Reykjalundur - 01.10.1980, Síða 22

Þegar sjúklingur með afasíu kemur í tal-
þjálfun, er byrjað á því að rannsaka nákvæm-
lega hver einkenni afasíunnar eru og gera síð-
an þjálfunaráætlun samkvæmt því. Batahorfur
fara fyrst og fremst eftir því, hversu alvarlegt
áfallið var, sem sjúklingurinn varð fyrir (fer
m. a. eftir því, hvað blædcli inn á stórt svæði
x heilanum) og svo eftir aldri sjúklingsins.
Þeir, sem yngii eru, hafa að sjálfsögðu meiri
möguleika á að ná sér en þeir eldri.
Flestir, sem eru í talþjálfun á Reykjalundi,
eru slagsjúklingar, en einnig er þar fólk i
talþjálfun, sem á við annars konar erfiðleika
að etja, eins og fram kemur hér að neðan.
FRAMBURÐUR
Framburðargallar geta verið af mörgum
ástæðum, bæði hjá börnum og fullorðnum.
T. d. getur verið um skerta heyrn að ræða,
klofinn góm og fleira, en oft eiga börn í erf-
iðleikum með tiltekin málhljóð, þótt þau séu
alheilbrigð. Framburðarerfiðleikar eru líka
oft fylgifiskar ýmiss konar sjúkdóma, svo sem
Parkinsonsveiki, og ýmiss konar heilaskaðar
geta valdið framburðarörðugleikum.
SEINKAÐUR TAL- OG MÁLÞROSKI
Stundum kemur fyrir að börn hafa lélegan
skilning á töluðu máli, eða þau eiga í erfið-
leikum með að tjá sig svo aðrir skilji. Það
er mjög mikilvægt fyi'ir þessi börn, að erfið-
leikum þeii'ra sé veitt eftirtekt sem fyrst, svo
að hægt sé að hjálpa þeim stiax, og þannig búa
þau betur undir nám og stai'f í framtíðinni.
STAM
Flestir kannast sjálfsagt við stam og liafa
einhvei'n tíma heyrt í manneskju sem stamar.
Sem dæmi um stam má nefna, að stundum er
eins og allt standi fast hjá stamaranum og
hann hikar og stamar á einhverjum ákveðn-
um hljóðum. Einnig geta komið fyrir endur-
tekningar á einstökum hljóðum, atkvæðum,
oiðum eða jafnvel setningai'hlutum.
Áður en fólk byi'jar í meðferð hjá talþjálfa
vegna stams, þarf að athuga stamhegðunina
vel og ekki síður afstöðu stamarans til þessa
talvandamáls. Hér kemur stundum fólk í þjálf-
un, er þarf á þjónustu af þessu tagi að halda.
BARKAKÝLI NUMIÐ BURT
Ráðgjöf og þjálfun er nauðsynleg þeim, sem
eru búnir að eða eru að fai'a í skurðaðgerð til
að láta fjarlægja baikakýlið. Það er í mörg-
um tilfellum hægt að kenna þessum sjúkling-
um svokallað vélindatal, sem fólgið er í því,
að sjúklingurinn gleypir loft og notar síðan
loftstrauminn upp um vélinda, í stað loft-
straums frá lungum, til að mynda hljóð. Gangi
þetta ekki, er hægt að kynna þeim möguleika
á notkun tækja (gervibarkakýla), sem frarn-
leiða hljóð (þ. e. í staðinn fyrir röddina, sem
nú er horfin). Hér á staðnum eru til jn'jár
tegundir slíkra hjálpartækja, sem sjúklingar
geta prófað sig áfram með.
RÖDDIN
Áður en fólk kemur í talþjálfun vegna radd-
galla, þarf háls- nef- og eyrnasérfiæðingur að
vera búinn að rannsaka ]>að. Mat á rödd og
raddbeitingu sjúklinga felur í sér athugun á
hljómgæðum raddarinnar, |). e. hvort um liæsi
er að ræða, eðlilegar sveiflur í tónhæð og/eða
tónstyrk. Raddgallarnir, sem ég nefni svo,
stafa oft af rangri raddbeitingu og ])á má oft
lagfæra með því að leiðrétta raddbeitinguna.
Einnig kernur fyrir að fólk sem orðið hefur
fyrir einhvers konar áfalli eða lent í slysi, þarf
á svipaðri þjálfun að halda, t. d. ef raddbönd-
in hafa skaddast eða lamast.
Ég hef nú lýst svolítið starfi talþjálfans á
Reykjalundi og því, hvers konar þjálfun hann
fæst aðallega við. Flestum sjúklingum, sem
eiga við tal- og málörðugleika að etja, er hægt
að hjálpa eitthvað, sumurn mikið eða alveg.
Um þá gildir auðvitað hið sama og unt aðra
sjúklinga liér — við reynum að gera okkar
besta í Iiverju tilviki.
20
REYKJALUNDUR