SÍBS blaðið - feb. 2016, Síða 8

8
SÍBS-blaðiðGrein
Það skiptast á skin og skúrir hjá okkur mannfólkinu og depurð
er fylgifiskur lífsins líkt og gleðin. Depurð er eðlilegt viðbragð
við álagi, missi og ýmiss konar öðrum erfiðleikum eða sjúk-
dómum. Einnig getum við öll átt okkar slæmu daga þar sem við
erum leið, döpur, sorgmædd, pirruð, fúl eða löt en þunglyndi er
annað og meira.
Þunglyndi er algeng geðröskun og gera má ráð fyrir að allt
að því fjórða hver kona (10-25%) og áttundi hver karlmaður
(5-12%) þjáist af þunglyndi einhvern tíma ævinnar. Þunglyndi
spyr ekki um stétt né stöðu, aldur eða kyn. Við könnumst
flest við einhver þunglyndiseinkenni og nú er farið að tala um
að þunglyndi sé á ákveðnu rófi. Við getum kannast við mörg
einkenni þunglyndis án þess að greinast með þunglyndi en ef
einkennin eru orðin fimm eða fleiri á sama tíma í tvær vikur
eða lengur og eru farin að trufla verulega daglegt líf, getur
verið um þunglyndi að ræða og þá er rétt að leita sér aðstoðar.
Helstu einkenni þunglyndis
Leiði og depurð, áhugaleysi og gleðileysi eru tilfinningar
sem fylgja þunglyndi sem og að vera niðurdreginn, dofinn,
tómur eða búinn að fá nóg. Einstaklingar sem greinast með
þunglyndi eiga oft erfitt með að upplifa gleði og ánægju og
hafa jafnvel ekki áhuga á hlutum sem þeir höfðu áður ánægju
af eins og að fara út að ganga, í heimsókn, bíó, leikhús eða
stunda önnur áhugamál. Ekkert er ánægjulegt lengur og lífið
hefur jafnvel ekki tilgang.
Niðurrifshugsanir eru mjög algengar, sjálfsásakanir og
sektarkennd, að finnast maður vera einskis virði eða ekki
nógu góður. Allir aðrir eru miklu betri og allir hinir eru að
standa sig betur í lífinu (að minnsta kosti samkvæmt því sem
kemur fram á Fésbókarsíðum þeirra). Vonleysi getur fylgt
þessum neikvæðu niðurrifshugsunum og stundum er stutt í
sjálfsvígshugsanir.
Þunglyndi birtist líka í ýmsum líkamlegum einkennum svo
sem þreytu og orkuleysi, verkjum í maga eða höfði. Sumir
upplifa eirðarleysi eða það hægist á öllum hreyfingum. Matar-
lystin er ýmist minnkuð eða aukin, svefninn meiri eða minni
(svefnerfiðleikar) og minnkuð kynlöngun fylgir oft þunglyndi.
Hugarstarfið verður líka fyrir áhrifum þunglyndis og
algengt er að fólki finnist minnið hafa versnað eða það finnur
fyrir einbeitingarerfiðleikum, til dæmis við lestur eða sjón-
varpsáhorf.
Þunglyndið hefur einnig áhrif á hegðun og framtaksleysi er
mjög algengt. Það verður erfitt að framkvæma jafnvel einfalda
hluti sem voru ekkert vandamál áður, eins og að fara á fætur,
fara í sturtu, koma sér í vinnu eða skóla og elda matinn. Það
verður erfiðara að koma sér að verki og meiri tími fer í að
halda sig í rúminu eða sófanum. Þar eiga neikvæðar hugsanir
greiðari aðgang að huganum því hann er ekki upptekinn við að
gera neitt annað og vanlíðan eykst. Þunglyndi getur líka leitt
til einangrunar og einmanaleika. „Það vill enginn hitta mig“,
„Ég er ekki skemmtilegur pappír þessa dagana og fer ekki að
angra fólk með þessum leiðindum“ eru dæmi um hugsanir
þegar fólki líður illa.
Orsakir og áhrifaþættir
Rannsóknir sýna að þunglyndi getur orsakast af mörgum
þáttum og þar skipta bæði erfðir og umhverfi máli. Bæði
líffræðilegir þættir og ákveðin reynsla eða áföll geta gert
okkur viðkvæmari fyrir þunglyndi. Sérstaklega lífsreynsla sem
tengist missi eins og að missa einhvern nákominn, að missa
vinnuna, að missa hlutverk sem við höfum haft eða missa
heilsuna. Það er samt ekki þar með sagt að erfið lífsreynsla
orsaki þunglyndi því það verða ekki allir þunglyndir sem lenda
í erfiðri lífsreynslu. Það sama á við um erfðir og líffræðilega
þætti, það verða ekki allir þunglyndir sem eru með áhættu-
þætti fyrir þunglyndi, samspilið er flóknara en það.
Rósa María Guðmundsdóttir
geðhjúkrunarfræðingur Reykjalundi
Inga Hrefna Jónsdóttir
sálfræðingur Reykjalundi
Þunglyndi
Leiði og depurð, áhugaleysi og
gleðileysi fylgja þunglyndi sem
og að vera niðurdreginn, dofinn,
tómur eða búinn að fá nóg