Foreldrablaðið - 01.01.1971, Blaðsíða 7

5
mæli, þegar sá gállinn er á honum, er hljóðmynd-
unin ekki til trafala. Þá þarf aðeins að koma harða
framburðinum upp í vana.
Ef takast mætti þannig að þoka framburðinum
í harðmælisátt með því að samræma hann hjá
hverjum einstaklingi, sem blandaðan framburð
hefir, yrði drjúgur sigur unninn, og eftirleikurinn
yrði auðveldari. Harðmæltir foreldrar geta unnið
hið mesta þarfaverk og tekið ómakið af skólun-
um með því að byrja nógu snemma að leiðbeina
börnum sínum. Ef harðmælisframburði er eindregið
haldið að börnum á aldrinum 3—6 ára, ná þau
fullu valdi á honum.
Skýr framburður.
Til góðs framburðar verður að gera þá kröfu,
að hann sé skýr. Óskýr framburður er aldrei vand-
aður framburður. Veigamesta ástæðan fyrir því,
að harðmæli á vinsældum að fagna — einnig
meðal margra, sem alizt hafa upp við linmæli, —
er án efa sú, að harðmæli er að öðru jöfnu skýr-
ara en linmæli. Ég hefi stundum líkt linmæli við
inflúensu. Að öllum jafnaði er hún ekki talin hættu-
legur sjúkdómur sjálf, en hún lamar viðnámsþrótt
líkamans og undirbýr jarðveginn fyrir skæðari
sóttir. Svipað er að segja um linmælið. Linmælis-
framburður getur auðvitað verið skýr eins og hver
önnur mállýzka, en reynslan virðist sýna, að al-
menn framburðarslekja, þ. á m. óljós sérhljóða-
framburður, sé fremur í för með honum en harð-
mælinu, og það er háskalegt.
Málið gegnir því hlutverki að flytja hugsun frá
manni til manns. Það er stórkostlegasta sam-
göngutæki, sem upp hefir verið fundið. Sá, sem
hefir lítið að flytja, hefir litla þörf fyrir flutn-
ingatæki. En jafnvel þótt hann aki því hálftómu,
verður hann að kunna að stjórna því og hlíta sett-
um umferðarreglum, ef ekki á illa að fara.
Allir kannast við, hvílík raun það getur verið
að komast fram úr ógreinilegri skrift eða hlusta
á talstöð við vo.nd skilyrði. Ætti því að vera óþarft
að rökstyðja frekar þá meginkröfu, að framburður
verði að vera skýr. Þó má enn minna á, að í skjóli
óskýrs framburðar má fela óskýra hugsun, jafnvel
fákunnáttu í meðferð beyginga eða annarra mál-
farslegra atriða. Hvers vegna eru menn t. d. oft
í óvissu um það, hvort þeir eiga að nota smá-
orðið af eða að eða jafnvel á?
En krafan um skýran framburð er ekki einhlít.
h'ann verður jafnframt að vera réttur og eðlileg-
ur. Forðast ber í lestri stafsetningarframburð, sem
á sér ekki stoð í töluðu máli. Áherzlur verða að
vera réttar og málhreimur íslenzkur og tilgerðar-
laus. Ef um lestur er að ræða, þarf lestrarhraði
að vera hóflegur, svo að hvert atkvæði skili sér
að fullu — en þó liðugur. Mjög hraður lestur
stenzt tæplega skýrleikakröfuna. Mjög hægur
lestur getur orðið silalegur og hikandi og því við-
vaningslegur og óeðlilegur. í þessum efnum sem
öðrum verður að leita mundangshófs. Lestrar-
kennari má ekki varpa ábyrgðinni á skeiðklukk-
una. Hann verður að sætta sig við þá áhyggju,
sem fylgir því að beita eigin dómgreind. Fjöl-
margt og raunar allt hið mikilvægasta í lestri og
framburði verður ekki metið með neinum mæli-
tækjum, sem hann getur haft tiltæk. Með skeið-
klukku má mæla lesinn atkvæðafjölda á mínútu.
En hún segir ekkert um lesturinn að öðru leyti.
Voru langar þagnir milli orða? Var allt lesið í belg
og biðu? Hún svarar ekki einu sinni þessum spurn-
ingum, hvað þá öðrum um mikilvæg framburðar-
atriði, sem drepið var á hér að framan.
Við vandað mat á lestri getur klukka aðeins
verið til stuðnings. Hún má ekki taka ráðin af
kennaranum. Þroskuð dómgreind er svo mörgum
sinnum fjölhæfara mælitæki en skeiðklukka.
Mönnum hættir til að láta tæknina blekkja sig.
Ef við réðum yfir litlu, handhægu tæki eins og
skeiðklukku til þess að mæla hreim og áherzlur,
en hefðum hins vegar engin tól til þess að mæla
hraða eða taka tíma, má búast við, að allt snerist
um hreiminn og áherzlurnar, en hraðinn væri van-
ræktur.
Baldur Jónsson.