Bændablaðið - 12.07.2012, Blaðsíða 20

20 Bændablaðið | Fimmtudagur 12. júlí 2012
Á bænum Sandhóli í Meðallandi í Skaftárhreppi er mikið um að vera
þessa dagana. Í byggingu er þurrkstöð fyrir korn og repju auk þess sem
endurrækt er í fullum gangi. Það er Örn Karlsson á Sandhóli sem reisir
þurrkstöðina á sinni landareign en með honum í framkvæmdunum eru
feðgarnir á Hunkubökkum, þeir Björgvin Harðarson og Hörður Daði
Björgvinsson, ásamt Pálmari Harðarsyni á Grund. Þeir félagar eru með
áætlanir um að framleiða repju og korn á u.þ.b. 200 hekturum lands
og útbúa m.a. matarolíu til manneldis. Þeir tóku á leigu ríkisjörðina
Lágu-Kotey þar sem umfangsmiklar jarðabætur hafa staðið yfir síðustu
mánuði. Einnig er hópurinn að prófa sig áfram með aðrar tegundir eins
og hafra og hveiti. Uppbyggingin á Sandhóli er talsverð fjárfesting
en það sem háir bændunum mest er að ekki er þriggja fasa rafmagn í
Meðallandinu sem þeir gagnrýna harðlega. Bændablaðið heimsótti þá
Björgvin og Hörð á dögunum, fékk leiðsögn um ræktunina og fræddist
um framtíðarplönin í Meðallandinu.
Olíujurtir á 20 hekturum
Í vor var sáð í um 60 hektara á
Sandhóli og í Lágu-Kotey. „Við
sáðum repju í tæpa 20 hektara og
byggi í 38 hektara auk eins hektara
af höfrum. Við horfum til þess að
vera með virka skiptiræktun, byrja á
repjunni, koma svo með byggið og
hafrana á eftir og svo koll af kolli.
Síðan ætlum við að prófa vetrarhveiti
en því sáum við um miðjan júlí.
Svo er bara að bíða og sjá hvernig
það kemur út næsta sumar,“ segir
Björgvin.
En hvernig skyldu olíujurtirnar gera
sig í Meðallandinu?
„Við höfum prófað okkur áfram
síðustu þrjú árin með ýmis yrki af
tvíærri og einærri repju og nepju.
Tvíæru yrkin virðast ekki gera sig
sem skyldi því hér er of blautt því
grunnvatnsstaðan er svo há seinnipart
vetrar. Við bindum meiri vonir við
að vera með einærar plöntur í þessu
landi en tvíærar. Hitt er of mikil
áhætta. Það er meiri uppskera af
tvíæru repjunni en á móti kemur að
maður fær uppskeru á hverju ári af
þeim einæru þannig að niðurstaðan
á að verða svipuð. Við höfum smám
saman verið að færa okkur yfir í
einæra nepju sem þarf aðeins lengri
vaxtartíma en bygg. Einær repja
þarf enn lengri vaxtartíma og er
því áhættusamari. Í vor sáðum við
yrkjunum Juliet, Cordelia og Valo.
Í fyrra fengum við 1.200 kg af Valo
af hektaranum og vorum bærilega
sáttir við það. Norðmenn fá í kringum
1.500 kg af fræi á hektarann en við
höfum borið okkur saman við þá og
viðað að okkur fróðleik þaðan, m.a.
með ferðum til Noregs.“
Repjuræktendur hér á landi halda
hópinn og miðla reynslu hver til
annars. Búið er að stofna félags-
skapinn „Ræktunarfélag Íslands“ sem
í er nokkur hópur bænda en Finnbogi
Magnússon í Jötunn Vélum er for-
maður félagsins.
9 km af nýjum skurðum
Nýtt land var brotið í landi Lágu-
Koteyjar í fyrrahaust og í vor. Þar
var grafið ofan í gamla skurði,
land jafnað og nýir skurðir upp á
eina 9 km grafnir undir leiðsögn
Kristjáns Bj. Jónssonar, ráðunauts
hjá Búnaðarsambandi Suðurlands.
Alls eru 50 metrar á milli skurða og
spildurnar eru um kílómeters langar.
Spildurnar eru 11 talsins og áætlanir
eru uppi um að brjóta meira land á
næstunni. „Við byrjuðum jarðvinnu
10. mars í vetur og vorum búnir að
sá í alla akra 26. apríl. En það sem
gildir í þessu er að koma fræinu ofan
í jörðina sem fyrst og treysta svo á
hitann,“ segir Björgvin.
Þurfum að framleiða meiri mat
Á næsta ári er ætlunin að vera komnir
yfir 100 hektara af ökrum en hópurinn
stefnir að því að vera kominn í u.þ.b.
200 hektara ræktun á næstu árum.
„Við tökum eitt ár í einu,“ segir
Hörður Daði.
„Hérna í Meðallandinu eru
möguleikarnir alveg óþrjótandi. Það
er alveg sama í hvaða átt þú lítur,
það er allt slétt og 50 hektarar eru
eins og lítið frímerki! Það þarf að
framleiða meiri mat. Ræktunarland
er af skornum skammti í heiminum og
fólki er að fjölga. Hlýnun jarðar gerir
það líka að verkum að ræktunarbært
land liggur norðar en áður var,“ segir
Björgvin.
450 tonna korngeymsla
Í þurrkstöðinni, sem verður fullkláruð
í haust, verður geymsluaðstaða fyrir
um 450 tonn af þurrkaðri uppskeru.
Byggingin er rúmlega 300 fermetrar
að grunnfleti og tækjabúnaður verður
að mestu sjálfvirkur. Repjufræið og
byggið verður geymt í 21 nýjum gámum
sem er raðað í kringum verksmiðjuna.
Bygging þurrkstövarinnar er í
höndum RR-tréverks á Klaustri.
Matvælastofnun hefur verið
bændunum innan handar en afar ströng
skilyrði eru sett þar sem framleiða
á vörur til manneldis. Þurrkarinn
verður keyrður á dísilrafstöð en því
miður er ekki þriggja fasa rafmagn í
sveitinni þar sem þessi mikla ræktun
er í burðarliðnum. „Það er náttúrlega
ekkert í lagi að hafa ekki aðgang að
þriggja fasa rafmagni. Þetta er svo
úrelt þetta kerfi sem við búum við
hérna, út frá öryggissjónarmiðum
er þetta ekki heldur boðlegt,“ segir
Björgvin.
Olíupressun og átöppun
Ekki eru áætlanir um að hafa
olíupressunina í Meðallandi, kemur
þar tvennt til. „Í fyrsta lagi þá þurfum
við að hafa mannskap í það og í
öðru lagi þurfum við þriggja fasa
rafmagn sem vantar í Meðallandið.
Kannski verður pressun sett upp á
Klaustri,“ segir Björgvin. Búnaður
til olíupressunar er ekki ýkja flókinn
að sögn þeirra feðga en átöppun yrði
væntanlega á höfuðborgarsvæðinu.
„Við erum harðir á því að koma þessari
vöru okkar til neytenda sem fyrst –
vonandi verður eitthvað á boðstólum
næsta vetur!“ /TB
Nákvæmt ræktunarbókhald tryggir
rekjanleika vörunnar. Allt er fært í í
stílabók og svo inn í tölvu.
Þriggja fasa rafmagn er ekki í boði
í Meðallandinu sem er bagalegt.
Verksmiðjan verður keyrð á
dísilrafstöð sem hefur umtalsverðan
kostnað í för með sér.
Þeir eru stórir repjuakrarnir sem eru þessa dagana í fullum blóma. Hér eru feðgarnir Hörður Daði og Björgvin við
einæra yrkið Juliet sem sáð var snemma í vor.
Á Sandhóli var gömlum fjárhúsum breytt í vélaskemmu. Hurðin er af stærri
gerðinni og eins gott að hafa rafmagnshurðaopnara!
Nýir skurðir og spildur sem eru 50 m á breidd og rúmlega kílómetra langar.
Repjufræ frá því í fyrra. Tvíæra repjan gerði sig ekki nógu vel vegna bleytu
en þarna er þónokkuð óþroskað fræ saman við.
Meðalland í Skaftárhreppi - Repja, bygg, hafrar og hveiti framleitt til manneldis
Stórfelld ræktun og þurrkstöð í byggingu
Fræin á repjunni eru á stönglum sem verða ámóta langir og litlifingur. Það er
hlutfallslega mikið fræmagn á hverri plöntu því stönglarnir ná niður allan stilkinn.