Bændablaðið - 12.07.2012, Blaðsíða 19

19Bændablaðið | Fimmtudagur 12. júlí 2012
Ragnhildur Sigurðardóttir var verkefnisstjóri Fegurri sveita:
„Mikilvægt að horfa á
okkar nánasta umhverfi“
Árið 1999 skipaði þáverandi
landbúnaðarráðherra, Guðni
Ágústsson, fimm manna
framkvæmdanefnd yfir verkefnið
„Fegurri sveitir“. Tilgangurinn
var að standa að átaksverkefni
um hreinsun á landi og fegrun
mannvirkja með áherslu á sveitir
landsins. Verkefnið var á vegum
landbúnaðarráðuneytisins og
tilgangur þess að koma í veg fyrir
mengun og slysahættu, auk þess að
bæta ásýnd dreifbýlisins og ímynd
þess. Mikill meirihluti sveitarfélaga
í landinu tók þátt auk fjölmargra
félagasamtaka og auðvitað bænda.
Ragnhildur Sigurðardóttir,
umhverfisfræðingur, kennari
og bóndi á Álftavatni, var
verkefnisstjóri „Fegurri sveita“.
Hún rifjar upp verkefnið sem
þótti heppnast vel og varð
ýmsum hvatning til að huga að
umhverfismálunum.
Hvert var markmiðið með verkefninu
og hvernig var þátttakan?
„Átaksverkefninu Fegurri sveitir var
ætlað að bæta ásýnd íslenskra sveita
og auka fræðslu um umhverfismál
í dreifbýli. Þátttakan var góð,
flest sveitarfélög tóku þátt og við
náðum með einum eða öðrum
hætti til meirihluta bænda og
sveitarstjórnarmanna á Íslandi,“ segir
Ragnhildur.
Hvernig var framkvæmdinni háttað
og gekk þetta eins og til var ætlast?
„Að verkefninu vann fólk sem veit
hvernig það er að búa í sveit. Það
var lykillinn að því að ná til bænda.
Við vorum að fást við spurningarnar
hvað? (er viðfangsefnið/vandamálið
sem þarf að vanda sig við að
leysa), hvers vegna? (ætti að gera
eitthvað í því) og síðast en ekki síst
hvernig? (er hægt að bæta ásýnd
og koma umhverfismálum í gott
horf). Allir voru sammála um að
það skipti mestu máli að koma með
lausnir. Við buðum fyrst og fremst
upp á fræðslu en einnig varð til
árangursríkt samstarf sveitarfélaga,
stofnana og einkafyrirtækja sem
buðu fram vörur og þjónustu á sviði
umhverfismála. Verkefnið stóð í þrjú
sumur og síðasta sumarið vorum við
þrjár sem ferðuðumst um landið og
heimsóttum bændur, og/eða héldum
fundi eftir því hvað um var beðið.“
Var árangurinn mælanlegur og varðst
þú vör við hugarfarsbreytingu?
„Verkefnið skilaði árangri og það
er mörgum að þakka. Mikil áhersla
var t.d. lögð á frágang frárennslis
og vatnsbóla. Það sem tókst best
var samvinna margra aðila og
áherslan á að gera gott betra.
Oftast var mjög gaman að vinna
að þessu verkefni. Sveitarfélögin
voru byrjuð að stækka og stundum
skorti skilning á aðstæðum. Hvað
þurfa eða vilja bændur? Hvernig á
að útbúa járnagám þannig að hann
geti tekið við stórum tækjum?
Hversu oft þurfa bændur að losna við
landbúnaðarplast? Hvernig er hægt
að auðvelda söfnun á rafgeymum
án þess að hætta skapist fyrir menn
eða dýr? Bændur þurftu líka að átta
sig á því að þessi þjónusta kostar
sveitarfélögin þannig að það er öllum
í hag að þeir fjármunir nýtist sem
best.“
Mætti að þínu mati endurvekja
verkefnið eða er þessum málaflokki
nógu vel sinnt af hálfu sveitarfélaga?
„Það er misjafnt hversu vel
umhverfismálum er sinnt af
sveitarfélögum en víðast hvar er
þjónustustigið orðið nokkuð gott.
Við vitum að það fellur t.d. til járn,
plast og timbur í sveitum landsins.
Við þurfum að endurvinna sem
mest af því. Eins ættu allir bændur
að vera með heimajarðgerð í stað
þess að lífrænum úrgangi sé ekið
langar leiðir til urðunar. Spilliefni
þarf að meðhöndla sem slík og
áfram má telja. Það er mikilvægt
að sveitarstjórnir séu meðvitaðar
um þarfir og vilja íbúa í dreifbýli
á þessu sviði. Reynslan hefur sýnt
að oft þarf ekki að kosta mikið að
bæta þjónustuna verulega. Mörg
sveitarfélög eru með hreinsunarátak
á hverju ári, veita hvatningarverðlaun
fyrir heimili og fyrirtæki o.s.frv.
Vonandi er dreifbýlið tekið með í
þessi verkefni. Það er mikilvægt fyrir
okkur öll, hvar sem við búum, að
horfa öðru hverju á okkar nánasta
umhverfi með gestsaugum; er
eitthvað sem betur má fara? (oftast er
það svo), hvernig er best að bæta úr
því? Svo þarf að forgangsraða tíma
og fjármagni.“
Hver er þín skoðun á umgengni og
ásýnd sveitanna nú á þessu herrans
ári 2012?
„Það er gaman að keyra um íslensk-
ar sveitir og ég vil gjarnan sjá merki
um að búið sé á bæjum. Sums staðar
má gera gott betra og við einstaka
bú þarf virkilega að taka til. Það
er sameiginleg ábyrgð okkar að
passa fjöreggið: traust neytenda á
íslenskum landbúnaðarafurðum.
Til þess að vera traustsins verð
þurfum við að vera í fararbroddi í
umhverfismálum,“ segir Ragnhildur
Sigurðardóttir.
/TB
Voðmúlastaðir í Austur-Landeyjum:
Viðhaldsverkefni
eru sjálfsagður
hluti af búskapnum
Guðlaug Björk Guðlaugsdóttir
og Hlynur Snær Theódórsson
búa á Voðmúlastöðum í
Landeyjum en þar hefur
húsakosti verið haldið vel við
í gegnum tíðina. Þau hjónin
segja að mikilvægast sé að setja
sér markmið og taka ákveðin
verkefni fyrir á hverju ári.
Til lengri tíma litið segja þau
að viðhaldið borgi sig og sé
sjálfsagður hluti af búskapnum.
Hvernig hafið þið hagað viðhaldi
á býlinu?
„Við höfum reynt að taka alltaf
eitthvað á hverju ári, hvort sem
það eru útihús eða girðingar. Í
málningarvinnunni höfum við
tekið 1-2 hús á hverju sumri
en það er mismunandi hvað
við gerum mikið. Það eru þök,
veggir, gluggar og saman er þetta
töluverður flötur. Við höfum
unnið þetta sjálf að mestu leyti.
Krakkarnir okkar hafa verið
heima á sumrin og létt undir í
viðhaldsverkum,“ segir Hlynur.
Málningarsprautan auðveldar
verkin til muna
Í fyrra var keypt málningarsprauta
að Voðmúlastöðum og hefur hún
gjörbylt vinnubrögðunum, að
sögn Guðlaugar og Hlyns. „Maður
var alltaf svolítið ragur að byrja í
málningarvinnunni á vorin, þetta
er seinleg vinna og ekki alltaf
hlaupið að því að klifra upp á
brött þök. Málningarsprautan
hefur breytt miklu. Hér áður fyrr
voru kannski 2-3 unglingar með
pensla og sköfur á lofti í 2-3
vikur á hverju sumri. Nú er ég
einn á sprautunni og mála kannski
eina umferð á fjósþakið á einni
klukkustund,“ segir Hlynur.
Hvernig standið þið að málningar­
vinnunni?
„Það er nauðsynlegt að þvo fletina
vel. Við eigum mjög öfluga
vatnsdælu sem rífur alla lausa
málningu af. Ef eitthvað er farið að
ryðga þarf að skrapa það, bletta í
skemmdir og grunna. Ég heilgrunna
járnþök með málningarsprautu og
set svo tvær umferðir af málningu.
Svona er ferlið,“ segir Hlynur.
Guðlaug Björk segir að endingin
sé þeim mun betri eftir því sem meira
er vandað til verka. „Ég myndi segja
að eðlileg ending væri 15-20 ár á
þeim flötum sem eru háþrýstiþvegnir
og málaðir vel. En það á eftir að
koma í ljós – við höfum ekki búið
svo lengi að við höfum reynslu af
því.“
Ódýrara en að skipta um járn
Hlynur Snær segir kostnaðinn við
málningarvinnuna ráðast af því
hvað mikið sé tekið fyrir í einu. „Í
fyrra keyptum við málningu fyrir
um 300-400 þúsund krónur en það
var á vélageymsluna og á hluta af
fjósinu.“ Guðlaug bendir á að þetta
sé e.t.v. ekki svo mikill kostnaður
sé honum deilt niður á 15 ár, sem er
endingartími málningarinnar. „Það
er mun ódýrara að gera þetta en að
þurfa að skipta um járn reglulega, það
er alveg klárt,“ segir Guðlaug. Þau
hjónin segjast ekki gera nákvæmar
áætlanir um viðhald húsanna en að
þau viti nokkurn veginn hvað þurfi
að gera 1-2 ár fram í tímann.
Aðspurð um hvort þau hafi fengið
ráðgjöf í viðhaldsverkefnunum
segjast þau hafa leitað í reynslubanka
eldri kynslóðarinnar á býlinu. „Við
tókum við góðu búi á sínum tíma
og búum að reynslu foreldra minna,
sem sinntu viðhaldinu vel,“ segir
Guðlaug Björk að lokum. /TB
Guðlaug Björk Guðlaugsdóttir og Hlynur Snær Theódórsson ásamt dótturinni
Sæbjörgu Evu og hundinum Kappa.
Það er óneitanlega glæsilegt heim að líta að Voðmúlastöðum, þar sem um-
gengnin er til mikillar fyrirmyndar.
Mörk á Síðu. Dæmi um bæ sem fellur vel að umhvefinu.
Á síðasta ári voru bæjarhúsin máluð í grænleitum lit
sem kallast á við byggingarnar á næsta bæ sem er
ferðaþjónustubýlið Geirland.
Teigur í Eyjafirði. Snyrtimennskan er í hávegum höfð á
Teigi í Eyjafjarðarsveit. Ábúendur þar fengu umhverfis-
verðlaun Eyjafjarðarsveitar árið 2002.