Morgunblaðið - 01.09.2014, Qupperneq 17

17
MORGUNBLAÐIÐ MÁNUDAGUR 1. SEPTEMBER 2014
Á puttanum Þau Joanny og Florian höfðu reynt í hálftíma að fá far til Akureyrar frá Mývatni í hvassviðrinu í gær. Þau höfðu freistað þess að fá að skoða nýtt Holuhraun en urðu frá að hverfa þar
sem aðgangur að hrauninu er takmarkaður. Þau höfðu verið á Íslandi í tíu daga og stefna á fjögurra daga göngu um Landmannalaugar, áður en þau fljúga aftur heimleiðis á nýjan leik.
Eggert
Getur verið, að það
sem menn telja rétt og
hafa tileinkað sér sem
stefnumörkun týnist í
framkvæmdinni, svona
eiginlega óafvitandi
eða kannske af því
önnur viðfangsefni
glepja sýn? Mér hefur
virst almennt við-
urkennt meðal allra
leiðandi afla, stjórn-
málaflokka og sér-
fróðra jafnt sem almúga, að hafa
skuli að leiðarljósi í heilbrigðiskerfi
og einkanlega varðandi aldraða, að
allir geti sem best bjargast á eigin
vegum. Samt er það svo, að ekki
verður betur séð en á þessu sé ótrú-
legur misbrestur í framkvæmdinni.
Laugardaginn hinn 16. ágúst sl.
var í Morgunblaðinu
pistill eftir Styrmi
Gunnarsson, fyrrver-
andi ritstjóra, þar sem
hann studdi rökum að
heilbrigðiskerfið væri
að lotum komið og
nefndi mörg dæmi um
alvarlegar brotalamir
máli sínu til stuðnings.
Í næsta tölublaði, á
mánudegi, færði for-
stjóri Landspítalans
fram andmæli við
sumu og rakti fyr-
irhuguð tækjakaup og
lagfæringar sem mundu bæta úr
ýmsu sem Styrmir hafði nefnt. Einu
lét forstjórinn ósvarað. Það er það
sem mér dvelst við. Ekki bara af því
að hann sleppti að taka á því, heldur
vegna þess að það svíður svo í aug-
um, jafnframt því að leiðréttingin,
úrbótin, er einföldust og augljósust.
Í grein sinni upplýsir Styrmir að
á sjöunda hundrað manna fái lyfja-
meðferð vegna hrörnunar í augn-
botnum og segir svo: „Hér á landi
er ekki kostur á nýjustu lyfjum í
þessu sambandi.“ Hann bætir við:
„Getum við sætt okkur við þessa
stöðu?“
Augnablik! Eru menn svo upp-
teknir af trésmíðum og múrverki
framkvæmda ellegar pöntunarstöðu
tækjakaupa að menn blindist af því
að hvorugt þarf til, svo að lyfjakaup
eigi sér stað? Hin bönnuðu lyfja-
kaup, sem Styrmir nefnir, standa
ein og sjálf og draga engan slóða
annarra útgjalda. Einfaldara getur
það ekki verið.
Þessa dagana dynja yfir okkur
þjóðarinnar þegna upplýsingar um
framúrkeyrslu í fjárlagaliðum og
djarflega frammistöðu fjárlaga-
nefndar við að finna skýringar og
skúrka. Sumt hið digurbarkalegasta
í yfirlýsingum át sjálft sig í van-
áætlunum nefndarinnar. Þannig
reyndist heilbrigðisgeirinn í heild
sinni illa vanáætlaður og átti það
einkum við um Sjúkratrygging-
arnar. Komst forstjóri þeirra frá
hildinni með fána við hún. Allt gott
um það. Hitt er vafamál hvort telja
skuli honum til ágætis að lyfja-
kostnaður var undir áætlun. Þessi
sami liður og ræður því að ekki er
að fá þau lyf við augnsjúkdómi, sem
fá má í grannlöndum og Styrmir
nefndi. Það er ljótt, sárt og rangt,
en úrbót einföld. Þeir sem ráða end-
anlega framkvæmd stefnu og út-
hlutun fjár eiga hér ábyrgð að bera,
stóra og þunga, hvaða titil sem þeir
hafa.
Sjónlaus maður ræður illa eigin
vegum. Blindur maður verður að
njóta aðstoðar. Hver sá sem nýtur
lyfjameðferðar til að halda sjón
sinni heldur valdi yfir eigin lífi og er
áfram virkur þátttakandi í sam-
félaginu.
Aldrei má það gerast að fyrir
nískusakir séu menn eða konur
dæmd til að sitja í myrkri, ósjálf-
bjarga, þegar lausnin er aðeins
handan pennastriks. Það er vond
stjórnviska sem dæmir fólk til
ósjálfbjargar.
Eftir Kjartan
Jóhannsson »Nýjustu lyf, sem
ekki er kostur á hér
á landi, geta veitt mönn-
um að halda sjón sinni,
en ríkjandi ástand
dæmt menn til ósjálf-
bjargar.
Kjartan
Jóhannsson
Höfundur er fyrrverandi
ráðherra og sendiherra.
Sjónin er dýrmæt en stjórnviskan skrítin
SVÞ – Samtök versl-
unar og þjónustu hafa
ávallt barist fyrir af-
námi óskilvirkra og
íþyngjandi álagna á fyr-
irtæki í landinu, bæði
atvinnulífi og almenn-
ingi til hagsbóta. Sem
dæmi má nefna það
frumkvæði samtakanna
að árið 2011 var unnin
greining á vörugjalds-
kerfinu sem fór fram í
náinni samvinnu við fjármálaráðu-
neyti. Afrakstur vinnunnar var
skýrsla SVÞ sem ber heitið „Vöru-
gjaldskerfið á Íslandi“.
Vörugjöld hafa lengi verið þyrnir í
augum verslunarinnar en tilgangur
þeirra í núverandi mynd var aðallega
að mæta tekjutapi ríkisins vegna
tollalækkana sem leiddu af EFTA-
aðild Íslands. Vörugjöldum var upp-
haflega ætlað að standa til skamms
tíma sem þó var ekki
skemmri en svo að
gjöldin lifa enn góðu lífi
og var skamm-
tímaráðstöfun þessari
varanlega komið á með
núgildandi lögum um
vörugjald frá árinu
1988.
Á undanförnum ár-
um hafa orðið einstaka
breytingar á vöru-
gjaldskerfinu sem felast
einkum í afnámi gjalds-
ins á einstökum toll-
skrárnúmerum og
breytingum á gjaldflokkum. Þótt nið-
urfelling gjalda sé sannarlega fagn-
aðarefni hefur eigi verið gætt sam-
ræmis við þá framkvæmd og þess þá
heldur tryggt að sambærilegar vörur
fái sambærilega meðferð. Þá hefur
innleiðing á nýjum gjöldum, s.s. syk-
urskatti, verið skref til baka á þeirri
vegferð að afnema þessi úreltu gjöld
sem vörugjöld óneitanlega eru. Af-
leiðing þessa er að atvinnulífið býr við
flókið og ógagnsætt skattaumhverfi
þar sem einstökum vörum og vöru-
flokkum er mismunað.
Flókið skattaumhverfi felur í sér
óskilvirka og kostnaðarsama stjórn-
sýslu, hvort sem það varðar álagn-
ingu eða eftirlit. Því kann markmið
um tekjuöflun með álagningu vöru-
gjalda á kostnað atvinnulífs og al-
mennings að fela í sér kostnað við að
viðhalda slíku ógagnsæju kerfi. Þá er
álitamál hvort önnur markmið vöru-
gjalda, þ.m.t. lýðheilsumarkmið syk-
urskatts, nái fram að ganga en sam-
kvæmt nýlegri óháðri rannsókn sem
unnin var fyrir Evrópusambandið um
matarskatta liggur ekkert fyrir að
slíkir skattar skili tilætluðum ár-
angri. Þess í stað er slík flókin skatt-
heimta til þess fallin að auka kostnað
stjórnvalda, atvinnulífs og neytenda
af því að viðhalda þess háttar kerfi.
Að undanförnu hafa komið fram
efasemdaraddir um hugmyndir fjár-
málaráðherra um að hækka virð-
isaukaskatt á matvæli, lækka efra
virðisaukaskattsþrepið og draga úr
undanþágum samhliða því að fella
niður sykurskatt og ýmis vörugjöld.
Virðist engu skipta í þeirri gagnrýni
að virðisaukaskattur á Íslandi er sá
næsthæsti í heimi og bilið á milli efra
og neðra þreps virðisaukaskatts er
óvenju hátt og sker sig frá því sem
tíðkast í flestum öðrum ríkjum. Þetta
stóra bil mismunar atvinnugreinum á
óréttmætan hátt, eftir því í hvoru
þrepi varan eða þjónustan lendir. Að
mati SVÞ eru tillögur ráðherra um
breytingar á virðisaukaskatti sam-
hliða niðurfellingu á vörugjöldum
skynsamar og þarfar breytingar á
núverandi kerfi. Þá eru slíkar breyt-
ingar til þess fallnar að einfalda
skattkerfið og draga úr allri mis-
munun sem til staðar er.
Í stað þess að gagnrýna áður-
nefndar breytingar og áhrif þeirra á
tekjulægstu heimilin væri skyn-
samlegra að taka saman höndum og
vinna að mótvægisaðgerðum til að ná
sambærilegum árangri fyrir þau
heimili með mun minni tilkostnaði,
t.d. með hækkun persónuafsláttar.
Nú stendur yfir árleg vinna við
gerð fjárlagafumvarps og hafa ráða-
menn, þ.m.t. fjármálaráðherra, gefið
atvinnulífi og almenningi undir fótinn
með að til standi að fella niður vöru-
gjöld, að undanskildu áfengi, tóbaki,
bifreiðum og eldsneyti. Þessu ber að
fagna og hvetja SVÞ nú sem áður til
að hið úrelta vörugjaldskerfi verði af-
lagt og sá fortíðardraugur verði end-
anlega kveðinn niður. Mikilvægast er
þó að það takist að ná sátt um kerfi
sem er gagnsætt, sanngjarnt og
ódýrt í framkvæmd.
Eftir Margréti
Sanders » Flókið skatta-
umhverfi felur í sér
óskilvirka og kostn-
aðarsama stjórnsýslu,
hvort sem það varðar
álagningu eða eftirlit.
Margrét
Sanders
Höfundur er formaður SVÞ
– Samtaka verslunar og þjónustu.
Ákall eftir skynsamlegri umræðu
um skynsamlega skatttöku