Fréttablaðið - 30.07.2015, Side 10

„Ég vil tryggja skemmri málsmeð-
ferðartíma fyrir þolendur kyn-
ferðisbrota,“ segir Sigríður Björk
Guðjónsdóttir, lögreglustjóri á höf-
uðborgarsvæðinu. Hún hefur hafið
vinnu við að setja saman starfshóp
sem á að skoða verklag og viðbrögð
lögreglunnar við kynferðisbrotum.
Meðal annars verður ráðist í skipu-
lagsbreytingar hjá embættinu í
haust þar sem kynferðisbrotadeild-
in verður sérhæfð sem slík og aðrir
málaflokkar teknir út úr deildinni.
„Starfshópurinn verður í samstarfi
við ríkislögreglustjóra og ríkissak-
sóknara og verður óskað eftir sam-
starfi við þá sem koma að þess-
um málaflokki, svo sem Stígamót,
Landspítalann, réttargæslumenn og
fleiri,“ segir Sigríður.
Á Vísi.is kemur fram að mjög óal-
gengt sé að lögreglan hefji rannsókn
á kynferðisofbeldi ef kæra þolanda
liggur ekki fyrir.
„Rannsókn mála er eitt og dóms-
meðferð annað. Það er þunn lína á
milli þess að taka ráðin af brotaþola
eða aðstoða við að upplýsa mál. Þol-
endur kynferðis-
brota eru jafnan í
mjög viðkvæmri
stöðu og hafa oft
ekki forsendur á
þeirri stundu sem
mögulegt er að
tryggja sönnun
að taka afstöðu
til kæru.“
Umræða um
verklag lögreglu hefur verið mikil
síðustu daga. Sigríður Björk segir
að starfshópurinn sé ekki svar við
umræðunni. Vinna í honum hafi
verið byrjuð fyrr. „Ég legg ríka
áherslu á að þessi mál séu í lagi.
Að skoða það hvernig við rannsök-
um þessi mál og vinnum úr þeim er
lykilatriði.“
Mikill fjöldi felldur niður
Gagnrýni á lögregluna hefur meðal
annars snúið að því hve hátt hlutfall
kæra eru felldar niður. Árið 2013 var
rannsókn hætt í 52 prósentum tilfella
þegar nauðgun hafði verið kærð til
lögreglunnar á höfuðborgarsvæð-
inu. Þá er ótalið hve oft mál var látið
niður falla hjá ríkissaksóknara.
Samkvæmt rannsókn Hildar
Fjólu Antonsdóttur, mannfræðings
og kynjafræðings, á ferli kynferðis-
brota árið 2008 og 2009, kom fram
að af 189 kærum um nauðgun sem
bárust lögreglunni var rannsókn
hætt í 101 skipti. Ýmist vegna form-
legra ástæðna, svo sem vegna fyrn-
ingar eða af því að ekki var vitað
hver ofbeldismaðurinn var. Einnig
vegna efnislegra ástæðna, svo sem
vegna þess að lögreglu þótti málið
ekki líklegt til sakfellingar. Fjórum
sinnum á tímabilinu var rannsókn
hætt án þess að skýring væri gefin
á því í gögnum málsins.
Af þeim 88 málum sem send voru
til ríkissaksóknara voru 57 mál felld
niður, eða 64 prósent.
Umræðan getur valdið vanlíðan
Þótt kæru sé vísað frá þýðir það
ekki að málinu sé lokið fyrir þol-
anda. Umræða um kynferðisofbeldi
hefur líklega aldrei verið meiri en
síðustu vikur í kjölfar Beauty Tips-
byltingarinnar svokölluðu. Í hópi
nærri þrjátíu þúsund kvenna á
Facebook fóru konur að segja sögur
sínar af kynferðisofbeldi undir
kassa merkinu #þöggun.
Sjöfn Evertsdóttir og Þóra Sig-
fríður Einarsdóttir, sálfræðingar
hjá Áfalla- og sálfræðimiðstöðinni,
segja að opnun umræðunnar geti
bæði haft jákvæð og neikvæð áhrif
á þolendur kynferðisofbeldis. „Við
fögnum sannarlega þeirri miklu
umræðu sem hefur verið. En eðli
málsins samkvæmt eru ekki allir
tilbúnir að opna á sína hluti. Það er
gríðarlega mikilvægt að þolendur
fái að ráða og stjórna því hvenær
þeir opna á umræðuna,“ segir Sjöfn.
Hún segir að grafískar lýsingar
af kynferðisofbeldi geta vakið upp
slæmar minningar hjá þolendum.
„Við sem meðferðaraðilar höfum oft
heyrt frásagnir þolenda sem forðast
að lesa blöðin, geta ekki horft á sjón-
varpið eða bíómyndir af ótta við að
eitthvað þar veki upp minningarn-
ar. Við þurfum að hafa það í huga að
umræðan getur reynst fólki erfið.
En við viljum ítreka að umræðan er
af hinu góða og hefur meðal annars
stuðlað að því að sífellt fleiri leita
sér aðstoðar, sem er afar mikilvægt.
Áfallastreituröskun algeng
Sjöfn segir að áfallastreituröskun,
sem er geðröskun sem sumt fólk
finnur fyrir til lengri tíma eftir
alvarlegt áfall, sé hvað algengust
hjá þolendum kynferðisofbeldis.
„Um níu prósent þeirra sem lenda í
bílslysi þróa hana með sér en þegar
við erum að tala um kynferðisof-
beldi er talan allt að sextíu prósent.“
Undir þetta tekur Þóra. „Áfalla-
streituröskun er skipt í fjóra flokka.
Fólk endurupplifir atburðinn, það
forðast aðstæður sem geta minnt
það á atburðinn, neikvæð breyting
á hugarfari og líðan og ofurárvekni.
Atburðurinn þarf að vera þess eðlis
að þú óttist um líf þitt eða annarra,
eða kynferðisofbeldi.“
Þá bætir Þóra við: „Það hefur
verið ákveðinn misskilningur í
umræðunni. Þó svo að fólk hafi
orðið fyrir alvarlegu áfalli er ekki
þar með sagt að þú þróir með þér
áfallastreituröskun.“
snaeros@frettabladid.is
Vill stytta biðtíma þolenda ofbeldis
Lögreglustjóri ætlar að breyta verklagi við rannsókn og meðferð kynferðisbrota. Rannsóknir sýna að meirihluti tilkynninga er felldur
niður. Sálfræðingar sem sérhæfa sig í áföllum segja að opin og grafísk umræða um kynferðisbrot geti reynst þolendum þungbær og erfið.
Snærós
Sindradóttir
snaeros@frettabladid.is
DRUSLUGANGAN Meira en tíu þúsund manns gengu niður Skólavörðustíg um síðustu helgi til að standa með þolendum kyn-
ferðisofbeldis. Mikinn fjölda má meðal annars þakka Beauty Tips-byltingunni. FRÉTTABLAÐIÐ/VALLI
ÞÓRA SIGFRÍÐUR
EINARSDÓTTIR
SIGRÍÐUR BJÖRK
GUÐJÓNSDÓTTIR
SJÖFN
EVERTSDÓTTIR
Kynferðisbrot hjá lögreglu og stígamótum
20
00
20
01
20
02
20
03
20
04
20
05
20
06
20
07
20
08
20
09
20
10
20
11
20
12
20
13
20
14
● Lögreglan ● Stígamót Skv. upplýsingum frá lögreglunni á
höfuðborgarsvæðinu og Stígamótum
400
300
200
427
306
Á
R
Stígamót, samtök sem aðstoða þol-
endur kynferðisofbeldis, stofnuð.
Um 7.000 manns hafa leitað til sam-
takanna á 25 árum.
Neyðarmóttaka
fyrir þolendur kyn-
ferðisofbeldis opnuð.
Aldrei höfðu fleiri leitað á
Neyðarmóttöku fyrir þol-
endur kynferðisofbeldis en
eftir verslunarmannahelgina
eða 22 konur. Fjórtán þeirra
höfðu verið á útihátíðinni
Eldborg. Hátíðin var aldrei
endurtekin.
Hugtakið nauðgun
kom í fyrsta sinn inn í
almenn hegningarlög.
Alvarleg kynferðis-
brot gegn börnum
gerð ófyrnanleg.
Kastljós afhjúpar
barnaníðinginn Karl
Vigni Þorsteinsson í
janúar. Í kjölfarið varð
sprenging í tilkynning-
um um kynferðisbrot
til lögreglunnar.
Beauty Tips-
byltingin. Mikill
fjöldi fólks, aðallega
konur, stígur fram
á netinu og segir
frá kynferðis ofbeldi
sem það hefur
orðið fyrir.
Druslugangan
gengin í fyrsta sinn.
Markmið göngunnar
er að senda þau skila-
boð að klæðaburður,
ölvunarástand, daður
eða annað réttlæti
ekki nauðgun.
Efnið smjörsýra byrjaði
að sjást hér á landi.
Grunur leikur á að efnið
sé byrlað fórnarlömbum
en það er mjög fljótt úr
líkama fólks og því nán-
ast ógreinanlegt þegar
þolandi leitar á sjúkrahús.
Kynferðisleg
áreitni sem ekki
er samræði eða
„önnur kynferðis-
mök“ gerð ólögleg.
Ákvæðum í kynferðisbrota-
kafla sem náðu áður bara til
annars kynsins var breytt og eiga
nú við bæði kynin.
1989 1992 1993 1997 2001 2007 2011 2013 2015
| FRÉTTASKÝRING | 30. júlí 2015 FIMMTUDAGUR10
MEIRIHLUTI TILKYNNINGA UM KYNERÐISBROT ER FELLDUR NIÐUR
2
9
-0
7
-2
0
1
5

2
2
:2
8
F
B
0
6
4
s
_
P
0
5
8
K
.p
1
.p
d
f
F
B
0
6
4
s
_
P
0
5
5
K
.p
1
.p
d
f
F
B
0
6
4
s
_
P
0
0
7
K
.p
1
.p
d
f
F
B
0
6
4
s
_
P
0
1
0
K
.p
1
.p
d
f
A
u
to
m
a
ti
o
n
P
la
te
r
e
m
a
k
e
:
1
5
9
8
-D
8
F
C
1
5
9
8
-D
7
C
0
1
5
9
8
-D
6
8
4
1
5
9
8
-D
5
4
8
2
8
0
X
4
0
0
7
A

F
B
0
6
4
s
C
M
Y
K