Morgunblaðið - 05.07.2017, Qupperneq 18

18
MORGUNBLAÐIÐ MIÐVIKUDAGUR 5. JÚLÍ 2017
Hægt er að lýsa skoðun á ritstjórnargreinum Morgunblaðsins á http://www.mbl.is/mogginn/leidarar/
Deilan áKóreu-skaganum
náði nýju og
hættulegra stigi í
fyrrinótt þegar
Norður-Kóreu-
menn ákváðu að gera tilraun
með eldflaug, sem þeir segja
að nái heimsálfanna á milli.
Básúnuðu fréttastofur ríkisins
að loksins væri landið orðið að
kjarnorkuveldi, þar sem Norð-
ur-Kórea hefði nú getu til þess
að hæfa skotmörk í Bandaríkj-
unum sjálfum. Tímasetning
tilraunaskotsins, að morgni
þjóðhátíðardags Bandaríkj-
anna, var eflaust engin til-
viljun.
Reynist hinar digurbarka-
legu yfirlýsingar Norður-
Kóreumanna réttar eiga þeir
einungis eftir að þróa kjarna-
odda sem komast fyrir á eld-
flaugunum, áður en markmiði
Kims Jong-un, einræðisherra
landsins, er að fullu náð.
Raunar greinir sérfræðinga
í eldflaugamálum á um hvort
eldflaugin sé langdræg eða
einungis meðaldræg. Engu að
síður hafa framfarir Norður-
Kóreu í þessum efnum verið
stórstígar og mun hraðari en
sömu sérfræðinga óraði fyrir.
Viðbrögðin hafa vitaskuld
ekki látið á sér standa, og
Donald Trump Bandaríkja-
forseti sendi frá sér á sam-
félagsmiðlum harðorða yfir-
lýsingu, þar sem hann spurði á
sinn hátt hvort ekki væri kom-
inn tími til þess að Kínverjar
létu til sín taka af alvöru og
byndu enda á þessa vitleysu.
Kínverjar brugðust reiðir við
og sögðu að þeir hefðu svo
sannarlega staðið sína plikt
við að þrýsta á Kim um að láta
af kjarnorkudraumum sínum.
Óhætt er að taka undir með
Bandaríkja-
forseta. Vissulega
hafa Kínverjar
lagt ýmislegt af
mörkum, og þær
refsiaðgerðir sem
þó hafa verið sett-
ar á hafa verið unnar með
samvinnu og samþykki Kín-
verja. Sá þrýstingur hefur
hins vegar alls ekki verið næg-
ur. Enn flytja Kínverjar til
dæmis út til Norður-Kóreu
olíu og aðrar nauðsynjavörur,
sem gera Kim kleift að halda
áfram háskaför sinni.
Þá settu Bandaríkjamenn í
síðustu viku viðskiptabann á
kínverskan banka, sem stað-
inn hafði verið að því að
stunda peningaþvætti fyrir
norðurkóresk stjórnvöld, auk
þess sem kínverskt skipafélag
var sakað um að smygla inn
lúxusvarningi fyrir norður-
kóresku yfirstéttina. Hvorugt
þetta athæfi gæti liðist ef kín-
versk stjórnvöld ákvæðu ekki
að setja kíkinn fyrir blinda
augað.
Komið er að ögurstundu í
kjarnorkudeilunni. Reynist
það rétt, að Norður-Kóreu-
menn búi nú yfir eldflaugum,
sem fara heimsálfanna á milli,
er voðinn vís. Kim Jong-un
hefur á sínum tiltölulega
stutta valdatíma sýnt það, að
hann er algjörlega óútreikn-
anlegur og gjörsamlega ófyr-
irleitinn. Hann hefur rutt úr
vegi nánum samverkamönnum
jafnt sem öðrum „óvinum rík-
isins“, og lét meira að segja
myrða hálfbróður sinn á
einkar hrottafenginn hátt. Ef
ekki verður stigið niður fæti
nú er engin leið að segja til um
það, hvað hann mun gera, þeg-
ar hann hefur kjarnorkuvopn
undir höndum. Kim Jong-un á
ekki að njóta vafans.
Kim Jong-un
segist búa yfir
langdrægum
eldflaugum}
Komið að ögurstundu
Borgaryfirvöldganga afar
langt í áróðri sín-
um gegn fjöl-
skyldubílnum og
baráttunni fyrir
borgarlínu, og almennings-
samgöngum sem þrengja að
fjölskyldubílnum.
Í gær var sagt frá því hér í
Morgunblaðinu að borgin hefði
fullyrt á vef sínum í desember
2014 að almenningssamgöngur
hefðu aukist um 6%, sem átti að
sýna fram á árangur af stefnu
borgarinnar og átaki borgar og
ríkis í almenningssamgöngum,
sem ráðist var í á kostnað vega-
gerðar fyrir fjölskyldubílinn.
Talan 6% var fengin með því
að reikna aukningu sem borgin
sagði að hefði
mælst á milli ár-
anna 2011 og 2014,
úr 4,5% í 4,8%.
Nú hefur komið í
ljós að ekki var fót-
ur fyrir þessu og fullyrðingin
um aukningu blekking ein,
enda væri ekki marktækur
munur á 4,5% og 4,8% í þessum
könnunum.
Það er fjarri því boðlegt að
borgaryfirvöld skuli beita fjöl-
mennu áróðursliði sínu til að
falsa upplýsingar til almenn-
ings í því skyni að réttlæta sér-
viskulega stefnu sína. En
hvernig stendur á því að minni-
hlutinn í borgarstjórn lætur yf-
irvöld komast upp með svona
framgöngu?
Það er löngu tíma-
bært að tekið sé til í
ráðhúsi Reykjavíkur}
Borgaryfirvöld blekkja É
g var að skoða alfræðihandrit
Jacobs van Maerlants um dag-
inn, Der Naturen Bloeme, sem
ritað var í Utrecht um 1350,
þegar ég rakst á þessa líka
skemmtilegu mynd af illilegum fiski sem kalla
mætti hérafisk, enda með hérahaus. Í fyrstu
datt mér í hug að Maerlant væri að reyna að
teikna rostung, en það gat þó varla verið enda
vantaði tennurnar.
Rostunga er líka að finna á Carta marina et
descriptio septentrionalium terrarum, al-
mennt kallað Carta marina ef þig langar að
Googla, sem Olaus Magnus lét teikna forðum,
sennilega 1527–39, en það var fyrst prentað
1539. Á því korti er margt merkilegt að sjá,
nefni sem dæmi að við Langanes á Íslandi sit-
ur maður og spilar á viellu fyrir ref, en einnig
er þar mikið af furðuverum. Nyrst í Finnmörku má
þannig sjá sjá skepnu ægilega með miklar vígtennur og
úfið skegg sem skriðið hefur á fjöll og við er skrifað:
Rosmaruspiscis. Sem sé: Rostungur.
Nafn korts Olaus Magnus útleggst á íslensku nokkurn
veginn sem „Sjókort og lýsing norrænna landa“ og í
framhaldinu sendi Olaus frá sér bókina Historia de
gentibus septentrionalibus, „Lýsing íbúa norrænna
landa“. Í 28. kafla bókarinnar, De Rosmaro, siue Morso
Noruagico, lýsir Olaus gríðarmiklum fiskum, rosmario,
sem hann kallar svo, pisces elephantis, sem beiti tönn-
unum til að klífa fjöll, éti þar gras og sofni síðan.
Þessa dellu hefur Olaus eftir ekki ómerkari
manni en hinum hálærða Albertus Magnus,
heilögum Albert mikla, biskupi og kirkju-
fræðara sem lýsti rostungum í De Animalibus
1250. Veiðiaðferðin sem Albert mikli lýsir er
eftirtektarverð, en hún er rakin í vefritinu
The Public Domain Review nokkurn veginn
svo að veiðimenn skera á húð dýrsins við
sporðinn, binda þar um reipi og við grjót eða
nálæg tré. Þegar rostungurinn vaknar af sín-
um blundi brýst hann svo um á leið til sjávar
að hamurinn verður eftir og hægur leikur að
vinna á dýrinu.
Snemma í Leitinni að svarta víkingnum
lýsir Bergsveinn Birgisson því er Hjör Hálfs-
son, konungur Noregs, siglir með fylgdarliði
sínu, þar með töldum Geirmundi heljarskinni
Hjörssyni, fram hjá Rostungsey í Mezen-flóa
norður við Íshaf: „Á þessum tímum ber eyjan enn þá
nafn með rentu. Megnan daun leggur af dýrunum sem
liggja í þúsundatali, með gríðarstórar tennurnar og upp-
blásna skrokka, í haugum eftir allri strandlengjunni.“
Bergsveinn lýsir vel og skáldlega í bók sinni hve rost-
ungar eru ógurlegir (og daunillir). Og það finnst Footer
Davis líka – hún er haldin rostungsfælni á háu stigi. Foo-
ter, sem er söguhetja verðlaunbókarinnar Footer Davis
Probably Is Crazy eftir Susan Vaught, er einkar vel gef-
in og klár stelpa en ekki er víst hvernig henni hefði liðið
við tilhugsunina um rostunga sem klífa úr sæ með sínum
skögultönnum. arnim@mbl.is (Ritað á Rosmhvalanesi.)
Árni
Matthíasson
Pistill
Um rostunga
STOFNAÐ 1913
Útgáfufélag: Árvakur hf., Reykjavík.
Ritstjóri:
Davíð Oddsson
Aðstoðarritstjóri:
Karl Blöndal
Ritstjóri og framkvæmdastjóri:
Haraldur Johannessen
FRÉTTASKÝRING
Ómar Friðriksson
omfr@mbl.is
Þrátt fyrir reynsluna af átök-um og óróleika á vinnu-markaði á seinustu árumhafa umræður um að bæta
vinnubrögð við gerð kjarasamninga
og koma á fót nýju samningalíkani að
norrænni fyrirmynd legið í láginni
mánuðum saman. Samstarfi Salek-
hópsins var slitið í fyrra.
Umfangsmikil samningalota á
öllum vinnumarkaðinum blasir við á
næstu misserum; á þessu ári losna 50
kjarasamningar, 80 á komandi ári og
138 kjarasamningar losna á árinu
2019. Fátt bendir til þess á þessari
stundu að reynt verði að samhæfa
launastefnuna í kjaraviðræðum ólíkra
starfsstétta og forðast höfrungahlaup
í launahækkunum.
Sérfræðingar OECD hvetja til
þess í skýrslunni um Ísland, sem
kynnt var í seinustu viku, að traust
verði styrkt milli aðila á vinnumark-
aði hér á landi og samhæfing aukin
svo meiri árangri verði náð. Veglegur
hluti þeirrar úttektar er lagður undir
umfjöllun um íslenskan vinnumarkað.
Er þar m.a. lagt til að samið verði í
upphafi samningalotu um hvert svig-
rúmið í þjóðfélaginu er til launahækk-
ana, sem gefi línuna um launahækk-
anir til annarra á vinnumarkaði sem
eiga eftir að semja.
Undanfarar semji fyrst
Þetta eru svipaðar hugmyndir
og rætt var um innan Salek-hópsins á
meðan þær viðræður stóðu yfir. Sér-
fræðingar OECD vísa víða í skýrsl-
unni til hugmynda sem fjallað var um
í samstarfi aðila vinnumarkaðarins
innan Salek-hópsins um bætt vinnu-
brögð við gerð kjarasamninga og þá
sérstaklega til tillagna Steinars Hold-
ens, prófessors við Oslóarháskóla,
sem var Salek-hópnum til ráðgjafar.
Holden lýsti fyrirkomulagi samn-
ingamála annars staðar á Norður-
löndum og lagði fram ýmsar tillögur
um nýtt samningalíkan hér á landi að
norrænni fyrirmynd í bráðabirgða-
skýrslu sem kom út á seinasta ári.
Ein róttækasta breytingin sem
Holden leggur til er að í upphafi
hverrar samningalotu verði ein-
hverjir sem samkomulag næst um,
t.d. viðsemjendur í útflutnings-
greinum, leiðandi eða undanfarar og
semji fyrst. Gefi þannig merkið fyrir
launaþróun fyrir allan vinnumark-
aðinn, líkt og gert er hjá öðrum Norð-
urlandaþjóðum.
Þessu fylgir þó að mati Holdens
sá ókostur að ef atvinnugreinin sem
gefur merkið verður fyrir inn-
byggðum áföllum, sem bundin eru við
hana eina, t.d. vegna sveiflna í verði
auðlinda, gæti niðurstaða samninga í
greininni verið óhentug fyrir aðra
hluta hagkerfisins. „Ein leið til að
tryggja gott merki er að sameina að-
ila á vinnumarkaði og tryggja þannig
stærri samningsaðila,“ segir m.a. í
skýrslu Holdens.
Víðtæk þátttaka
í stéttarfélögum
Tekið er undir þessi sjónarmið í
skýrslu OECD um vandann sem
sagður er við að eiga á íslenskum
vinnumarkaði. Þar er m.a. bent á að
hvergi innan OECD sé að finna víð-
tækari þátttöku í stéttarfélögum en á
Íslandi. Þau hafi náð miklum árangri
á umliðnum áratugum, m.a. í þríhliða
samstarfi um að ná tökum á verðbólg-
unni, en þegar uppgangur er í efna-
hagslífinu fari hlutirnir yfirleitt úr
böndunum. Þá hugsi hvert félag fyrir
sig og telji sig eiga inni launahækk-
anir sem þurfi að leiðrétta.
Afleiðingin sé höfrungahlaup
með miklum launahækkunum. Vand-
ann megi m.a. rekja til þess hversu
mörg, sundruð og oftast fámenn
stéttarfélög eru á Íslandi, sem tor-
veldi samstarf og samræmingu launa.
Hér séu gerðir hátt í 200 kjarasamn-
ingar eða um einn á hverja 1.000
launþega að jafnaði, til muna fleiri en
í öðrum norrænum löndum.
Höfrungahlaupið fer
í gang í uppsveiflum
Morgunblaðið/Árni Sæberg
Kröfuganga Meiri þátttaka er í stéttarfélögum hér en í nokkru öðru OECD-
landi, eða yfir 90% starfandi fólks. Hlutfallið er undir 70% í öðrum löndum.
Í skýrslu OECD er lagt til að komið verði á fót sérstakri tækninefnd sem
vinni reglulega upplýsingar um launaþróun o.fl. fyrir viðsemjendur fyrir
hverjar samningalotur og hún þurfi að njóta trausts allra sem að samn-
ingunum koma.
Þá leggja sérfræðingar OECD til, líkt og Steinar Holden gerði í skýrslu
sinni fyrir Salek-hópinn, að ríkissáttasemjari fái víðtækari heimildir og
völd. Hann hafi í dag minni áhrif en sáttasemjarar í öðrum löndum. Sátta-
semjari ætti t.d. að fá heimild til að fresta verkfallsaðgerðum í tiltekinn
tíma í samkomulagi við viðsemjendur. Jafnframt leggja bæði sérfræð-
ingar OECD og Holden til að ef sáttatilraunir ganga ekki eftir hjá ein-
stökum félögum geti sáttasemjari tengt saman atkvæðagreiðslur í mis-
munandi deilum í eina sameiginlega kosningu og þá þurfi samþykki
aukins meirihluta til að hafna niðurstöðunni.
Leggja til aukin völd
HLUTVERK SÁTTASEMJARA