Morgunblaðið - 30.05.2016, Blaðsíða 19

MINNINGAR 19
MORGUNBLAÐIÐ MÁNUDAGUR 30. MAÍ 2016
var á harðstjóra, helgan mann eða
bjána. Hann hafði óvenju skýran
og fallegan málróm og fór afar vel
með texta. Hann var góður söng-
maður, einstaklega næmur á per-
sónuna sem hann var að leika, ná-
kvæmur og nærverandi. Hann
gerði aldrei neitt með hangandi
hendi.
Áður en Þráinn gerðist leikari
kom hann víða við, hann var á sjó,
hann smíðaði skip, stundaði hesta-
mennsku og renndi sér á skíðum í
Hlíðarfjalli svo eitthvað sé nefnt.
Hann hafði þar af leiðandi mikla
og góða snertingu við margbreyti-
legt mannlíf og gat hagnýtt sér
það í persónusköpun sinni á sviði.
Og hann gat meira en leikið.
Hann bjó til fugla úr steinum sem
hann hirti upp af götu sinni, bjó til
einstaklega skemmtilegar fígúrur
úr beini sem hann málaði, hann
gat fellt saman tré og málm svo
unun var að skoða. Margar voru
þær sýningar á Akureyri þar sem
hann gerði leiktjöld milli æfinga.
Allt lék í höndum hans.
Leiðir okkar lágu saman um
árabil eftir fyrrnefnda leikhúsferð
og við áttum eftir að vinna margt
saman bæði í Alþýðuleikhúsinu og
Leikhúsinu á Akureyri. Sú sam-
vinna var ávallt gefandi.
Þær eru margar ánægjustund-
irnar sem ég minnist á heimili
þeirra Rögnu, sem var einstakt,
þar var alltaf gaman að koma og
margt að skoða, haglega gerð hús-
gögnin og fallegir og sérkennileg-
ir hlutir sem Þráinn smíðaði sjálf-
ur, hann safnaði einnig gömlum
verkfærum og setti þau upp þann-
ig að hvaða safn sem var hefði
mátt vera stolt af. Og gestrisni
þeirra hjóna var einstök.
Ég vil með þessum fátæklegu
orðum votta Rögnu og dætrunum
þremur og börnum þeirra mína
innilegustu samúð jafnframt því
sem ég er forsjóninni þakklátur
fyrir einstök kynni af þeim öllum.
Böðvar Guðmundsson.
Merkasti leikhúsmaður Akur-
eyrar er fallinn frá, minn kæri vin-
ur Þráinn Karlsson. Ég var svo
heppinn að fá að kynnast og vinna
með stórleikaranum og lærði heil-
mikið af honum. Þráinn var góður
vinur og mikill húmoristi. Í hvert
skipti sem maður hitti hann var
talað um leiklist, hlegið og bölvað.
Þráinn var nútímamaður, eins og
leikari af nýrri kynslóð en á sama
tíma af þeirri eldri. Allir lærðu af
Þráni og vitneskjan verður til
staðar um alla eilífð í öllu sem
maður tekur sér fyrir hendur,
minnir mann á að maður á að
vinna af alúð og hugulsemi, bera
virðingu fyrir leiklist og texta,
leikmynd, leikmunum, ljósum,
hljóði og framsögn.
Fyrst unnum við saman í leik-
sýningunni Lilju, hann tók leik-
stjórn á sama tíma og hann kenndi
okkur yngri kynslóðinni í gegnum
ferlið sem lærifaðir, en ekki sem
„hinn gamli“ heldur sem jafningi.
Síðar ákváðum við að gera sýn-
inguna „Ég var einu sinni fræg-
ur“, ásamt þeim Gesti Einari og
Alla Bergdal. Í gegnum ferlið
lærði ég og síðar áhorfendur um
sögurnar úr leikhúsinu. Frá þeim
hundraði hlutverka sem hann
hafði leikið og hvernig Samkomu-
húsið hafði breyst í tímans rás.
Eitt sinn átti húsvörður leikhúss-
ins geit sem skeit út um allt Sam-
komuhús og át allt Prins Pólóið
sem Ragna átti að selja í sjopp-
unni. Þráinn sýndi okkur rottu-
hausinn sem hann pússaði upp eft-
ir að hann fann hausinn milli þils
og veggjar í leikhúsinu. Allar sög-
urnar voru skemmtilegar, innileg-
ar, fallegar og rómantískar líkt og
hann væri að tala um einhvern
sem honum þótti gífurlega vænt
um, hann var að tala um Leikfélag
Akureyrar.
Við sýndum leikritið í fyrstu á
Akureyri en ævintýrið var rétt að
byrja því við fórum í leiktúr, líkt
og hann hafði farið í með Alþýðu-
leikhúsinu. Við sýndum í öllum
smábæjum Norðurlands, tíndum
svartfuglsegg í Grímsey og fyllt-
um síðar Þjóðleikhúskjallarann í
Reykjavík. Allir hlógu með þeim
félögunum og þá sérstaklega
Þráni sem heillaði alla hvert sem
hann fór, á meðan á sýningu stóð
en einnig eftir sýningu, því hann
gaf sig ávallt á tal við áhorfendur
því þeir voru vinir hans.
Ég held að Þráinn hafi ekki trú-
að á virðingarstiga, hann bar jafna
virðingu fyrir öllu og öllum. Þrá-
inn bar nefnilega virðingu fyrir
öllum texta, hann vann í textanum
og vissi nákvæmlega hvað hann
var að segja, því mikilvægast af
öllu er að koma meiningunni til
skila og í því var Þráinn bestur
allra. Hann gæddi textann lífi með
rödd sinni, gaf orðunum aukið
vægi og meiningu, fékk fólk ýmist
til að gráta eða hlæja með því að
breyta örlitlum raddblæ. Hann
var með rödd leikarans sem kunni
á allan tilfinningaskalann, nú er
röddin þögnuð, en hún lifir um
ókomna tíð með öllum þeim leik-
urum sem stíga á svið og þeim
heilræðum sem röddin miðlaði.
Ég er svo þakklátur að hafa
fengið að kynnast þessum merka
manni sem lést gamall maður sem
hefur leikið fleiri hlutverk en
nokkur annar leikari á Norður-
landi. Ég votta henni Rögnu mína
dýpstu samúð, börnum þeirra og
barnabörnum.
Sögurnar eru endalausar og
minningarnar hlýjar, fallegar og
góðar.
Hvíl í friði, elsku vinur.
Jón Gunnar Þórðarson.
Þráinn vinur okkar og sam-
starfsmaður hefur yfirgefið sviðið.
Tómarúmið er stórt og vandfyllt.
En hann skildi eftir glitrandi
perluband minninga, þar sem
hver ein perla opnast og út skjót-
ast hlátrar og hrekkir, endalaus
uppátæki og græskulaust gaman.
Hann var magnaður sögumaður
og eftirherma og hafði lag á að
gæða atburði og fólk sprúðlandi
lífi. Margt kvöldið runnu upp úr
honum sögur og gamanmál; úr
Mývatnssveitinni, sem var honum
kær, af sjónum eða ferðalögum
þeirra Rögnu og svo auðvitað sög-
ur af sérkennilegu fólki úr bæj-
arlífinu. Allt varð honum söguefni.
Oft var hláturinn upp á fleiri vasa-
klúta, eins og Þráinn sagði gjarn-
an. En dýpsta alvara var auðvitað
líka með í för. Manneskjan í öllum
sínum margbreytileika eins og
hún birtist okkur í lífinu og leik-
húsinu skoðuð og skilgreind og
stjórnmálin bar oft á góma. Þrá-
inn var ekki aðeins afburðaleikari
heldur einnig myndlistarmaður af
guðs náð, eins og verkin bera ótví-
rætt vitni um, hvort heldur unnið
var í járn, stein, bein, tré eða
penna dýpt í blek. Heimili þeirra
Rögnu var nánast eins og lista-
safn, sem ávallt stóð okkur opið á
nóttu sem degi.
Saman stóðu Þráinn og Arnar á
sviði í ótal sýningum og hefðu þær
þó mátt vera fleiri. Það fór ekki
framhjá áhorfendum hve báðir
höfðu mikla unun af samleik og
þeir bættu hvor annan upp að
ýmsu leyti. Árangur þessa sam-
starfs var báðum til gleði og ef-
laust mörgum áhorfendum minn-
isstæður. Upp í hugann koma Þið
munið hann Jörund, Don Juan,
Túskildingsóperan, Haninn hátt-
prúði, Undir berum himni og My
Fair Lady.
Alþýðuleikhúsið, stofnun þess
og starfsemi, er sá kafli í lífi okkar
sem er hvað dýrmætastur á perlu-
bandinu. Leikferðirnar, innan-
lands og utan, með Krummagull
og Skollaleik. Bæði verkin eftir
Böðvar, tónlist eftir Jón Hlöðver
og í leikstjórn Þórhildar, auk þess
sem allir stofnendur Alþýðuleik-
hússins lögðu hönd á plóg. Sjaldan
skemmtu Arnar og Þráinn sér
eins vel saman á sviði. Maðurinn
og hundurinn Snati í Krumma-
gulli. Þorleifur Kortsson og Run-
ólfur biskup í Skollaleik. Unun og
veisla á hverri sýningu.
Þráinn og Ragna fluttu til
Reykjavíkur um tíma og þar hitt-
umst við aftur í Stjórnleysingi
ferst af slysförum. Þar fór Þráinn
á kostum og enn ein leikferðin far-
in. En heimahagarnir toguðu og
það má segja að frá því að þau
hjón fluttu aftur norður og Þráinn
hóf störf að nýju hjá Leikfélagi
Akureyrar hafi hann verið sterk-
asta ímynd þess í áratugi og lék
þar ótal eftirminnileg hlutverk.
Arnar kynntist þessum mikil-
hæfa listamanni snemma, í leik-
húsinu auðvitað. Samvinna þeirra
í Gísl var upphaf vináttu okkar
hjóna við Þráin og Rögnu sem
aldrei bar skugga á. Kannski skil-
ur maður ekki til fulls hvers virði
vinátta er fyrr en vininum er svipt
burt og hann svarar ekki lengur
kalli. Elsku Ragna, Kristín, Re-
bekka, Hildigunnur og þið öll hans
nánustu. Það er huggun harmi
gegn að hafsjór góðra minninga
hjálpar til við að fylla það tóma-
rúm sem þessi mikilhæfi drengur
skilur eftir.
Arnar Jónsson og
Þórhildur Þorleifsdóttir.
Nú er skarð fyrir skildi. Þráinn
Karlsson var einn helsti burðarás
Leikfélags Akureyrar í áratugi og
frumkvöðull í leikhúslífi þjóðar-
innar utan höfuðborgarsvæðisins,
einn fremsti listamaður Akureyr-
ar og einstakur öðlingur.
Ég man vel þegar ég gekk, á
fyrsta starfsdeginum sem leikhús-
stjóri Leikfélags Akureyrar, upp
stigagang með rauðu teppi í Sam-
komuhúsinu og það marraði í
tröppunum. Ég gekk inn á kaffi-
stofuna og þar sat Þráinn með
naglbít í hendi og klauf sykurmola
í litla skál á sófaborðinu. Hann
brosti breitt og sagði hressilega
með sinni miklu en þýðu rödd:
„Sæll vinur minn, sestu nú hérna
hjá mér og fáðu þér kaffisopa.“
Þannig hófst samstarf og vinátta
sem átti eftir að vaxa og verða mér
ómetanleg. Við áttum eftir að
drekka ófáa kaffibolla saman og
ég þáði ótal sykurmola þótt ég
væri ekkert gefinn fyrir sykur í
kaffið.
Þráinn lék sitt fyrsta hlutverk
hjá LA 1956, ungur maður í
vélsmíðanámi. Hann óx upp í starf
leikarans og var ráðinn fyrstur
þegar LA varð atvinnuleikhús
1973. Hann lék óteljandi hlutverk,
leikstýrði og hannaði leikmyndir.
Hann var Leikfélagsmaður af lífi
og sál. Hann fæddist í Gamla
barnaskólanum við hlið Sam-
komuhússins í Hafnarstræti og
við þá götu bjuggu þau Ragna
lengst af. Þráinn var hjarta LA.
Honum leið vel þegar Leikfélagið
blómstraði en sveið þegar verr
gekk. Fyrir Þráni var ekkert
verkefni of stórt eða smátt. Á milli
stórra og krefjandi hlutverka
vann hann að leikmynd og leik-
munum. Þar nýttust myndlistar-
hæfileikar hans vel.
Þráinn Karlsson var örlátur og
gjafmildur leikari. Á ferlinum
skóp hann fjölmargar persónur
sem seint renna úr minni. Rödd
hans var hljómmikil og textameð-
ferð nákvæm, norðlenskan leyndi
sér ekki. Hann var einstakur í
samstarfi og lagði óhræddur til at-
lögu við hið óþekkta eins og leik-
aranum er svo mikilvægt.
„Fyrst var hér ekki neitt. Svo
kom maðurinn …“ Upphafsorðin í
leikverkinu Maríubjallan eru
ógleymanleg þar sem þau bárust
úr myrkrinu í flutningi Þráins.
Fyrir hlutverk sitt hlaut hann
verðskuldaða tilnefningu til Grím-
unnar. Þráinn var alltaf tilbúinn
að takast á við nýjar áskoranir.
Hann var reffilegur í Litlu hryll-
ingsbúðinni, elstur meðal ungra
leikara og tónlistarmanna, og sem
smábarn með snuð í Óvitum eftir
að hafa fagnað 50 ára leikaf-
mælinu.
Þetta var blómaskeið hjá LA og
Þráinn var í essinu sínu. Leikið
var flest kvöld vikunnar og þó
álagið væri mikið fagnaði hann
hverri aukasýningu. Leikhúsið
var fullt af ungu listafólki og Þrá-
inn í senn mentor og unglamb;
veitti unga fólkinu ráð en var sjálf-
ur yngstur í anda, spjallaði, hló og
hvatti til dáða. Reglulega buðu
þau Ragna í pylsupartí eða fiski-
súpu með nýjum fiski sem Þráinn
sótti á Pollinn. Hann naut þess að
segja sögur, dró ekki af sér í litrík-
um lýsingum. Við áttum ótal sam-
töl um leikhúsið, listina og lífið.
Ætíð hvatti hann mig til að fylgja
eigin sannfæringu jafnvel þótt það
kostaði sársaukafullar ákvarðanir.
Þannig var Þráinn maður framtíð-
arinnar. Hann trúði á leikhúsið og
áhrifamátt þess.
Ég er þakklátur fyrir allt sem
Þráinn kenndi mér og að hafa átt
hann að vini. Hans verður sárt
saknað. Við Ingibjörg sendum
Rögnu, Hildigunni, Rebekku,
Kristínu og fjölskyldum okkar
innilegustu samúðarkveðjur.
Minningin um góða manneskju og
merkan listamann lifir. Blessuð sé
minning Þráins Karlssonar.
Magnús Geir Þórðarson.
Þökk sé þessu lífi
hve það var mér örlátt
af því hlaut ég augun
opna ég þau bæði
sé og sundurgreini
svart frá hinu hvíta
og efst í hæðum
sé ég himin þakinn stjörnum
í mannhafinu
manninn sem ég elska.
Þökk sé þessu lífi
hve það var mér örlátt
heyrnina af því hlaut ég
heyri daga og nætur
engisprettur óma
eða fugla syngja
dyn í vélum, hundgá,
hamarshögg og regnið
og mjúka róminn
mannsins sem ég elska.
Þökk sé þessu lífi
hve það var mér örlátt
hlaut ég af því hljóðin
hlaut ég einnig stafróf
eignaðist ég orðin
um allt það sem ég hugsa
móðir, vinur, bróðir
– eru ljós sem lýsir
þá grýttu braut
er gengur sál þín eftir.
Þökk sé þessu lífi
hve það var mér örlátt.
Vegferð hlaut ég harða
handa þreyttum fótum
yfir óvæð síki
arkaði um borgir
vítt um strendur, fjöll,
um óbyggðir og engi
til þín heim
í hús við völlinn græna.
Þökk sé þessu lífi
hve það var mér örlátt
af því hlaut ég hjarta
hrærist það að rótum
er ég sé hvern ávöxt
elur hugsun mannsins
og allt sem gott er
svo víðsfjarri því vonda
er lít ég í þín
augun undurskæru.
Þökk sé þessu lífi
hve það var mér örlátt
hlaut ég af því hlátur
hlaut ég einnig tregann
til að greint ég gæti
gleðina frá harmi
þetta tvennt sem elur
alla mína söngva
og söngvar mínir eru ykkar söngvar
og söngvar allra eru sömu söngvar
– og söngvar mínir eru ykkar söngvar
– og söngvar allra eru sömu söngvar.
(Þórarinn Eldjárn þýddi)
Þráinn Karlsson var félags-
maður í Félagi íslenskra leikara
frá árinu 1974. Hann var fengur
fyrir félagið og fyrir listina og við
þökkum honum allt sem hann var
okkur.
Stjórn FÍL sendir ættingjum
Þráins og vinum innilegar samúð-
arkveðjur.
Birna Hafstein formaður.
Það stóð mikið til. Fjörutíu ára
afmæli Leikfélags Akureyrar
þann 19. apríl fram undan og æf-
ingar hafnar á Gullna hliðinu eftir
Davíð Stefánsson. Þráinn Karls-
son æfði af mikilli alvöru böð-
ulshlutverkið, ekki orðinn 18 ára,
ég í englahlutverki ekki orðin níu
ára! Þarna hófust kynni okkar
Þráins og vinskapur sem stóð alla
tíð síðan. Nánast það eina sem ég
man frá þessum tíma, fyrir utan
að standa á sviðinu og blaka
vængjunum, er Þráinn. Hann var
alveg einstaklega natinn við okkur
ungu stúlkurnar, sem þurftum að
bíða alllengi eftir að komast á svið.
Hann nennti að spjalla við okkur
og segja okkur sögur og var
keppikefli að ná því að sitja í fangi
hans á meðan. Við horfðum á hann
með stjörnur í augum og aðdáunin
var ósvikin. Oft lékum við saman á
sviði Samkomuhússins í áranna
rás og vorum í hópi þeirra sem
fyrst voru fastráðin þegar LA
varð atvinnuleikhús. Þá vorum við
stolt og dálítið montin.
Þráni lét vel að segja sögur, af-
skaplega fyndinn og skemmtileg-
ur, enda sat hann gjarnan með
leikhópinn í kringum sig og sagði
frá, stundum fræðandi en oftast
voru það grín- og gleðisögur.
Hann þekkti sögu Samkomuhúss-
ins og leikfélagsins allra manna
best og kunni margar skemmti-
sögur af fólkinu sem hafði átt
heima í húsinu eða unnið þar. En
Þráinn var fyrst og fremst leik-
húslistamaður, honum fannst það
strax alvörumál að leika. Hann
vildi vanda sig og gerði það, enda
lét árangurinn ekki á sér standa.
Þráinn var afar listfengur, bjó til
mörg úti- og inni listaverk úr járni
og tré, bjó til einstaklega fallega
hluti úr fiskbeinum, hannaði og
smíðaði leikmyndir og fleira og
fleira.
Ég var svo heppin að eiga hann
að, hann hjálpaði mér oft, bauðst
t.d. til að vera hvíslari þegar ég
var að æfa erfitt hlutverk, svona
var hann. Það eru góðar og
skemmtilegar minningar sem
leita á hugann eftir öll þessi ár.
Minningar um vinnu á leiksviðinu,
útvarpi, sjónvarpi, frá leikferða-
lögum og ótal mörgu öðru.
Á næsta ári verður Leikfélag
Akureyrar 100 ára, hvert flaug
tíminn?
Hvíl í friði, vinur minn.
Saga Jónsdóttir.
 Fleiri minningargreinar
um Þráinn Karlsson bíða birt-
ingar og munu birtast í blað-
inu næstu daga.
Ástkær eiginmaður minn og besti vinur,
faðir okkar, sonur, tengdasonur og bróðir,
ÞÓRÐUR VAGNSSON
frá Bolungarvík,
lést fimmtudaginn 19. maí sl.
Útförin verður auglýst síðar.
.
Eleanor M. Vagnsson,
Katrín Erlinda Þórðardóttir, Atli Ben Þórðarson,
Birna Hjaltalín Pálsdóttir,
Erlinda, Jocelyn, Danilo og Noel,
Manguilimotan og fjölskyldur,
Soffía, Hrólfur, Margrét, Pálína og Haukur
Vagnsbörn og fjölskyldur.
Ástkær móðir mín, tengdamóðir og amma,
ULLA MAGNÚSSON,
lést á líknardeild Landspítalans í Kópavogi
föstudaginn 27. maí.
Útförin fer fram frá Hafnarfjarðarkirkju
fimmtudaginn 2. júní kl. 13.00.
Blóm og kransar eru vinsamlegast
afþakkaðir en þeim sem vilja minnast hennar er bent á
SOS-barnaþorpin.
.
Jón Glúmur Magnússon, Stefanie Magnússon,
Max Magnússon, Sara Magnússon.
Innilegar þakkir fyrir auðsýnda samúð og
hlýhug við andlát og útför
BENEDIKTS JÓNSSONAR
vélstjóra, Sléttuvegi 11, Rvík.
Sérstakar þakkir fær starfsfólk á
hjúkrunarheimilinu Mörk fyrir frábæra
umönnun og umhyggju.
.
Halldóra Ármannsdóttir,
Ármann H. Benediktsson, Elín Ebba Gunnarsd.,
Gunnar Benediktsson, Unnur Pétursdóttir,
Jón Ingi Benediktsson, Sigriður Jóna Guðnad.,
Ásta Björk Benediktsdóttir, Guðlaugur Pálsson,
barnabörn og barnabarnabörn.
Ástkær móðir okkar, tengdamóðir, amma
og langamma,
ÓSK PÉTURSDÓTTIR,
Grandavegi 47,
áður til heimilis á Raufarhöfn,
verður jarðsungin frá Raufarhafnarkirkju
þriðjudaginn 31. maí klukkan 14.
.
Pétur Björnsson Margrét Þorvaldsdóttir
Hólmsteinn Björnsson Þorgerður Ása Tryggvadóttir
Guðrún Rannveig Björnsdóttir
Lilja V. Björnsdóttir Jón Ómar Finnsson
Birna Björnsdóttir Ríkharður Reynisson
barnabörn og barnabarnabörn.