Morgunblaðið - 24.11.2016, Qupperneq 21

21
MORGUNBLAÐIÐ FIMMTUDAGUR 24. NÓVEMBER 2016
Stjórnarmyndunarviðræður Logi Már Einarsson, þingmaður Samfylkingarinnar, sat önnum kafinn í Alþingishúsinu undir frægu málverki Gunnlaugs Blöndal frá Þjóðfundinum 1851.
RAX
Fjórar vikur eru
senn liðnar frá alþing-
iskosningum sem skil-
uðu um margt athygl-
isverðum niður-
stöðum. Óvenju-
margir nýir þingmenn
voru kjörnir og end-
urnýjun á Alþingi frá
aldamótum er örugg-
lega Evrópumet. Kon-
ur eru loks orðnar
nær helmingur þingmanna og með-
alaldur þeirra sem á Alþingi sitja
hefur jafnframt lækkað til muna.
Margt af þessu lofar góðu, en mjög
ör útskipti þingmanna eru tvísýn og
koma sumpart ekki til af góðu. Mér
heyrist sumir fráfarandi þingmenn
vera að flýja vinnustaðinn eftir
dapra reynslu, jafnvel aðeins í eitt
kjörtímabil, og aðrir kalla eftir sál-
fræðingum til að lægja öldur innan
eigin þingflokka. Stærstu tíðindi
kosninganna voru hrun Samfylking-
arinnar og þokkaleg útkoma Sjálf-
stæðisflokksins, þrátt fyrir klofn-
ingsframboð Viðreisnar. VG styrkti
stöðu sína og tíðindum sætir auðvit-
að þingstyrkur stjórnleysingja, þ.e.
Pírata með tíu manna þingflokk.
Skoðun Fréttablaðsins 31. október
sl. á pólitískum skilaboðum kosning-
anna hljóðaði sam-
kvæmt fyrirsögn:
Hvorki kollsteypur né
óbreytt ástand. Undir
það mat er hægt að
taka, en hvað þarf að
koma til? Áður en reynt
er að svara þeirri
spurningu fylgja hér ör-
fá almenn orð um störf
að stjórnmálum.
Stjórnmál, einstak-
lingar og flokkar
Stjórnmálastarf þarf,
ef vel á að vera, að byggjast á hug-
sjón og heiðarleika. Hugsjónir
manna um æskilegar leikreglur og
framvindu samfélagsins eru mis-
munandi og út frá þeim skiptast
menn í flokka eða taka sem kjós-
endur afstöðu til þeirra á kjördegi.
Ekkert kemur í staðinn fyrir þátt-
töku í stjórnmálum, þar sem ein-
staklingar og hópar þróa sínar hug-
myndir og bera þær fram í lýð-
ræðislegri umræðu. Þjóðaratkvæða-
greiðslur eiga rétt á sér til að útkljá
mál sem miklu skipta, en þær leysa
ekki þörfina á samstarfi manna í
stjórnmálaflokkum sem leita kjör-
fylgis. Alþingi þarf áfram að vera
vettvangur þar sem kjörnir fulltrúar
setja fram og leita stuðnings við eig-
in hugmyndir, einnig óháð því hvar í
flokki þeir standa.
Sá sem þetta skrifar átti sæti á Al-
þingi í 21 ár, og áður en til þess kom
hafði ég tekið þátt í stjórnmálum og
samtökum fólks í margbreytilegu
samhengi. Ég átti sæti í tveimur rík-
isstjórnum, en sat þó oftast á þingi
sem óbreyttur liðsmaður, lengst af í
stjórnarandstöðu. Allt var þetta
tímabil áhugavert, „hart líf en aldrei
leiðinlegt“ svo vitnað sé í orð Ey-
steins Jónssonar við lok á löngum
stjórnmálaferli 1974. Þingmál og
hugmyndir sem ég fékk stuðning við
voru mörg, einnig þótt fram væru
borin í stjórnarandstöðu. Þingmenn
ættu ekki að líta á stjórnarandstöðu
sem áhrifalausa útlegð.
Taflið um myndun ríkisstjórnar
Ýmsum þykir seint ganga að
mynda ríkisstjórn nú að þingkosn-
ingum loknum. Hollt getur verið að
líta til sögunnar í því samhengi. Eft-
ir kosningarnar vorið 1978 tók það
fulla tvo mánuði að koma saman rík-
isstjórn sem þá var loks mynduð
með drjúgan þingmeirihluta að baki.
Sú stjórn missti fótanna að 13 mán-
uðum liðnum vegna hallarbyltingar í
Alþýðuflokknum. Við tóku kosn-
ingar á aðventu 1979 og í kjölfar
þeirra þrátefli í meira en tvo mánuði.
Stjórnin sem þá var loks mynduð
hafði afar nauman þingstyrk en
starfaði þó á fjórða ár. Í hvorugu til-
vikinu var um hreinar línur að ræða
milli hægri og vinstri á Alþingi, og
staðan var að því leyti ekki ólík því
sem nú er. Allt tal nú um myndun
fimm flokka ríkisstjórnar frá miðju
til vinstri, m.a. með þátttöku Við-
reisnar og Pírata, er hugmyndalega
út í hött. Viðreisn er frjáls-
hyggjuframboð til hægri við Sjálf-
stæðisflokkinn og Píratar eru mark-
aðssinnuð hreyfing sem leitar
einfaldra lausna í netheimum. Það er
ráðgáta hvernig flokki eins og VG
kom til hugar að reyna að klastra
saman ríkisstjórn úr slíkum efnivið.
Afar óljós er líka staða og hug-
myndir Bjartrar framtíðar, sem kos-
ið hefur að spyrða sig saman við Við-
reisn, fyrst og fremst að því er
virðist vegna hugmynda beggja um
ESB-aðild sem lausnarorð.
Skynsamlegasti kosturinn
Þegar þetta er skrifað ríkir enn
óvissa um stjórnarmyndun flokk-
anna fimm. Að henni frágenginni
fækkar kostum um myndun meiri-
hlutastjórnar, fyrst og fremst vegna
hiks VG við að láta reyna á stjórn-
armyndun með Sjálfstæðisflokki.
Þar er formaður VG að því er virðist
fangi eigin yfirlýsinga af þeim gamla
skóla að allt sé betra en íhaldið. Aug-
ljóst er að háspenntar hugmyndir
VG um skattahækkanir eru ekki lík-
legar til að fá byr í slíku samstarfi,
en einhverjar breytingar á skatt-
kerfinu og hert viðurlög við und-
anskotum ættu ekki að vera útlok-
aðar fyrirfram og þá með Fram-
sóknarflokkinn sem líklegan þriðja
aðila. Um ýmislegt annað ætti að
geta náðst góð samstaða milli þess-
ara þriggja flokka, þar á meðal að
binda enda á óráðshjal um aðild Ís-
lands að Evrópusambandinu um fyr-
irsjáanlega framtíð.
Fyrir Sjálfstæðisflokkinn væri
hollt að nálgast VG á breiðu sviði
umhverfismála, m.a. að festa í
stjórnarskrá þjóðareign á nátt-
úruauðlindum og ná fram öðrum
breytingum sem sæmileg samstaða
hafði tekist um sl. sumar. Kostur við
hugsanlegt samstarf þessara
þriggja flokka er jafnframt að þeir
hafa góðan stuðning og þingstyrk
víðast hvar á landinu. Látum því á
þetta reyna sem fyrst.
Eftir Hjörleif
Guttormsson » Allt tal nú um mynd-
un fimm flokka rík-
isstjórnar frá miðju til
vinstri, m.a. með þátt-
töku Viðreisnar og
Pírata, er hugmynda-
lega út í hött.
Hjörleifur Guttormsson
Höfundur er náttúrufræðingur.
Þingseta og aðild flokka að ríkisstjórnum