Dagblaðið Vísir - DV - 23.10.2008, Qupperneq 12

fimmtudagur 23. október 200812 Fréttir
Drykkfelldri læðu úthýst
Drykkfelldum ketti hefur verið
úthýst af bresku kránni Blunsdon
Arms í Swindon. Læðan Jasmine
virðist ekki vera sannfærð um að
hún eigi níu líf og hefur því tekið þá
ákvörðun að njóta jarðvistarinnar
nú til hins ítrasta. Jasmine ku hafa
eytt átján tímum af hverjum sólar-
hring á kránni og er nú orðin mjög
veik fyrir rauðvíni og maltviskíi og
á erfitt með að hemja áfengisfíkn
sína. Þegar gestir hættu, að beiðni
vertsins, að gefa henni í glas fékk
hún heiftarleg fráhvarfseinkenni.
Nú er lögð áhersla á að venja hana
á mjólk og fleira sem flestir kettir
kunna að meta.
Fjárfestar og skattgreiðendur í
Bandaríkjunum, sem eru sárreið-
ir vegna aðgerða stjórnvalda til að
bjarga fjármálafyrirtækjum sem allt
bendir til að hafi verið rekin af van-
hæfni, geta á komandi mánuðum
vænst öldu ákæra vegna glæpsam-
legs athæfis. Þetta er mat sérfræð-
inga í málum sem varða hvítflibba-
glæpi.
John Coffee, prófessor í lögum hjá
lagaskóla Columbia, er einn þeirra
sem telja þetta líklegt. „Ég hef trú á
að við komum til með að sjá „glæpa-
manns“-göngu,“ sagði Coffee og skír-
skotaði til þeirrar aðferðar löggæslu-
manna að láta hinn ákærða koma
fyrir almenningssjónir í járnum.
Jacob Zamansky, hjá Zamansky
og félögum, er sama sinnis og Coffee
og segir að þess sé skammt að bíða.
Hann spáir því að „kröfum um söku-
dólga og blóraböggla“ verði sinnt.
Zamansky, Coffee og fleiri segja að
nú séu stjórnvöld önnum kafin við
að kanna mögulegt glæpsamlegt at-
hæfi innan veggja fjölda fyrirtækja
og að það sé einungis tímaspursmál
hvenær sú rannsókn ber árangur,
en nú nýtur forgangs að ná tökum á
kreppunni.
Fyrst þarf að bjarga skútunni
Eins og málum er nú háttað vest-
anhafs beinist öll athygli að því að
bjarga því sem bjargað verður og
reyna að koma efnahagsmálum í
viðunandi horf og til eru þeir sem
telja væntingar Coffees og Zam-
inskys óraunhæfar. Einn þeirra er
Harvey Pitt sem stýrði fjármálaeftir-
liti Bandaríkjanna í herferð hennar
gegn bókhaldssvikum í upphafi ára-
tugarins. „Ég tel að það séu marg-
ir mánuðir þangað til málssókn-
ir hefjast, ef um einhverjar verður
að ræða,“ sagði Pitt. Rannsóknir af
þessum toga eru tímafrekar og sé
horft til eldra máls liðu tvö ár frá
meintu broti þar til fyrstu ákær-
ur voru birtar. Innan fjarskiptafyr-
irtækisins WorldCom var verið að
hræra í bókhaldsgögnum síðla árs
2000. Fjármálastjóri fyrirtækisins,
Scott Sullivan, var ekki ákærður fyrr
en í ágúst 2002.
Á það ber einnig að líta að kom-
andi kosningar setja strik í reikn-
inginn og kunna að hægja á ferlinu.
Saksóknarar Bandaríkjanna, sem
eru pólitískt skipaðir, kunna að vera
tregir til að ráðast í mál án þess að
vita hver verður næsti forseti Banda-
ríkjanna og hvort þeir hafi ennþá
vinnu að kosningum loknum.
Tólf stefnur
Engu að síður virðast lítil áhöld
um hve alvarlegum augum stjórn-
völd líta málið og aðgerðir gagn-
vart hugsanlegum sökudólgum eru
hafnar. Nýlega stefndu stjórnvöld
tólf stjórnendum Lehman Broth-
ers-bankans fyrir dóm til að bera
vitni. Þeirra á meðal er forstjóri
Lehman, Richard Fuld, og tveir
framkvæmdastjórar.
Með tilliti til svipaðra mála hafa
einungis verið birtar tvær áberandi
ákærur. Í júní voru tveir stjórnend-
ur vogunarsjóða hjá Bear Stearns-
fjárfestingabankanum kærðir fyr-
ir að hafa hulið vandamál sem á
endanum kipptu stoðunum undan
sjóðunum.
Sérfræðingar telja að án efa
muni aðgerðir sem miðuðu að því
að fela vandamál eða ámælisvert
stöðumat verða rannsóknarefni og
hugsanlegt ákæruefni af hálfu hins
opinbera.
Jacob Zamansky, sem er full-
trúi fjárfesta í vogunarsjóðum Bear
Stearns, horfir einnig til hugsan-
legra afbrota sem varða eignamat
fyrirtækisins og það hvernig miðl-
arar, þrátt fyrir óhagstæðar horfur,
þrýstu upp verði hlutabréfa í bank-
anum sem hrundu fljótlega í verði.
John Coffee telur að stjórnvöld
muni nota „hefðbundin vopn gegn
hvítflibbaglæpum“ og á þar við lög
sem snúa að fjárglæfrastarfsemi,
tryggingasvikum og póstsvikum.
Í einhverjum málum munu sak-
sóknarar láta líta út fyrir að um hafi
verið að ræða „...samstillt átak af
hálfu þessara fyrirtækja til að af-
vegaleiða almenning,“ sagði Zam-
ansky. Í hnotskurn er það ein-
mitt það sem framkvæmdastjórar
WorldCom, Enron, Adelphia og
fleiri fyrirtækja gerðu fyrir tæpum
áratug síðan.
Framundan bíður saksóknara
að vaða í ökkla í gegnum rafrænan
póst í leit að ósamræmi í einkaorð-
sendingum og opinberum yfirlýs-
ingum, til að sýna að viðkomandi
gerðust brotlegir vitandi vits.
Skiptar skoðanir um lyktir
Þrátt fyrir að flestir vænti þess
að fjöldi ákæra verði gefinn út er
mörgum til efs að nokkrir háttsett-
ir verði á meðal þeirra sem lenda
í netum saksóknara. Zamansky er
einn þeirra sem telur yfir allan vafa
hafið að forstjórar fyrirtækjanna
falli.
John Coffee er á öndverðum
meiði. Hann segir að þrátt fyrir að
„saksóknurum líki ekki að einbeita
sér að litla náunganum“ hafi marg-
ir þeirra forstjóra sem nefndir hafa
verið til sögunnar nú „verið kallaðir
til sem endurskipuleggjendur“ og
þeir „muni kynna sig sem náunga
sem komu til að þrífa upp skítinn“.
Neil Minow, stofnandi Corpor-
ate Library, sem leggur áherslu á
fyrirtækjastjórnun og laun forstjóra,
er svartsýnn. „Í öðrum málum var
ljóst frá upphafi að fólk hafði brot-
ið lög. Ég fæ ekki séð að stjórnend-
ur fari í fangelsi vegna þessa. Flest
það sem það aðhafðist var fullkom-
lega löglegt. Þetta fólk var nógu
snjallt til að finna glufurnar sem
það þarfnaðist,“ segir Minow.
Þó almenningur og fjárfestar vilji
helst sjá þá sem þeir telja ábyrga fyrir
hruni eigin fjárhags og þjóðarinnar í
járnum, er of snemmt að spá fyrir um
málalok. Eins og bent hefur verið á er
ekki vert að leita að brennuvargi fyrr
en búið er að ráða niðurlögum elds-
ins, og bandarísk stjórnvöld leggja
nú mesta áherslu á að koma bönd-
um á kreppuna.
Síðar þegar glæður hafa kuln-
að geta þau sett fullan kraft í rann-
sóknina, ekki síst í ljósi þess að þau
hafa, þegar upp er staðið, tvö ár til
að endurheimta þær greiðslur til
stjórnenda fyrirtækjanna sem sann-
ast að hafi ekki verið verðskuldaðar,
eða grundvallast á glæpsamlegu at-
hæfi.
Austurríkismaðurinn Jósef Fritzl
sem hélt dóttur sinni nauðugri í
kjallara og feðraði sjö börn hennar
lítur á sjálfan sig sem fæddan nauð-
gara, fórnarlamb harðstjórnar móð-
ur sinnar. Fritzl sagði réttargeðlækni
að samband hans við konur væri
mótað af uppeldinu sem hann fékk
hjá móður sinni, sem hann segir
að hafi barið hann og einangrað frá
öðrum börnum þar til skólaganga
hans hófst. Fritzl sagði að móðir
hans hefði eignast hann einungis til
að sanna fyrir sambýlismanni sínum
að hún væri ekki óbyrja.
Samkvæmt samtölum Fritzl við
réttargeðlækninn Adelheid Kastner,
sem lekið hafa í fjölmiðla, fæddist
hugmyndin um að fangelsa dóttur-
ina, Elisabeth, á meðan Fritzl sat í
fangelsi fyrir nauðgun.
„Ég geri mér grein fyrir því að ég
átti til illsku. Miðað við mann sem
fæddist til að nauðga hef ég getað
haft hemil á mér um tiltölulega langt
skeið,“ er haft eftir Jósef Fritzl úr 130
síðna skýrslu sem rataði á ritstjórn
slúðurblaðanna Kronen Zeitung og
Österreich.
Árið 1967 var Jósef Fritzl dæmd-
ur til átján mánaða fangelsisvistar
fyrir hrottalega nauðgun tuttugu og
fjögurra ára konu á heimili hennar.
Til að koma fram vilja sínum ógnaði
Fritzl henni með hnífi.
Í samtölunum sem vitnað er í, og
var stjórnað af Kastner, segir Fritzl
að hann hafi fundið „frábæra lausn“
á brengluðum draumórum sínum,
eftir að hann losnaði úr fangelsinu.
Þá tók hann þá ákvörðun að læsa
dóttur sína í kjallaranum svo hann
gæti „upplifað“ hið „illa“ í sér, en lif-
að, að því er virtist, eðlilegu lífi á efri
hæðum hússins.
Adelheid Kastner telur að Fritzl
hafi getað fjarlægst gerðir sínar með
því að horfa aldrei í augu fórnar-
lambs síns á meðan hann nauðg-
aði því. Kastner segir einnig í skýrsl-
unni: „Herra Fritzl er eins og eldfjall;
undir hversdagslegu yfirborði býr
illska. Hann er sundurtættur vegna
þrár sem hann hefur ekki vald yfir.“
Reiknað er með að réttarhöld yfir
Jósef Fritzl hefjist snemma á næsta
ári.
Hugmyndin að prísund dótturinnar kviknaði þegar Fritzl var í fangelsi:
Jósef Fritzl var fæddur nauðgari
Kjallaraholan fritzl fékk útrás fyrir
brenglaða draumóra sína í kjallaranum.
„Í öðrum málum var ljóst frá upphafi að fólk hafði brotið lög. Ég fæ ekki séð
að stjórnendur fari í fangelsi vegna þessa. Flest það sem það aðhafðist var
fullkomlega löglegt. Þetta fólk var nógu snjallt til að finna glufurnar sem
það þarfnaðist.“
Kolbeinn þorSTeinSSon
blaðamaður skrifar: kolbeinn@dv.is
Ákærur
hugsanlega
yfirvofanDi
Nú þegar hefur tólf stjórnendum Lehman
Brothers-fjárfestingabankans verið afhent
stefna um að mæta fyrir dóm til að bera
vitni. Þeirra á meðal er richard Fuld, for-
stjóri bankans. Menn skiptast í tvo hópa
hvað varðar væntingar vegna rannsóknar
ríkisstjórnar Bandaríkjanna. Sumir telja að
þess sé ekki langt að bíða að kærur verði
birtar, en aðrir að langt sé í land.
bear Stearns-fjárfest-
ingabankinn tveimur
stjórnendum bankans hafa
verið birtar kærur vegna
hruns bankakerfisins í
bandaríkjunum.