Fréttablaðið - 24.11.2018, Síða 80

lega ekki að búa til neina
Hollywood-mynd. Í viðtölum
fór hann hraklegum orðum
um nútímakvikmyndagerð
sem heilalausa afþreyingu.
Verk hans yrði sálfræðilegt,
fjallaði um sammannlegar
tilfinningar og lýsingin á sam-
félagi steinaldarfólksins yrði
eins raunsönn og frekast yrði
unnt. Í því skyni fékk hann
til liðs við sig óþekkta leik-
ara, sem fyrst og fremst voru
valdir út frá útliti og líkams-
burðum.
Sem fyrr segir kom vel
til greina að ráða íslenska
leikara í ýmis aukahlutverk
og fengu framleiðendur skrá
frá Leikarafélaginu um alla
félagsmenn þeirra ásamt ljós-
myndum. Var þar sérstaklega
horft til þess að leikararnir
væru sterkbyggðir, en þó ekki
í miklum holdum, enda lágu
steinaldarmenn ekki í vel-
lystingum. Þá var það talinn
kostur ef leikararnir bæru ör
eða einhver líkamslýti, sem
útbreidd voru í tíð forfeðr-
anna. Samið var við nokkra
íslenska leikara og var til
þess tekið að þeir þættu hraustari
en franskir kollegar þeirra.
Ekki kom til mála að láta ísaldar-
fólkið mæla á reiprennandi ensku
eða frönsku, heldur var breski rit-
höfundurinn og málvísindamaður-
inn Anthony Burgess fenginn til
að semja sérstakt tungumál fyrir
myndina. Burgess er kunnastur
fyrir skáldsögu sína A Clockwork
Orange og hafði samið sérstakt
slangurmál fyrir þá sögu, sem jafn-
framt var notað í kvikmyndagerð
hennar árið 1971. Að þessu sinni
skóp hann heildstætt tungumál
sem samanstóð af hundrað orðum
og flóknu bendingakerfi sem leikar-
arnir þurftu að læra.
Fílabúgarður á hálendinu
En það þurfti meira en gróðurvana
fjöll og eyðisanda til að minna á
ísaldartímann. Forsögulegt dýralíf
var einnig í aðalhlutverki í sögunni
um leitina að eldinum og þá einkum
loðfílar. Í dag myndu leikstjórar
vafalítið grípa til tölvutækninnar,
en um 1980 var fátt slíkt í boði.
Þess í stað yrðu loðfílarnir leiknir
af venjulegum fílum sem klæddir
væru í nokkurs konar loðkápur með
hárlímingum. Hlutverk sverðtígris-
Í október 1979 var franski kvikmyndaleikstjórinn Jean-Jacques Annaud staddur á Íslandi. Það var ekki til að vera viðstaddur frumsýningu myndar hans „Svart og hvítt
í lit“ (fr. Noir et blancs en couleur),
sem þó var sýnd í Háskólabíói um
sama leyti. Sú kvikmynd var raunar
þriggja ára gömul og frumraun leik-
stjórans, en hafði hlotið Óskars-
verðlaun sem besta erlenda myndin
og komið listamanninum rækilega á
kortið sem einhverjum efnilegasta
leikstjóra í heimi.
Erindi Annauds var annað og
áhugaverðara en að kynna byrj-
endaverk sitt. Hann var mættur til
Íslands á vegum Twentieth Century
Fox-kvikmyndafélagsins til að leita
að tökustöðum fyrir næstu mynd
sína, sem verða skyldi alþjóð-
legt stórvirki. Íslensk náttúra átti
að vera í veigamiklu hlutverki og
til greina kom að ráða fjölmarga
íslenska leikara. „Ég held að hér
sé um að ræða langstærstu land-
kynningu sem nokkurn tíma hefur
rekið á okkar fjörur,“ sagði íslenskur
framkvæmdastjóri verkefnisins og
lét þess getið að þegar væri búið að
selja sýningarréttinn til 100 sjón-
varpsstöðva um allan heim.
Annaud var á faraldsfæti haustið
1979 í leit að tökustöðum. Fyrir lá
að hluti myndarinnar yrði tekinn í
þjóðgörðum í Kenýa, en leikstjórinn
var einnig á höttunum eftir berang-
urslegum norðurslóðum og fór í því
skyni bæði til Noregs og Finnlands.
Blaðamaður Helgarpóstsins lýsti
leitinni svo: „Það sem Annaud er
m.a. að leita að, er hellir eða hellis-
skúti sem snýr út að eyðilegu lands-
lagi. Ef hann finnur slíkan helli hér,
gerir hann ráð fyrir að verða hér
við kvikmyndatöku í fimm eða sex
vikur, annars ekki nema í tvær til
þjár vikur, því hér segist hann hafa
fundið landslag, sem ekki sé hægt að
finna annars staðar.“
Ástæða þess að íslenska landslag-
ið hentaði svo vel til myndatöku var
sú að sagan átti að gerast fyrir um 80
þúsund árum, meðal steinaldarfólks
þegar ísöld ríkti á Jörðinni. „Leitin
að eldinum“ (fr. La Guerre du feu)
byggði á geysivinsælli samnefndri
skáldsögu frá árinu 1911. Bókin var
belgísk og höfundur hennar sagður
J. H. Rosny, en það var skáldanafn
tveggja bræðra sem teljast í dag
brautryðjendur á sviði vísinda- og
fantasíuskáldskapar – ekki hvað síst
vegna bóka sinna sem gerast áttu á
forsögulegum tíma.
Hver er sjálfum sér næstur
Leitin að eldinum segir frá frum-
stæðum ættbálki steinaldarmanna
sem náð hafa að tileinka sér eldinn,
en kunna þó ekki að kveikja hann
sjálfir. Þegar samfélag þeirra verður
fyrir árás Neanderdalsmanna
slokknar eldurinn sem hellisbúa-
samfélagið hafði staðið vörð um
mann fram af manni. Í kjölfarið eru
þrjú úr hópnum send út af örkinni
til að endurheimta eldinn dýr-
mæta. Þau lenda í æsilegum ævin-
týrum, enda lífsbaráttan grimm og
hættur við hvert fótmál. Að lokum
komast þau í kynni við fólk á hærra
menningarstigi og læra ekki aðeins
að tendra eld, heldur öðlast dýpri
skilning á ýmsu í lífinu, uppgötva
ástina og unaðsemdir kynlífs svo
dæmi sé tekið.
Þótt stórt bandarískt kvikmynda-
fyrirtæki stæði að myndinni ætlaði
leikstjórinn franski sér svo sannar-
Fílarnir í Þjórsárdal
Saga
til næsta
bæjar
Stefán Pálsson
skrifar um kvik-
myndaævintýri
Framleiðendur
fengu skrá frá
Leikarafélaginu
um alla félags-
menn þeirra
ásamt ljós-
myndum. Var
þar sérstaklega
horft til þess að
leikararnir væru
sterkbyggðir, en
þó ekki í miklum
holdum.
dýrs í sögunni var svo í höndum
ljóna með gervitennur og ámálaðar
rákir. Sérstakur ráðunautur kvik-
myndagerðarfólksins þegar kom
að dýralífinu var hinn kunni breski
líffræðingur Desmond Morris, sem
öðlast hafði heimsfrægð rúmum
áratug fyrr fyrir bók sína „Nakta
apann“ (e. The Naked Ape).
Tökustaðir myndarinnar hér á
landi voru flestir ákveðnir í Þórs-
mörk og Þjórsárdal, en á síðar-
nefnda staðnum var komið upp
heljarmikilli girðingu fyrir fimm-
tán fíla, auk þess sem áætlað var að
flytja inn tvö tígrisdýr og skógar-
björn. Verkefnið var unnið í náinni
samvinnu við embætti yfirdýra-
læknis, til að hindra útbreiðslu
smitsjúkdóma. Samið var við flutn-
ingafyrirtæki um að koma skepn-
unum til landsins og tryggðu fram-
leiðendur sér mikið magn af lélegu
heyi til að fóðra fílana á, en að mati
sérfræðinga var venjulegt íslenskt
hey of kjarngott fyrir ferfætlingana
ferlegu.
Allt var því til reiðu að hefja kvik-
myndatökur sumarið 1980 og gera
náttúru Þórsmerkur ódauðlega á
hvíta tjaldinu. En aldrei kom töku-
liðið og engir fílar voru geymdir
innan girðingarinnar í Þjórsárdal.
Ástæðan var verkfall í Hollywood.
Leikaraverkfallið 1980 er það
næstlengsta í sögu stéttarinnar
í Bandaríkjunum og varði í þrjá
mánuði. Það raskaði áætlunum
fjölmargra kvikmynda- og sjón-
varpsfyrirtækja, þar sem framleiðsla
fjölda mynda og sjónvarpsþáttaraða
komst í uppnám. Þótt ætla mætti að
verkfall í Bandaríkjunum hefði lítil
áhrif á kvikmyndaverkefni á Íslandi
frestuðust tökur og þar sem einung-
is var hægt að vinna að myndinni
björtustu og hlýjustu mánuði ársins
varð fljótlega ljóst að ekkert yrði úr
komu Annauds og hans fólks sum-
arið 1980.
Þótt opinberlega væri hér aðeins
um eins árs frestun að ræða, fór
kvikmyndafyrirtækið fljótlega að
svipast um eftir öðrum kostum.
Niðurstaðan varð sú að velja nýja
tökustaði í Skotlandi, sem féllu ekki
alveg eins vel að hugmyndum leik-
stjórans um ísaldarlandslag en voru
mun ódýrari og kölluðu á minna
umstang. Íslendingar misstu því
af frábærri landkynningu og urðu
sömuleiðis af talsverðum tekjum,
enda hafði því verið haldið á lofti
að kostnaðurinn við myndina næmi
um tveimur skuttogurum – sem var
alvanaleg mælieining á verðmæti á
þessum árum.
Myndin var tekin á tæplega einu
ári og frumsýnd í lok árs 1981.
Hún sópaði til sín verðlaunum á
evrópskum kvikmyndahátíðum
og hreppti ein Óskarsverðlaun,
fyrir bestu búninga. Aðalleikar-
arnir vöktu verðskuldaða athygli
fyrir frammistöðu sína og hafa sum
þeirra öðlast glæstan feril, þótt
leikarinn Ron Perlman sé vafalítið
kunnastur í dag. Hann hefur lýst
áhuga sínum á að bjóða sig fram til
forseta Bandaríkjanna árið 2020.
Það skyldi þó aldrei fara svo að við
fáum næstum-því-Íslandsvin í Hvíta
húsið eftir nokkur misseri?
 … var komið uPP heljar-
mikilli girðingu fyrir
fimmtán fíla.
2 4 . n ó v e m b e r 2 0 1 8 L A U G A r D A G U r40 H e L G i n ∙ F r É T T A b L A ð i ð
2
4
-1
1
-2
0
1
8
0
3
:4
0
F
B
1
1
2
s
_
P
0
8
0
K
.p
1
.p
d
f
F
B
1
1
2
s
_
P
0
6
9
K
.p
1
.p
d
f
F
B
1
1
2
s
_
P
0
3
3
K
.p
1
.p
d
f
F
B
1
1
2
s
_
P
0
4
4
K
.p
1
.p
d
f
A
u
to
m
a
tio
n
P
la
te
re
m
a
k
e
: 2
1
8
0
-1
0
F
4
2
1
8
0
-0
F
B
8
2
1
8
0
-0
E
7
C
2
1
8
0
-0
D
4
0
2
7
5
X
4
0
0
.0
0
1
1
A

F
B
1
1
2
s
_
2
3
_
1
1
_
2
0
1
C
M
Y
K