Alþýðuhelgin - 09.01.1949, Blaðsíða 11

Alþýðuhelgin - 09.01.1949, Blaðsíða 11
ALÞYÐUHELGIN „RAUDSKINNA" GÖTTSKÁLKS BISKIJPS GRIMMA. Thomas Mann, þýzka stórskáldið, sem lengi hefur dvalið í Bandaríkjunu'm, sendi ný_ 'lega frá séx mikið skáldverk, er hann nefnir „Dr. Fauslus". Mitt í ræðunni grípur krónprinsinn fram í. reiðilegur á svipinn. og segir: „En hevrið b.ér. er þá einskisvirði að vera krónprins?" Og svo vill krónorinsinn litli ekki heyra meira, hann snýr sér til veggjar og grætur fögrum tárum. Kaupmannahöfn kvödd. Þegar Hallgrímur Eldjárnsson (1723—1779 hvarf heim að loknu námi í Kauomannahöfn, kvaddi hann höfuðborg Danaveldis með vísukorni þessu: Far, Hafnar frægi staður, far vel, þig aldrei lít ég meir; frá bér ég ferðast glaður, frá bér til íslands geð mitt þreyr. . Föðurláð framar met ég, frið og náð hreppt þar get ég, en um þitt ráð tönn fyrir tungu set ég. Guðmundur góði. Stóraplágan 1495 kom ekki á Vest. fjörðu. Segir Árni Magnússon, að það séu munnmæli, að Guðmundur biskup góði hafi þá staðið á Steinadalsheiði og bandað höndunum móti plágunni, og varði hann Vestfjörðu fyrir henni á þann hátt. Síra Skúli Gíslason scgir svo frá: „Gottskálk biskup grimmi var hinh mesti galdramaður á sinni, tíð; tók hann upo aftur svartaealdur, er ekki hafði tíðkazt síðan í heiðni. og skránstti galdrabók bá, er kallaðist Rauðskinna. Var hún skrifuð með gullnu letri os að öllu hin skrautleg. asta, rituð var hún með rúnas+öfum, eins oe allur ealdur. Þessarar bókar unni biskiro ekki neinum eftir sinn dae og lét þess vegna grafa hana mcð sér . . ." Varla er til það mannsbarn á ís- landi. sem eigi hefur lesið hina hrika. legu b.ióðsögu. er síra Skúli skrásetti um GaldraJLoft, skólaoiltinn frá Hól um, sem hueðist ná Rauðskinnu úr fórum Gottskáiks. Er hún svo alkunn. að ástæðulaust er að rifja hana hér upp. Hitt mun síður kunnugt. að huesan. legt er, að Rauðskinna Gottskálks biskups sé enn til. Að minnsta kosti hefur verið getum að því leitt, og virðist eigi ólíklega til getið. Svo- er mál með vextl, að í safnl Árna Magnússonar (A. M. 274, 4to) er máldasrabók Ólafs Hólabiskups Rögnvaldssonar, með viðaukum yngri biskupa, hinum síðustu frá biskups. árum Gottskálks Nikulássonar grimma. Eins og aðrar máldágabækur biskupsstólanna, f jallar bók þessi um eignir og réttindi kirkna í biskups- dæminu. Hefur Árni Magnússon feng. ið hana að láni árið 1724, frá Steini biskupi Jónssyni. Þetta er skinnbók, mjög þétt skrifuð og víða smátt, en nú svo máð orðið letrið, að mjög er illt að lesa. Bók þessi var, allt fram undir lok 19. aldar, bundin í fornt skinn, órak- að og hárið rautt og sneri hárhamur út. Sögðu þeir, er sáy, að verið hafi annað tveggja, útselsskinn eða nauts. skinn, og er hið síðara öllu líklegra. í nóvembermánuði 1888, þegar prent. aður var sá kafli handritaskrár Árna. safns, sem lýsir handriti þessu, var bókin enn í hinu forna bandi. En er Jón Þorkelsson gaf máldagabókina út .um síðustu aldamót (Dipl. ísl. V. bindi), var búið að fletta skinninu af og forna bandið glatað, en máldaeinn kominn í nýtt band. Um þann verkn. að fer dr.' Jón Þorkelsson svofelld. um orðum: „Það cr virðinearv^rður áhuei á bví. að látá binda handrit inn. beear bess or börf.. en sá ábuéi kemur ó. henniWa niðnr í bví að fletta mörg hundnið óra eömlum frnmbrtndum af skinnbi'iknm. enda fnrðast öll bau söfn. er kunna með handrit að fara, bað eins oe heitan eld, Að elata slíkum böndum er sama og að glata forneripum, og má ekki eiga sér stað." A* siíifsöeðu vsrður ekkert um bað fnllvrt. hvort nokkurt samband er á milli söeunnar um galdrabók- ina Rauðskinnu oe bessarar fornu máldapabókar Hólnbiskupa. Dr. Jón Þorkpisson mun fvrstur manna hafa vamað fram beirri tileátu, að hin míkla ealdraskræða. sem almúgi á íslandi bóttist vita að Gottskálk bisk. up hefði átt í fórum sínum, mvndi enein önnur verið hafa en máldaga- bók Ólafs Rögnvaldssonar, bundin í rautt nautsskinn. Að vísu segir sagan, að Gottskálk hafi látið grafa Rauð. skinnu með sér, en hitt veit enginn, hversu góð sú heirhild kann að vera. Þessi tilgáta um Rauðskinnu er ekki seld hér dýrara en hún er keypt. Verður hver og einn að trúa því, sem honum þykir líklegast í þessu efni. Þjóðminjasafnið. Frh. af bls. 5 » nána snertingu við íslenzkar miðald- ir, kynnist trú og hjátrú, sér inn í hugarheim fólksins, lítur handbragð þess og listræn vinnubrögð. Þarna birtist sjónum áhorfandans alþjóðleg Jistaframleiðsla miðaldanna við hlið íslenzkra Hstaverka, hvorttveggja nátengt kristinni trú og hugarheimi kristinna manna á þeim tímum. En allt eru þetta íslenzkir forngripir í þeim skilningi, að þeir eru úr ís lenzkum kirkjum, íslenzkir menn hafa haft þá fyrir augum og milli handa.

x

Alþýðuhelgin

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Alþýðuhelgin
https://timarit.is/publication/1050

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.