Fréttatíminn - 09.03.2012, Blaðsíða 36

2 mottumars Helgin 9.-11. mars 2012
N ýjustu tölur frá Krabba-meinsskránni sýna að 737 karlar greinast á ári
með krabbamein og er þá miðað
við meðaltal áranna 2006-2010.
„Tölurnar hafa verið að hækka
undanfarin ár en þegar tekið er
tillit til fjölgunar þjóðarinnar og
breyttrar aldurssamsetningar er
aukningin í raun aðeins um 1 pró-
sent á ári,“ segir Jón Gunnlaugur
Jónasson prófessor og yfirlæknir
Krabbameinsskrárinnar.
Krabbamein í blöðruhálskirtli
er algengasta krabbamein karla.
Um 220 greinast á ári og um 50
deyja úr sjúkdómnum. „Nýgengið
hefur aukist mikið hér á landi
síðustu áratugi, líkt og í öðrum
vestrænum löndum en dánar-
tíðnin hefur nánast staðið í stað.
Meðalaldur við greiningu er rúm
sjötíu ár. Dæmigerð einkenni eru
meðal annars tíð þvaglát, kraft-
lítil þvagbuna og aðrir erfiðleikar
við að tæma þvagblöðruna. Ekki
hefur enn komið fram góð aðferð
til að notast við í skipulagðri leit
að krabbameini í blöðruháls-
kirtli.“
Tíðni lungnakrabbameins
hætt að aukast
Krabbamein í lungum er næst-
algengasta krabbameinið, bæði
hjá körlum og konum. „Fjöldi
nýrra tilfella hjá körlum er um 80
á ári en því miður eru dánartöl-
urnar mjög háar eða um 65 á ári,“
segir Jón Gunnlaugur. „En góðu
fréttirnar eru þær að nú er ávinn-
ingurinn af fræðslustarfi Krabba-
meinsfélagsins og annarra gegn
reykingum að skila sér og tíðnin
er hætt að aukast.“
Í þriðja sæti er krabbamein
í ristli og endaþarmi. Ár hvert
greinast um 75 karlar með þenn-
an sjúkdóm og um 30 deyja. „Viss
tegund sepa í ristli er talin for-
stig þessa krabbameins og þess
vegna er farið að leita skipulega
að sjúkdómnum, til dæmis í Finn-
landi, en þar er leitað að blóði í
hægðum. Landlæknir og fleiri
hafa mælt með því hér á landi, en
einnig er mögulegt að skima fyrir
sjúkdómnum með ristilspegl-
unum.“
Í fjórða sæti er krabbamein í
þvagblöðru og þvagvegum en
ný tilfelli hjá körlum eru 55 til
60 á ári. „Þessi mein eru þrefalt
algengari hjá körlum en konum,“
segir Jón Gunnlaugur. „Áætlað er
að um helmingur þessara meina
tengist reykingum en einnig eru
ákveðin efni í iðnaði sem geta
aukið hættuna, sérstaklega í
gúmmíiðnaði og litarefnaiðnaði.
Erting til dæmis vegna blöðru-
steina, og ýmsar sýkingar í
þvagblöðru eru einnig talin geta
stuðlað að æxlismyndun.“
Lífshorfur hafa batnað mikið
Húðkrabbamein, önnur en
sortuæxli, eru í fimmta sæti yfir
algengustu krabbameinin. „Við
erum að greina um 40 ný tilfelli
á ári hjá körlum og tíðnin hefur
tvöfaldast á tuttugu árum. Sama
gildir reyndar einnig um sortu-
æxli. Sem betur fer er dánar-
tíðnin ekki mjög há,“ segir Jón
Gunnlaugur. „Þessi æxli myndast
helst á þeim hlutum líkamans
sem sólarljós skín mest á svo sem
á höfði, hálsi og höndum. Sterkar
vísbendingar eru um að notkun
 MoTTuMars
Viðburðadagatal
Í mars stendur Krabba-
meinsfélagið fyrir ýmsum
viðburðum er tengjast
www.mottumars.is og
baráttunni gegn krabba-
meinum hjá körlum. Hér
að neðan eru nokkrir
þeirra taldir upp. Frekari
upplýsingar má svo finna á
vefsíðunni www.krabb.
Allan Mottumars
Fræðslufyrirlestrar í boði fyrir
fyrirtæki.
Sunnudagur
11. mars
Fræðslumyndin „Þetta er svo
lúmskt“ sem fjallar um krabbamein
í ristli og endaþarmi sýnd á RÚV kl.
15:00.
Miðvikudagur
14. mars
Einn heppinn einstaklingur og eitt
lið úr www.mottumars.is verða
dregin úr potti í Virkum morgnum
á Rás 2 og geta fengið flugferð fyrir
tvo frá WOW air eða grænmetis-
körfu fyrir kaffistofuna frá
Íslensk um grænmetisbændum.
Fimmtudagur
15. mars
Örráðstefna hjá Krabbameins-
félaginu um ristilkrabbamein
kl. 16.30
Föstudagur
16. mars
MOTTUDAGURINN. Landsmenn
allir hvattir til að klæða sig upp og
leyfa táknum karlmennskunnar að
njóta sín í einn dag.
Miðvikudagur
21. mars
Aftur dregið út í Virkum morgnum.
Miðvikudagur
21. mars
Hádegisfyrirlestur í Krabbameins-
félaginu. Helstu krabbamein
karla, einkenni og forvarnir. Lára
sigurðardóttir læknir og doktors-
nemi í lýðheilsufræðum.
Fimmtudagur
22. mars
Hádegisfyrirlestur. „Karl-Mennsk-
an, kynlíf og náin sambönd. Hver er
reynslan úr kynlífsráðgjöf og með-
ferð?“ Jóna Ingibjörg Jónsdóttir
hjúkrunar- og kynfræðingur M.S.ED,
sérfræðingur í klínískri kynfræði
(NACS).
Lok mars –
endanleg úrslit
Dagskrá og staðsetning auglýst
síðar. Einstaklingar sem safnað hafa
hæstu fjárhæðinni verða heiðraðir
og fá flugferðir fyrir allt að fjóra frá
WOW air og gistingu á Hótel Kefla-
vík og lið hreppa grænmetiskörfu
frá Íslenskum grænmetisbændum og
hópeflisvinning. Fegursta mottan
2012 einnig valin.
 KrabbaMeInssKrá meðalaldur við greiNiNgu um 67 ár
Árlega greinast á áttunda
hundrað karlar með krabbamein
Jón Gunnlaugur Jónasson er sérfræðingur í meinafræði og yfirlæknir Krabbameinsskrárinnar.
ljósabekkja tengist verulega
aukinni tíðni sortuæxla sem
komið hefur fram á undan-
förnum áratugum.“
Jón Gunnlaugur bendir
á að lífshorfur þeirra sem
greinast með krabbamein
hafi batnað mikið. „Um 25%
karla sem greindust með
krabbamein fyrir fjörutíu
árum lifðu í fimm ár eða
lengur en nú geta um 62%
vænst þess að lifa svo lengi.
Ef litið er á algengasta mein-
ið hjá körlum, krabbamein í
blöðruhálskirtli, þá geta 84%
vænst þess að lifa í fimm ár
eða lengur. Fyrir nokkrum
áratugum voru horfurnar
helmingi verri. Við megum
ekki gleyma því að nú eru á
lífi um fimm þúsund karlar
sem fengið hafa krabba-
mein.“
Þegar Jón Gunnlaugur er
spurður um orsakir krabba-
meina segir hann að hér sé
í raun um að ræða mjög fjöl-
breytilegan hóp sjúkdóma
þar sem allmikið er vitað
um orsakir eða áhættuþætti
varðandi sum meinanna en
enn sé lítið unnt að fullyrða
um orsakir þeirra flestra.
„Þó er talið að hægt sé
að draga úr líkum á sjúk-
dómnum með heilbrigðum
lífsháttum svo sem að reykja
ekki, hreyfa sig reglulega og
neyta hollrar fæðu,“ segir
hann og vill um leið vekja
athygli á því að almennt gildi
það að því fyrr sem sjúkdóm-
urinn greinist, því betri séu
horfurnar á lækningu.
Rætt við Jón
Gunnlaug
Jónasson
yfirlækni
Krabbameins-
skrárinnar.
Krabba-
meins-
skráin í
tæp 60 ár
Á fyrstu árum
Krabbameins-
skrárinnar var bú-
seta þeirra sem
greindust með
magakrabbamein
færð inn á Ís-
landskortið sem
er á myndinni
í tengslum við
rannsókn á orsök-
um þess meins.
Krabbameins-
skráin hefur
verið rekin af
Krabbameins-
félagi Íslands í
nær 60 ár.
Við meg-
um ekki
gleyma
því að nú
eru á lífi
um fimm
þúsund
karlar sem
fengið hafa
krabba-
mein.