Bændablaðið - 12.07.2012, Síða 29

29Bændablaðið | Fimmtudagur 12. júlí 2012
Lesendabás
Grisjun skóga eykst ár frá ári
Grisjun og sala á timburafurðum
íslenskra skóga hefur þróast ört
undanfarin misserí. Vel á annan
tug manna hér á landi hefur
skógarhögg sem sitt aðalstarf og
margir tugir í viðbót vinna við
grisjun hluta úr ári. Í skógum
sem náð hafa nægum þroska
stendur sala afurða undir
grisjunarkostnaði og grisjun
betri reita skilar hagnaði til
skógareigandans.
Af sögulegum ástæðum er
Skógrækt ríkisins leiðandi í þess-
ari þróun. Hún var fyrst aðila hér á
landi til að gróðursetja í stór svæði
á tiltölulega skömmum tíma auk
þess sem hún hefur yfir að ráða
einu náttúrlegu birkiskógunum sem
nýttir eru til timburframleiðslu.
Skógræktarfélög hófu gróðursetn-
ingu um svipað leyti og Skógræktin
(um 1950), en oftast með minni hraða
og því eru eldri skógar þeirra minni
um sig. Þau eiga hins vegar meira af
yngri skógum og skógarbændur eiga
mest af yngstu skógunum.
Síðastliðinn vetur var hjá
Skógrækt ríkisins mest grisjað af
sitkagreni og stafafuru í Þjórsárdal,
Haukadal, Þingvöllum, Stálpastöðum
og Hvammi í Skorradal. Mest var
grisjað af lerki á Hallormsstað, en
einnig í Vaglaskógi. Hvítgreni var
grisjað á Hallormsstað og alaska-
ösp á Tumastöðum. Birki var fellt
í Vaglaskógi, Þórðarstaðaskógi og
Hallormsstaðaskógi eins og verið
hefur í rúma öld.
Rjóðurfelling lerkireitar á
Hallormsstað
Sérstöðu hafði rjóðurfelling lerkireitar
á Hallormsstað sem aðeins var um
fimmtíu ára gamall. Um var að ræða
lélegt kvæmi af síberíulerki sem óx
hægt og hefði ekki skilað verðmætu
timbri þótt trén hefðu fengið að vaxa
lengur. Í slíkum tilfellum er betra að
stytta lotuna, nýta viðinn í lífmassa og
endurnýja skóginn. Í vor var lindifura
svo gróðursett í rjóðurfellda svæðið,
en talsvert var fyrir af reyniviði undir
lerkinu. Skógarþröstum þykir gott að
nota lundi barrtrjáa sem náttstaði á
haustin og því finnst oft mikið af
reyniviðarplöntum í skógarbotninum,
sem taka síðan að vaxa þegar
skógurinn er grisjaður eða felldur.
Upp mun því vaxa blandskógur af
reyniviði og lindifuru í stað lerkisins.
Mikil eftirspurn eftir kurli
Á Íslandi sem annarsstaðar í
heiminum er langmest eftirspurn
eftir viði í formi kurls, hefilspóna
eða annarskonar hakks sem almennt
gengur undir nafninu lífmassi.
Megnið af grisjunarviðnum mun
nýtast ýmist sem undirburður undir
búpening, orkugjafi til húshitunar
eða kolefnisgjafi í málmiðnaði. Af
öðrum afurðum má nefna arinvið,
fiskihjallaspírur, girðingarstaura
og borð og planka. Þegar þetta
er skrifað er t.d. verið að fletta
stóra planka úr sitkagreni frá
Stálpastaðaskógi í nýja göngubrú
á Þingvöllum.
Nú er svo komið að umtalsverðar
timburnytjar eru af ræktuðum
skógum á Íslandi. Árlega nemur sala
afurða um 100 milljónum króna,
með tilheyrandi atvinnusköpun og
gjaldeyrissparnaði. Á næstu árum
og áratugum eykst grisjun í skógum
skógræktarfélaga og skógarbænda
og lokafelling og endurnýjun
skóga kemur til í auknum mæli í
þjóðskógunum.
Framtíð íslenskrar skógræktar
er björt en hlutirnir gerast ekki
af sjálfum sér. Þróa þarf áfram
umhirðu og nýtingu skóga og
úrvinnslu og markaðssetningu
afurða. Umfram allt þarf íslenska
skógarauðlindin að halda áfram
að stækka því magn timburs er ein
helsta forsenda fyrir skilvirkni í
vinnu í skógi og úrvinnslu afurða.
Árleg gróðursetning er nú aðeins
helmingur þess sem var fyrir hrun.
Hana verður að auka á ný og sem
fyrst. Framleiðslumiklir skógar
eru meðal þess besta sem núlifandi
Íslendingar geta gefið komandi
kynslóðum.
Þröstur Eysteinsson
sviðsstjóri Þjóðskóganna
Skógrækt ríkisins
Skógrækt og landgræðsla
styðja við hefðbundinn búskap
Eitt af markmiðum landshluta-
bundnu skógræktarverkefnanna
er að stuðla að landbótum. Með
landbótaskógrækt er átt við „rækt-
un skógar á illa förnu eða eyddu
landi með það að meginmark-
miði að auka gróðurþekju, bæta
jarðveg og vatnsbúskap og auka
þannig gildi landsins til margvís-
legra nytja“ (Lög um landshluta-
bundin skógræktarverkefni 2006
nr. 95).
Beitarskógrækt er gott dæmi um
hvernig þessu markmiði er náð. Með
gróðursetningu rússalerkis er hægt
að breyta snauðum, uppblásnum
melum í gróskumikið beitiland á
20-30 árum. Það sanna dæmin hjá
sauðfjár- og skógarbændum víða um
land. Lerkið fellir barrið á haustin
og til fellur lífrænt efni sem hjálpar
til við að græða melana. Skjólið
eykst einnig með trjánum ásamt
því að tímabundin friðun hjálpar til.
Skógurinn er ekki orðinn hávaxinn
þegar hann fer að safna í sig meiri
snjó, sem stuðlar að betri vatnsbú-
skap á þurrum melum lengra fram á
vorið og sumarið og skapar þannig
fljótlega betri skilyrði til þess að
mynda grasi vaxinn skógarbotn.
Móar geta einnig gefið meira af
sér til beitar ef stuðlað er að útbreiðslu
birkis í þeim. Þegar birkið kemur
inn í móana verða þeir skjólmeiri og
frjósamari og botngróðurinn í þeim
breytist. Blágresi og grastegundir
verða ríkjandi og beitargróður eykst.
Botngróður í skógum er líka fyrri til
á vorin vegna skjólsins. Það reyndu
bændur í N-Þingeyjarsýslu snjóa-
vorið 2011, en þá kom sér vel að hafa
birkiskóginn til beitar fyrir lambfé,
auk þess sem féð naut skjólsins af
skóginum í hretum.
Beitarskógrækt hefur fylgt
Norðurlandsskógum frá upphafi og
er stækkandi hluti skógræktar innan
verkefnisins vegna frumkvæðis
bænda. Sú þörf er m.a. sprottin
af því að með uppgræðslu verður
land betur fallið til skógræktar. Það
gleymist nefnilega oft í umræðunni
um beitarálag vegna sauðfjár hve
bændur á Íslandi eru duglegir að
hlúa að landi sínu. Það sýna tölur frá
Landgræðslu ríkisins um þátttöku í
verkefninu Bændur græða landið
(BGL). Alls voru 656 bændur
skráðir í verkefnið sumarið 2011.
Samtals dreifðu þessir aðilar um
1160 tonnum af tilbúnum áburði á
síðastliðnu ári og um 8,5 tonnum
af fræi. Gróðurhulan sem myndast
við uppgræðsluna stuðlar að bættum
vatnsbúskap en dregur líka úr
frosthreyfingum í jarðvegi, sem
er hagstætt ungum gróðursettum
eða sjálfsánum trjáplöntum. Þessi
gróðurhula getur þó verið viðkvæm
fyrir þurrki og beit og því að dregið
sé úr áburðarnotkun á hana. Með
því að koma trjágróðri af stað í
uppgræddu landi er stuðlað að
meira flæði næringarefna inn á
svæðið með lauffalli sem leiðir
af sér aukna grósku og bættan
vatnsbúskap. Allt þetta hjálpar til
við að gera uppgræðsluna varanlega
og sjálfbæra.
BGL hefur verið í gangi í 22 ár
eða síðan 1990. Sumarið 2011 var
búið að kortleggja 85% lands innan
verkefnisins, sem voru þá alls um
26.000 ha. Ljóst er að þessi vinna
skilar af sér víðfeðmum svæðum
sem gefa tækifæri til enn frekari
gróðurframvindu með skógrækt.
Með tímanum skilar skógræktin af
sér uppskerumeira beitilandi ásamt
hraðari endurheimt birkiskóga auk
nytjaskógræktar með öðrum tegund-
um. Þannig geta aukin skógrækt og
landgræðsla stutt við hefðbundinn
búskap og stuðlað að frekari sjálf-
bærni gróðurlendna, jarðvegsvernd,
uppbyggingu auðlindar til viðarnytja
og kolefnisbindingar.
Höf: Rakel J. Jónsdóttir,
skógfræðingur, Norðurlandsskógum
Rússalerkið hefur undraverða hæfileika til að vaxa og dafna í þurru og rýru
landi. Með tímanum myndast hér grasivaxinn skógarbotn.
Skógarbotn í 50 ára gömlum lerkiskógi.Birkiskógarbotn, Daðastaðir í N-Þingeyjarsýslu.