Fréttablaðið - 05.06.2014, Blaðsíða 28

5. júní 2014 FIMMTUDAGUR| SKOÐUN | 28
Nú þegar sveitarstjórnarkosningar með
sinni óvæntu trúarbragðaumræðu eru að
baki langar okkur að fylgja eftir grein
okkar sem birtist í Morgunblaðinu og á
vef þjóðkirkjunnar, tru.is, þann 30. maí
sl. og bar heitið stóra moskumálið. Þar
leiddum við rök að því að þau viðhorf
sem forysta Framsóknar í Reykjavík bar
fram varðandi stöðu ólíkra trúarbragða
í borginni sé í grunninn ekki svo fjarri
því viðhorfi sem Siðmennt hefur haldið á
lofti og hlotið stuðning fráfarandi mann-
réttindaráðs Reykjavíkurborgar.
Framsóknarforystan í borginni mælir
fram með meirihlutavaldi í trúarefnum
á meðan mannréttindaráðsmenn vilja í
krafti sama valds halda orðræðu trúar-
bragða utan almannarýmisins en ein-
skorða hið opinbera samtal við almenn
siðgildi byggð á veraldlegri heimsmynd
og mannhyggju. Í grein okkar hvetjum
við til þess að farin sé þriðja leiðin þótt
ekki sé hún fyrirhafnarlaus; að ástunda
samræðu og miðla gildum þvert á allar
hugmyndir um aðgreiningu hins opin-
bera lífs frá einkalífinu.
Segja má að tvær tilfinningar hafi
einkennt moskumálið eins og það birt-
ist í þjóðarsamtalinu. Annars vegar lá
andúð í loftinu og var markvisst beitt á
báða bóga og svo var öll umræðan líka
skammar-miðuð ef svo má að orði kom-
ast.
Andúð og skömm eru sterkar tilfinn-
ingar sem eiga mikla viðspyrnu innra
með okkur hverju og einu. Þyngsta
skömm sem hægt er að hugsa sér er lík-
lega sú að vera viðfangsefni andúðar í
eigin samfélagi. Þar vill enginn lenda.
Þess vegna hendum við andúðinni og
skömminni á milli okkar, enginn vill sjá
þær stöllur en miklu heldur hafa þær
á tryggum stað hjá einhverjum öðrum;
framsóknar-rasistum, pólitískum rétt-
trúnaðar-popúlistum, síðskeggjuðum
handhöggvandi heiðursmorða-múslim-
um eða ¥°€∑åßΔμ˜∫√ç~Ω!
Svo lýkur kosningum, rykið sest og
við erum öll hér og það er enginn að fara
neitt. Þá er þörf á að ræða saman og
reyna að skilja hvað gerðist.
Hvernig stendur á því að önnur eins
tilfinningabylgja skuli geta gengið yfir
eina þjóð og haft augljós pólitísk áhrif?
Þar sem er reykur þar er eldur segja
menn. Eins mætti segja: Þar sem er
andúð þar er skömm.
Tími samræðunnar
Skyldi andúðin sem leyst var úr læðingi
í moskumálinu m.a. eiga rætur í sam-
eiginlegri skömm? Allt frá því við hjón-
in vorum ungt háskólafólk á 9. áratugn-
um og „uppakynslóðin“ var og hét teljum
við að tilfinning almennings fyrir því að
vera peð í samfélaginu hafi farið stigvax-
andi og að hún hafi náð vissum hæðum
í fjármálabólunni og hruninu. Auðvitað
eru engar svona skýringar tæmandi.
Samt grunar okkur að dræm kjörsókn
ásamt andúðar- og skammarmiðaðri
kosningaumræðu eigi að hluta til skýr-
ingu sína í því að stórir hlutar samfélags-
ins upplifi sig setta til hliðar með einum
eða öðrum hætti og að þjóðin sem heild
sé þjökuð af þeirri spennu sem fylgi vax-
andi mismunun.
Hvers vegna ætti maður að taka þátt
í kosningum í samfélagi sem sífellt
skammar mann og bregður fyrir mann
fæti? Og þegar hið opinbera samtal er
lítið annað en skömm og ásökun, andúð
og afsakanir er þá ekki rökrétt að grípa
fegins hendi þegar kostur gefst á því að
varpa skömminni á tiltekna þjóðfélags-
hópa? Ég er þó ekki síðskeggjaður mús-
limi eða grunsamlegur innflytjandi frá
Austur-Evrópu. Ég er þó ekki hættulegur
og óhreinn eins og sumir. Og þegar allt er
hvort eð er ekkert annað en keppni um að
koma sér að er þá ekki best að vera í góða
liðinu, hafa fallegustu og réttustu skoð-
anirnar og vera slyngastur við að koma
þeim á framfæri svo að maður sé örugg-
lega hreinn og geðfelldur, óumdeildur og
jafnvel sérfræðingur!
Í nútímasamfélagi skammar og and-
úðar eru sérfræðingar þeir einu sem
eru hólpnir, því þeir hafa engin trúar-
brögð. Sérfræðingurinn er sá eini sem
ekki þarf að skammast sín. Hann gefur
álit en óhreinkar sig ekki, horfir án þess
að snerta, gaumgæfir til þess að meta
en er sjálfur ósnertur af öllu og öllum.
Hann á sjónarhorn guðsins sem dó ein-
hvers staðar í allri óreiðunni – hið hlut-
lausa sjónarhorn.
Getur hugsast að nú sé að renna upp
tími samræðunnar? Að við getum farið
að setjast yfir verkefnið að vera mann-
eskjur, hræddar og auðsæranlegar
manneskjur sem erum hvert og eitt að
reyna að finna út úr tilverunni og ótt-
umst ekkert meir en þá stöðu að við eða
börnin okkar sitji uppi með Svarta Pétur
við spilaborð lífsins?
Svarti Pétur
➜ Hvernig stendur á því að
önnur eins tilfi nningabylgja
skuli geta gengið yfi r eina þjóð
og haft augljós pólitísk áhrif?
Þar sem er reykur þar er eldur
segja menn. Eins mætti segja:
Þar sem er andúð þar er skömm.
TRÚMÁL
Bjarni Karlsson og Jóna Hrönn Bolladóttir
prestar
Fjölmennustu árgangar Íslandssögunnar eru nú að eldast og
innan 10 til 15 ára mun fjölga verulega í þeim hópi sem verð-
ur 55 ára og eldri. Þessi hópur er núna um 78.000 manns, en
eftir rúmlega 15 ár verða um 113.000 manns í þessum ald-
urshópi, sem er um 45 prósenta fjölgun frá því sem nú er.
Ef horft er á þá fjölmiðla sem við notum dags daglega fer
afar lítið fyrir umfjöllun um líf og störf þessa hóps. Hvaða
fjölmiðlar eru til dæmis að fjalla um sam-
band foreldra við uppkomin börn sín og
tengdabörn, eða hvernig best er að hátta
sambandinu við barnabörnin? Hvern-
ig lífið breytist með aldrinum, svo sem
þarfir okkar í húsnæðismálum? Að ekki
sé talað um fjármálin sem breytast þegar
líður á ævina. Og hvað með samband við
vini og hvernig við önnumst veikan maka?
Hvar er verið að fjalla um það?
Vissulega hafa Félög eldri borgara í
landinu fjallað um þetta í sínum tímarit-
um og einnig hefur komið út aukablað með Morgunblaðinu
síðustu misseri þar sem fjallað er um málefni fólks sem er
komið yfir miðjan aldur. En þessa umfjöllun er ekki að finna
í þeim fjölmiðlum sem við notum að staðaldri, sem eru kall-
aðir „mainstream“ fjölmiðlar í fræðunum.
Afgangsstærð
Það vantar að vísu ekki umfjöllun þar um heilsu, mataræði,
heimili, barnauppeldi og slíkt, en yfirleitt beinist sú umfjöll-
un meira og minna að yngra fólkinu í samfélaginu. Það er
frábært, en þýðir ekki að þar með sé þessi umfjöllun tæmd.
Tugþúsundir manna hafa einfaldlega aðrar áherslur en unga
fólkið og um þær ætti einnig að fjalla.
Þá virðist sem elsta fólkinu okkar finnist það stundum
sett hjá í samfélaginu. Að það upplifi jafnvel að það sé litið á
það sem „afgangsstærð“ í samfélaginu og að almennt sé lítill
áhugi á málefnum sem varða það sérstaklega. Því finnst að
minnsta kosti að það sé verk að vinna að skapa jákvæðara
viðhorf samfélagsins í garð þeirra sem eldri eru, ef marka
má framtíðarþing um farsæla öldrun sem var haldið í fyrra-
sumar í Reykjavík.
Verðum við
ósýnileg með
aldrinum?
SAMFÉLAG
Erna Indriðadóttir
fj ölmiðlakona
BL Sævarhöfða 2, sími 525 8000
E
N
N
E
M
M
/
S
ÍA
/
N
M
6
17
3
6
Less emissions. More driving pleasure.