SÍBS blaðið - 01.10.2001, Síða 6

6
ustumiðstöðvum aldraðra. Hér er um að ræða
húshjálp af ýmsu tagi s.s. ræstingu, innkaup og
útréttingar ofl.
Í hverju heilsugæsluumdæmi skal starfa þjón-
ustuhópur aldraðra, sem er: Vinnuhópur eða
teymi, sem í eru læknir (öldrunarlæknir eða
heimilislæknir) hjúkrunarfræðingur með þekk-
ingu á öldrunarþjónustu, tveir fulltrúar skipaðir
af sveitarstjórn, og skal annar vera félagsráð-
gjafi, og einn fulltrúi frá samtökum eldri borg-
ara á svæðinu (Lög nr 121, 1999 6.7.8.gr.).
Þessi þjónustuhópur á að samhæfa heimaþjón-
ustuna út frá þörfum hvers einstaklings og
fylgjast með framkvæmd hennar. Þetta er mjög
mikilvægt þar sem heimahjúkrun og heimilis-
hjálp eru veitt af sinn hvorum aðilanum
(heilsugæslu og þjónustumiðstöðvum) til að
forðast tvíverknað og tryggja samfellda
þjónustu, en samvinna þessara tveggja aðila er
oft takmörkuð og tilviljanakennd.
Vistunarmat
Í lögunum um málefni aldraðra eru sérstök
ákvæði um vistunarmat (15.gr). Samkvæmt því
má enginn vistast til langdvalar á stofnun
nema að undangengnu mati á vistunarþörf.
Vistunarmat skal að jafnaði vera í höndum
þjónustuhóps aldraðra í hverju heilsugæslu-
umdæmi. Í Reykjavík er þetta mat í höndum
sérstaks matshóps sem er samsettur á svipaðan
hátt og þjónustuhóparnir. Sérstök reglugerð er
um framkvæmd vistunarmats.
Stofnanir fyrir aldraða
Í 14. grein laganna um málefni aldraðra er að
finna ákvæði um búnað stofnana fyrir aldraða
(14.gr) sem eru taldar upp hér að framan. Á
þessum stofnunum skal vera varsla allan
sólarhringinn, öryggiskerfi í hverri íbúð og völ
á fjölbreyttri þjónustu s.s. mat, þvotti, þrifum
og tómstundastörfum, svo og læknishjálp og
endurhæfingu, og hjúkrun.
Á hjúkrunarheimilum skal vera sérstök aðstaða
fyrir sjúklinga með heilabilun og sjúklingar
skulu eiga kost á að hafa eigið herbergi.
Að öðru leyti er ekki að finna staðla um stofn-
anirnar svo sem stærð, mönnun eða hönnun.
Öldrunarlækningar
Öldrunarlækningar eru snar þáttur í öldrunar-
þjónustunni og grípa inn á svo til alla þætti
hennar. Öldrunarlækningar eru fremur ung
sérgrein innan læknisfræðinnar og má flokka
sem undirgrein lyflækninga, en hefur þá sér-
stöðu (ásamt barnalækningum) að vera aldurs-
tengd og þar af leiðandi nátengd þeim breyt-
ingum sem eiga sér stað í líkamanum þegar
hann eldist. Þannig breytist ekki bara ytra útlit
mannsins við aldurinn, svipaðar breytingar eiga
sér stað í flestum líffærum og vefjum líkamans.
Starfsemi lífæranna breytist sem og viðbrögð
þeirra við ýmiss konar áreiti bæði andlegu og
líkamlegu.
Varnarkerfi líkamans verða verr í stakk búin til
að verjast sjúkdómum, sérstaklega sýkingum og
krabbameinum. Þar tekur og lengri tíma að ná
bata eftir erfið veikindi. Einkanlega eru sjúk-
dómar tengdir bandvef líkamans og taugavef,
algengari hjá öldruðum (liða-beina-hjartasjúk-
dómar og heilabilun).
Viðbrögð líkamans við lyfjum breytist með
hækkandi aldri bæði hvað varðar frásog, niður-
brot og útskilnað, og verða yfirleitt hægari og
eru því lyfjaskammtar minni en hjá þeim sem
yngri eru. Jafnvægi og viðbragðsflýtir hægir á
sér, og sá aldraði bregst ekki jafn fljótt við ef
hann hrasar, er því dettnari og stirðari. Þar sem
bein verða yfirleitt stökkari með aldrinum eru
beinbrot af völdum byltu algengari meðal
gamalla, sérstaklega hjá konum. Flestir aldraðir
hafa marga langvinna sjúkdóma í heilsufars-
sögu sinni. Þetta gerir sjúkdómsgreiningu hjá
þeim mun flóknari en hjá þeim yngri, sem etv.
hafa aðeins einn sjúkdóm.
Öldrunarlækningadeildir
Tíðni sjúkdóma vex með hækkandi aldri. Um það
bil helmingur þeirra sem leita á bráðamóttökur
sjúkrahúsa er fólk yfir sjötugt. Þetta er svipað í
öllum grannlöndum okkar. Orsakirnar eru oft
margþættar t.d. fall, yfirlið oftast með beinbrot-
um, samfall á hryggjarliðum, lærbeins- hálsbrot
eða handleggsbrot, heilaáföll eða sýkingar t.d.
lungnabólgur eða þvagfærasýkingar.
Það er af mörgu að taka við sjúkdómsgrein-
inguna. Oft eru það félagsleg vandamál, sem
blandast inn í veikindin t.d. ef viðkomandi býr
einn, og getur ekki séð um sig sjálfur. Algengt
er að bráðarugl eða áttunarleysi fylgi slíkum
bráðaveikindum og sýkingum, sem síðan lagast
þegar veikindin ganga yfir. Öldrunarlækninga-
deildir við bráðasjúkrahús voru fyrst stofnsettar
í Bretlandi upp úr seinni heimstyrjöld og þar
með öldrunarlækningar sem sérgrein innan
læknisfræðinnar. Bretar hafa nú prófessorsstöður
við alla læknaskóla sína og sama er að segja á
Norðurlöndunum nema Íslandi, en hér hefur
verið dósentsstaða um árabil. Öldrunar-
lækningadeildirnar hafa stuðlað að áhuga
vísindamanna á fyrirbærum ellinnar og hafa
verið miðstöðvar rannsókna og aukinnar þekk-
M
ál
e
fn
i
al
d
ra
›
ra