Bændablaðið - 12.07.2012, Blaðsíða 14

Bændablaðið | Fimmtudagur 12. júlí 201214
Fréttir
Yfirvofandi breytingar á loftslagi jarðar er það
umhverfismál sem langmesta athygli fær í Ástralíu:
Mikilvægasti geymslustaður
kolefnis í heiminum er jarðvegur
- Verðmæti mengunarkvóta gæti numið þúsundum milljarða dollara
Yfirvofandi breytingar á loftslagi
jarðar er það umhverfismál sem
langmesta athygli fær í Ástralíu
og bendir Andrés Arnalds, fag-
málastjóri hjá Landgræðslunni,
á nokkur dæmi um verkefni sem
unnið er að þar í landi í tengslum
við kolefnisbindingu. Segir Andrés
að almenningur í Ástralíu hafi
mikinn áhuga á að lausn finnist
á vandanum og mikil umræða sé
um kolefnisbindingarmálin þar
í landi, það sama sé ekki uppi á
teningnum hér á landi.
Í Ástralíu hefur víða sprottið
upp fjöldi fyrirtækja, samtaka
og sjálfseignarstofnana til að
tengja saman bændur og þá sem
þurfa eða vilja taka þátt í vörnum
gegn loftslagsbreytingum með
kolefnisbindingu í gróðri og jarðvegi.
Verkefnin eru af ýmsu tagi en mörg
hver tengjast skógrækt. Í vaxandi
mæli er einnig bent á að mikilvægasti
geymslustaður kolefnis í heiminum
er jarðvegur.
Andrés nefnir að fari svonefndir
„mengunarkvótar“ á almennilegt
flug í Ástralíu gæti verðmæti þeirra
numið hundruðum ef ekki þúsundum
milljarða dollara á nokkrum árum.
Eftir miklu sé því að slægjast fyrir
þá sem eru með góð verkefni sem
standast allar kröfur.
Aðstoðar bændur við að koma
upp og viðhalda gróðri
Andrés nefndi sem fyrr segir nokkur
dæmi um verkefni. Eitt þeirra er
fyrirtækið CarbonSmart sem var
stofnað 2007 til að miðla á milli
bænda og „mengunarvalda“ en
um 45% bænda í álfunni eru innan
samtakanna. Fyrirtækið aðstoðar
bændur við að koma upp og viðhalda
öflugum gróðri og lögð er áhersla á að
ná breiðum umhverfismarkmiðum á
sama tíma og bændum gefst kostur á
að afla sér tekna. Reiknað er út hversu
mikið kolefni viðbótargróður bindi
og það síðan selt til einstaklinga eða
fyrirtækja. Telur Andrés að nálgun af
þessu tagi henti Íslendingum.
Markmiðið að bæta skaðann
Annað fyrirtæki sem Andrés nefnir
heitir Renewable Soil, en það leggur
megináherslu á kolefnisbindingu í
jarðvegi til að byggja upp frjósemi
lands. Greening Australia eru svo öflug
umhverfissamtök sem njóta stuðnings
stjórnvalda en meðal verkefna sem
þau hafa á sinni könnu er að stuðla að
samdrætti í losun gróðurhúsalofttegunda
eins og hægt er og binda það sem út af
stendur sem mest í gróður og jarðveg.
Þau eru afkastamikil í gróðursetningu
trjáa og eflingu annars gróðurs með það
markmið í huga að bæta þann skaða
sem orðið hefur á vistkerfum Ástralíu
síðan landnám Evrópubúa hófst þar
fyrir 200 árum.
Greiðir landeigendum
kostnað að vissu marki
Fjórða dæmið sem Andrés nefnir í
grein sinni er sjálfseignarfyrirtækið
Greenfleet en tilgangur þess er að
koma í veg fyrir og draga úr losun
gróðurhúsalofttegunda auk þess að
vinna að kolefnisbindingu. Fyrirtækið
greiðir landeigendum kostnað upp
að vissu marki við að koma upp
varanlegum gróðri og er miðað við að
svæðin séu að lágmarki 10 hektarar að
stærð.
Greiða kostnað en
eiga tré og kolefni
CO2 Australia er einkafyrirtæki sem
er mjög öflugt í viðskiptum með
kolefniskvóta í tengslum við landbúnað
og hefur staðið fyrir gróðursetningu í
meira en 11 þús ha lands undir merkjum
kolefnisbindingar síðastliðin 8 ár.
Gróðursetningin er notuð til að bæta
landið, m.a. til skjóls eða beitar. CO2
Australia greiðir allan kostnað en á bæði
trén og kolefnið sem í þeim er bundið.
Umbætur í beitarstjórn
skilvirkasta leiðin
Climate Institute er sjálfstæð
rannsóknarstofnun sem sett var á
laggirnar og vinnur með almenningi,
viðskiptalífinu og stjórnvöldum
að því að þróa og koma í notkun
lausnum vegna loftslagsvandans.
Stofnunin hefur hvatt stjórnvöld
til að stórauka hlutverk bænda í
vörnum gegn loftslagsbreytingum.
Bent er á að meginhluti umræðu
um kolefnisbindingu snúist um
gróðursetningu trjáa. Jarðvegurinn
sé hins vegar megin geymslustaður
kolefnisins. Því geti umbætur í stjórn
á beit og annarri landnýtingu verið
skilvirkasta leiðin til að stórauka
kolefnisbindingu.
/MÞÞ
Andrés Arnalds, fagmálastjóri Landgræðslunnar:
Kolefnisbinding á vegum bænda gerir þjóðinni
kleift að standa við alþjóðlegar skuldbindingar
- Skatt á losun gróðurhúsalofttegunda á að nýta til aðgerða gegn loftslagsbreytingum
Bændur víða um heim láta
umræður um loftmengun mjög
til sín taka, bjóða fram nauðsyn-
legt þjónustuhlutverk og nýta
það til að bæta gæði jarða sinna.
Hér á landi virðast bændur hins
vegar almennt fremur áhuga-
litlir um þessi tengsl milli land-
bóta og loftlagsmála. Þetta segir
Andrés Arnalds, fagmálastjóri hjá
Landgræðslunni, í grein sem birt
er á vef Landgræðslunnar.
Andrés bendir á að aðeins
séu tvær leiðir færar í baráttunni
gegn loftslagsbreytingum af
mannavöldum. Önnur er sú að
koma í veg fyrir eða draga úr losun
gróðurhúsalofttegunda eins og
mögulegt er, einkum þá með því að
draga úr bruna jarðefnaeldsneytis.
Hin leiðin er kolefnisbinding, m.a.
með landgræðslu og skógrækt, og
þá leið er hægt að nota til að mæta
skuldbindingum vegna Kyoto-
bókunarinnar samhliða því að draga
úr losun þeirra gastegunda sem valda
gróðurhúsaáhrifum.
Óvenjugóðar aðstæður til
kolefnisbindingar hér á landi
Bendir Andrés á í grein sinni að
aðstæður til kolefnisbindingar með
landgræðslu séu óvenjugóðar hér á
landi, m.a. vegna þess að um 95% af
skóglendi og um helmingur gróðurs
og jarðvegs hafi eyðst frá landnámi
vegna uppblásturs og landhnignunar.
„Umreiknað yfir í ígildi koltvísýrings
er þetta tap kolefnis mörg hundruð
sinnum meira en nemur árlegri losun
gróðurhúsalofttegunda á Íslandi,“
segir hann í greininni og bætir við
að brýnt sé að skila hluta þess taps
aftur til jarðar.
Binding kolefnis fylgir sjálfkrafa
öllu landbótastarfi
Binding kolefnis fylgir sjálfkrafa
öllu landbótastarfi og bendir Andrés
á að íslenski eldfjallajarðvegurinn
geti bundið í sér mikið af kolefni,
unnið sé á örfoka landi þar sem næg
úrkoma sé og uppgræðsluskilyrði
góð. Niðurbrot lífrænna efna sé
auk þess hægfara. Andrés bendir
ennfremur á í grein sinni að draga
muni úr bruna jarðefnaeldsneytis
hér á landi á næstu árum, innlendir
orkugjafar muni innan tíðar taka við
af olíu og annarri innfluttri orku.
Allt það kolefni, sem út af stæði í
bókhaldi þjóðarinnar, yfir losun
gróðurhúsalofttegunda, væri hægt
að binda í gróður og jarðveg, þ.e.
með því að nýta í auknum mæli getu
gróðurs til að umbreyta koltvísýringi
í lífræn efni.
Umræða um efnahagslega hvata
Á alþjóðavettvangi fer fram mikil
umræða um efnahagslega hvata til að
draga úr losun gróðurhúsalofttegunda
og möguleika til fjármögnunar á
kolefnisbindingu. Bendir Andrés á
að í Ástralíu sé lögð áhersla á þróun
svonefndra „bindikvóta“ sem bændur
gætu skapað og síðan selt eða leigt.
Annars staðar ræði menn um skatt
á losun gróðurhúsalofttegunda
og að fjármagn sem með honum
fengist yrði nýtt til aðgerða gegn
loftslagsbreytingum. Telur Andrés að
slík nálgun geti nýst Íslendingum vel.
Með því móti væri hægt að stórefla
landbótastarfið og binda um leið
mikið magn kolefnis. Kolefniskvótinn
yrði áfram í eigu stjórnvalda, líkt og
nú er, en fyrirkomulag af því tagi telur
Andrés heppilegt.
Of lítið fer fyrir umræðunni
Hann segir að kolefnisbinding á
vegum bænda, einkum í samstarfi
við stjórnvöld, sé mikil og að þeir
eigi stóran þátt í að gera þjóðinni
kleift að standa við alþjóðlegar
skuldbindingar gagnvart Kyoto-
bókun loftslagssamningsins.
„Lítið virðist fara fyrir umræðu
innan landbúnaðarins um þessi
mikilvægu tengsl landbóta og
loftslagsverndar,“ segir Andrés en
víða erlendis láti bændur aftur á móti
kolefnisbindingarmál til sín taka.
/MÞÞ
Ný lög um loftslagsmál
- Loftslagssjóður til að styðja verkefni sem
draga úr losun gróðurhúsalofttegunda
Alþingi samþykkti ný lög um
loftslagsmál 19. júní síðastliðinn.
Þau leysa af hólmi lög nr. 65 frá
árinu 2007 um losun gróðurhúsa-
lofttegunda. Þetta er fyrsta heild-
stæða löggjöfin um loftslagsmál
hér á landi.
Markmið lagasetningarinnar
er tvíþætt, að því er fram kemur
á vef umhverfisráðuneytisins.
Annars vegar að setja heildarlög-
gjöf um loftslagsmál og gefa með
því málaflokknum tilhlýðilegan
gaum sem sjálfstæðum málaflokki
meðal umhverfismála. Með því er
loftslagsmálum mörkuð viðeigandi
staða í íslenskri löggjöf og fyrsta
skrefið stigið í átt að því að sameina
undir einum hatti sem flestar reglur
er varða loftslagsvanda samtímans.
Hins vegar er markmiðið að
leiða í lög reglur um viðskipta-
kerfi ESB með losunarheimildir,
ETS-kerfið sem er hluti af EES-
samningnum. Þar er að hluta til um
að ræða reglur sem þegar höfðu
verið í lög leiddar á Íslandi og að
hluta til nýjar reglur. Þetta felur
m.a. í sér að Ísland getur nú haft
tekjur af viðskiptakerfinu með
því að selja þær losunarheimildir
sem það fær úthlutað til uppboðs
á almennum markaði.
Skylt að gera aðgerðaáætlun
í loftslagsmálum
Meðal nýmæla í lögunum er að fest
er í lög skylda til að gera aðgerða-
áætlun í loftslagsmálum, kostnað-
armeta hana og uppfæra með reglu-
bundnum hætti. Kveðið er á um
stofnun Loftslagssjóðs sem hefur
það hlutverk að styðja við verkefni
er stuðlað geti að samdrætti í losun
gróðurhúsalofttegunda á Íslandi,
aðlögun að afleiðingum loftslags-
breytinga og aukinni þekkingu
almennings á loftslagsbreytingum
af mannavöldum, afleiðingum
þeirra og mögulegum aðgerðum
til að sporna við þeim. Gert er
ráð fyrir því að sjóðurinn verði
fjármagnaður með tekjum sem
íslenska ríkið fær af uppboðum á
losunarheimildum sem því verður
úthlutað. Þá má nefna að meðal
markmiða laganna er að stuðla að
aðlögun að loftslagsbreytingum en
slíkt markmið hefur ekki verið áður
að finna í lögum hér á landi.
Viðskiptakerfi ESB með
losunarheimildir
Viðskiptakerfi ESB með losunar-
heimildir hefur verið starfrækt
innan sambandsins frá árinu 2005.
Viðskiptakerfið er meginstjórntæki
ESB á sviði loftslagsmála og er
ætlað að mynda hagrænan hvata
til að draga úr losun gróðurhúsa-
lofttegunda og efla þróun loftslags-
vænnar tækni.
Ísland, Noregur og Liechtenstein
hafa frá árinu 2008 verið þátttak-
endur í viðskiptakerfinu í gegnum
EES-samninginn. Þar sem sú iðn-
aðarstarfsemi á Íslandi sem hefði
átt að falla undir viðskiptakerfið á
tímabilinu 2008‒2012 var sérstak-
lega undanþegin það tímabil hóf
Ísland að taka virkan þátt í kerfinu
1. janúar sl. þegar flugstarfsemi var
felld undir viðskiptakerfið.
Um næstu áramót verður svo
meiri breyting á viðskiptakerfinu
þegar tilteknir nýir geirar iðnaðar á
Íslandi munu falla undir það, þ.m.t.
álframleiðsla, járnblendi og stein-
ullarframleiðsla, auk fiskimjöls-
framleiðslu með olíukötlum. Þetta
þýðir að nær allur iðnaður á Íslandi
sem losar gróðurhúsalofttegundir
mun frá og með næstu áramótum
þurfa að eiga losunarheimildir til
samræmis við losun sína.
/MÞÞ
Allt það kolefni, sem stendur út af í bókhaldi þjóðarinnar yfir losun gróðurhúsa-
lofttegunda, væri hægt að binda í gróður og jarðveg. Mynd: MÞÞ
Andrés Arnalds. Mynd: HKr.
Mynd: JE