Neytendablaðið - 01.12.2001, Blaðsíða 2

Leiðari
Verðlag á matvörum verður að lækka
Er eðlilegt að íslenskir neytend-
ur þurfi að borga 251 krónu
fyrir lítrann af jógúrt með
ávöxtum á meðan neytendur í
Bretlandi geta fengið sama
magn á 91 krónu? Er það eðli-
legt að við þurfum að greiða
298 krónur fyrir 200 grömm af
hvítmygluosti á meðan belgísk-
ir neytendur geta fengið sama
magn á 78 krónur? Og er það
eðlilegt að við þurfum að
greiða 692 krónur fyrir kflóið
af sveppum á meðan belgískir
neytendur geta fengið þá á 95
krónur kflóið?
Spumingar sem þessar gætu
verið miklu fleiri í framhaldi af
verðsamanburði sem Neytenda-
samtökin gerðu á matvöruverði
í fímm höfuðborgum Evrópu í
samvinnu við neytendasamtök í
Danmörku, Svíþjóð, Bretlandi
og Belgíu. Eflaust munu margir
svara að einhver verðmunur sé
eðlilegur í ljósi legu landsins
og fámennis. En flestir munu
vafalaust taka undir það með
okkur hjá Neytendasamtökun-
um að þessi munur sé alltof
mikill og engin leið að sætta
sig við hann.
En hvað veldur? Eru ís-
lenskir framleiðendur og/eða
kaupmenn svona miklir skuss-
ar? Því verður varla trúað, enda
kemur í ljós þegar skoðað er
verðlag á innfluttum matvörum
sem könnunin náði til að við
stöndum vel að vígi. Þannig
voru kívíávextir ódýrari hér en
í samanburðarlöndunum og
sömu söguna er að segja um
Heinz-tómatsósu og Pringles-
snakkmat. Það er því ljóst að
það er mögulegt að selja mat-
vöru hér á landi á hagstæðu
verði, en það er jafnframt ljóst
að forsenda þess er að virk
samkeppni sé fyrir hendi.
Þannig eru þessar tegundir af
innfluttum matvörum í virkri
samkeppni við önnur vöru-
merki og því getum við státað
okkur af lægra verði en gerist
hjá nágrannaþjóðum okkar.
Þetta á hins vegar ekki við
um landbúnaðarvörumar sem
em seldar á miklu hærra verði
hér en í nágrannalöndunum.
Þetta hefur verið staðfest í fjöl-
mörgum könnunum sem Neyt-
endasamtökin hafa gert. Is-
lenskur landbúnaður hefur ver-
ið bundinn niður með við-
skiptahömlum og ofurtollum
sem koma í veg fyrir alla sam-
keppni og af-
leiðing þess
er að íslensk-
ir neytendur
þurfa að
greiða heims-
ins hæsta
verð fyrir
þessar vömr.
Gott dæmi
um þetta em sveppimir sem
seldir em hér á sjöfalt hærra
verði en í Belgíu. Þar til fyrir
nokkmm ámm var hörð sam-
keppni milli sveppaframleið-
enda og neytenur nutu góðs af.
Með bolabrögðum og dyggri
aðstoð úr landbúnaðarráðuneyt-
inu tókst stærsta framleiðand-
anum, Flúða-sveppum, að
koma samkeppnisaðilum sínum
út af markaði og hefur síðan
haft einokun. Afleiðingin er sú
að hér á landi em sveppir mun-
aðarvara sem fjölmargir neyt-
endur verða að sniðganga.
Annað dæmi um mikilvægi
virkrar samkeppni er verðþróun
á svínakjöti. Framleiðendur
svínakjöts hafa ávallt hafnað
því að greinin væri sett undir
framleiðslustýringu og virk
samkeppni hefur verið innan
greinarinnar. Þetta hefur skilað
sér í verðlækkun á svínakjöti
og er nú svo komið að svína-
kjöt er jafnvel selt á hagstæðara
verði hér en í svínakjötsfram-
leiðslulandinu Danmörku. Þetta
er skýrt dæmi um að eina
trygging neytenda fyrir hag-
stæðu verðlagi er virk sam-
keppni. En það em blikur á
lofti innan svínakjötsfram-
leiðslunnar. Mikil samþjöppun
hefur átt sér stað innan greinar-
innar og framleiðendum hefur
fækkað verulega. Verður vafa-
laust framhald á þeirri þróun.
Það er því mikilvægt að svína-
kjötsframleiðendur gæti að sér
og að virkt eftirlit verði með
þessari grein.
Þriðja dæmið um mikilvægi
virkrar samkeppni er grænmet-
isverð hér á landi. Stjórnvöld
hafa vemdað þessa grein með
ofurtollum og vemlegar sam-
keppnishömlur eru einnig í
heildsölunni. Afleiðingin er
mjög hátt verð á þessum vör-
um. Þegar þetta er skrifað
liggja fyrir tillögur svokallaðrar
grænmetisnefndar um að teknar
verði upp beingreiðslur til
grænmetisframleiðenda til að
lækka verð á framleiðsluvörum
þeirra. Slíkar aðgerðir draga
ekki úr samkeppnishömlum
innan greinarinnar, heldur er
verið að færa fjármuni neyt-
enda úr einum vasa og yfir í
hinn. Á meðan ekki er komið á
eðlilegum samkeppnisháttum
þurfa íslenskir neytendur að
greiða heimsins hæsta verð fyr-
ir grænmeti og skiptir þá ekki
máli hvort neytendur greiða
fyrir samkeppnishömlumar úr
matarbuddunni eða með
sköttunum.
Jóhannes Gunnarsson
Efnisyfirlit
í stuttu máli:
Nýtt samkomulag um
sjálfskuldarábyrgðir 4
Grænmeti og
blekkiauglýsingar 4
Öryggi gangandi og
hjólandi vegfarenda 5
Aðstoðarmenn óskast í
neytendasveitir 5
Fjölbreytni eykst stöðugt
í lífrænum matvörum 6
Sælgæti og smáhlutir
geta valdið köfnun! 6
Staðall um
fasteignaskipti 7
Evran og íslenskir
neytendur 8
Vatnstjón í
sumarhúsum 9
Stafrænar
myndavélar-
gæðakönnun 10
Viðskipti á netinu
- búðir á bernsku-
skóm 14
Hárlitun — kemískir
kokteilar 16
Eftirmáli um harðfisk 19
Hollustukarfan
- hagnýtar ráð-
leggingar frá
Manneldisráði 20
Kjarnfóðrið og
samkeppnis-
hömlurnar 22
Merki um nýtingu
úrgangs til
uppgræðslu 24
Tímarit Neytendasamtakanna, Síðumúla 13, 108 Reykjavík, s. 545 1200. Veffang: http://www.ns.is
Netfang: ns@ns.is Ábyrgðarmaður: Jóhannes Gunnarsson. Umsjón með gæðakönnunum:
Ólafur H. Torfason. Ljósmyndir: Sif Guðbjartsdóttir. Yfirlestur: Mörður Árnason. Umbrot: Blaða-
smiðjan. Prentun: isafoldarprentsmiðja hf. Pökkun: Bjarkarás. Upplag: 18.000. Blaðið er sent öll-
um félagsmönnum í Neytendasamtökunum. Ársáskrift kostar 2.950 krónur og gerist viðkomandi þá
um leið félagsmaður í Neytendasamtökunum. Heimilt er að vitna í Neytendablaðið í öðrum fjöl-
miðlum sé heimildar getið, óheimilt er þó að birta heilar greinar eða töflur án leyfis Neytendasam-
takanna. Upplýsingar úr Neytendablaðinu er óheimilt að nota í auglýsingum og við sölu nema
skriflegt leyfi Neytendasamtakanna liggi fyrir. Neytendablaðið er prentað á umhverfisvænan pappír.
2
NEYTENDABLAÐIÐ - desember 2001