Fréttir - Eyjafréttir - 29.06.2016, Side 18

18 Eyjafréttir / Miðvikudagur 29. júní 2016
félagið í Osló. Í Tromsø komu
dagblaðið Nordlys að móttöku
barna ásamt bændasamtökunum í
þeim landsfjórðungi og margir fleiri
aðilar. Hugmyndin að baki ferðinni
kom fyrst fram tíu dögum eftir að
eldgosið hófst. Norðmenn fundu til
með Eyjamönnum sem voru nú
flóttamenn í eigin landi og vildu
létta undir með börnunum og
foreldrum þeirra.
909 þáðu boðið
Upphaflega var hugmyndin að
bjóða fjórum 40 manna hópum,
samtals 160 börnum til dvalar í
sumarbúðum í Huseby og ef
viðbrögð yrðu góð mætti finna pláss
fyrir 140 í viðbót. Fyrsta áætlun var
því að bjóða 160 til 300 börnum,
sjö til fimmtán ára í tveggja vikna
frí til Noregs þeim að kostnaðar-
lausu og farastjórar frá Vestmanna-
eyjum áttu að fylgja hópunum.
Rauði kross Íslands sendi öllum
börnum sem búsett voru í Vest-
mannaeyjum í janúar 1973
aldrinum sjö til fimmtán ára bréf í
gegnum skóla sem þau gengu í á
fastalandinu. Bréfið var boð um
tveggja vikna sumardvöl í sumar-
búðum í Noregi á tímabilinu júní til
ágúst.
Í byrjun apríl kom í ljós að af 1020
börnum sem fengu bréf ætluðu 909
að þiggja boðið. Nú voru góð ráð
dýr, búið að bjóða börnunum í
ferðalagið, áætlun A og B gerði ráð
fyrir samtals 300 börnum og nú
voru rúmlega 600 sem bættust til
viðbótar í hópinn og einungis tveir
mánuðir í að fyrsti hópurinn leggði
af stað í ferðina góðu. Það stóð því
aldrei til að börnin yrðu send á
einkaheimili í ókunnu landi heldur
fór þátttakan fram úr allra björtustu
vonum.
Undirbúningur ferðarinnar
Það var úr vöndu að ráða en strax
var tekin ákvörðun um að svíkja
ekki gefin loforð, nóg hafði gengið
á í lífi barnanna til þessa. Það varð
því úr að Íslendingafélagið í Osló
lánaði hús sitt í Norefjell og fleiri
sumarbúðir voru fengnar að láni en
það dugði ekki til fyrir allan þennan
fjölda barna sem væntanleg voru til
Noregs innan nokkurra vikna. Nú
þurftu skipuleggjendur að finna
einkaheimili fyrir hundruði barna,
finna fjármagn fyrir ferðakostnaði,
uppihaldi, fararstjórum og annað
sem til féll.
Vinna þurfti hratt í málunum til
þess að hægt væri að standa við
gefin loforð. Í Bergens tidende 27.
apríl 1973 er frétt þess efnis að
hugsanlega verði flogið með hóp
barna í beinu flugi þangað ef
einkaheimili geti tekið á móti þeim,
í Den Norske Fjellskole på
Høvringen verði hins vegar 180
börn.
Hamar Arbeiderblad segir í
yfirskrift í blaði sínu 7. maí 1973.
,,Eru einhverjir sem geta hjálpað
börnum frá náttúruhamfaraeyju á
Íslandi? 910 börn frá Vestmanna-
eyjum til Noregs.“
Rætt var við Nils Dælin sem var sá
fyrsti á þeim slóðum til þess að
bjóða barni dvöl á heimili sínu.
Hann segir ástæðu þess að hann
vill taka á móti Vestmannaeyjabarni
vera þá að hann vilji hjálpa þeim
sem á harkalegan og ómaklegan
hátt voru rifin burtu frá heimili sínu
og nánasta umhverfi. Hann segir að
það sé enginn vafi á því að þessi
börn sem búið hafa þröngt eftir
flótta frá heimilum sínum þurfi á
fríi að halda.
,,Ég á sjálfur börn á sama aldri og
það verður örugglega skemmtilegt
og lærdómsríkt fyrir þau að hitta
börn frá öðru landi.“
Metingur milli sveitarfélaga
Sveitarfélög voru hvött til þess að
fóstra börn þ.e.a.s. greiða fyrir
kostnað vegna ferða þeirra, hvort
sem þau gistu í sveitarfélaginu eður
ei. Hans Høeg segir m.a. í viðtali
við Stavanger Aftenblad að hann sé
ósáttur við að stórt sveitarfélag eins
og Stavanger sjái sér eingöngu fært
að fóstra eitt barn, á meðan Osló
greiði með 100 börnum og Rauði
krossinn í Rogalandi greiði með 30
börnum.
Stéttarfélög, stofnanir, félagasam-
tök og einstaklingar voru öll hvött
til að leggja málefninu lið með
fjárframlögum, heimilum sínum
eða vinnuframlagi. Fjársöfnun fór
fram í norska ríkissjónvarpinu. Til
marks um hversu viðamikið
verkefnið var að taka á móti nær
1000 Vestmannaeyjabörnum í
sumfrí með stuttum fyrirvara þá
birti blaðið Tromsø í Norður Noregi
frétt 5. maí 1973 um það sem kallað
var á norskunni Aksjon Sommergj-
est. Þar eru kemur fram að 110 börn
komi til Tromsø, þau fyrstu í
kringum 20 júní. Ábyrgðarmaður
verkefnisstjórnar kom frá Lions
klúbbi í Tromsdalen, í forsvari fyrir
fjáöflun var einstaklingur frá JC í
Tromsø og blaðamaður frá Tromsø
blaðinu var ábyrgur fyrir
skipulagningu verkefnins. Þá eru
ótaldir allir þeir sem tóku börnin
inn á heimili sín, fjámögnuðu og
hjálpuðu til á annan hátt.
Ferðin sjálf
Með frábæru skipulagi og hjarta úr
gulli tóku Norðmenn á móti yfir
900 börnum frá Vestmannaeyjum.
Við vorum 114 sem fórum með
beinu flugi til Tromsø í Norður
Noregi á þjóðhátíðardaginn sjálfan
17. júní. Fæst okkar höfðum ferðast
erlendis áður, spenningurinn var
mikill og allir í sínu fínasta pússi.
Í tilefni þjóðhátíðardagsins hafði
unglingalúðrasveit Tromsø æft
íslenska þjóðsönginn og spilaði
hann þegar tekið var á móti okkur í
móttöku á flugvellinum. Í mót-
tökunni fengum við að hitta
gestgjafa okkar og vita hvort við
yrðum ein á heimili eða með öðrum
næstu tvær vikurnar. Bergþóra
Þórhallsdóttir sem þá var níu ára
lýsti vel upplifun sinni í viðtali við
Nordlys dagblaðið í Tromsø 1979.
Hún segir (í minni þýðingu): ,,Ég
man að við komum út úr flugvélinni
og á móti okkur kom fullt af fólki.
Svo kom einhver og spurði hvað við
hétum og við vorum tekin í burtu af
einhverjum fullorðnum. Hvert við
vorum að fara höfðum við ekki
hugmynd um.“
Heppin með fjölskyldu
Ég var heppin, ég lenti hjá Anne og
Bjarne Johansen, eldri hjónum að
mér fannst þá, en sennilega hafa
þau verið á sama aldri og ég er í
dag. Dóttir þeirra Åsbjørg sá einnig
um samskipti við okkur og erum
við enn í sambandi. Anne og Bjarne
höfðu sett fram þá kröfu að hafa tvö
börn á sínu heimili. Það var gert til
þess að við gætum tjáð okkur við
hvort annað ef eitthvað kæmi uppá.
Með mér var Bjarni Sveinbjörns-
son sem spilaði fótbolta með ÍBV
fyrir nokkuð löngu síðan en er
jafnvel frægari í dag fyrir að vera
faðir Birkis Bjarnasonar eins af
hetjum íslenska landsliðsins í
fótbolta. Við vorum á bóndabæ í
a.m.k. klukkustundar akstri frá
Tromsø. Það var allt fyrir okkur
gert, bátsferðir, leikir við börnin af
næstu bæjum, ferðir til Tromsø,
sólstöðuhátíð o.fl.
Skemmtilegast var að klifra í
trjánum í Noregi en af þeim var
nóg, það er í raun alveg sama við
hvaða Eyjabarn var talað öll töluðu
þau um trén í Noregi og hvað
Norðmenn borðuðu mikið af
brauði. Ég fór að sjálfsögðu að æfa
mig í trjáklifri eins og önnur börn
en féll niður úr trénu og handleggs-
braut mig á öðrum degi.
Í fyrsta skipti að heiman
Erna Jóhannesdóttir, Egill Egilsson
og Bergþóra heitin Árnadóttir
söngvaskáld voru farastjórar í minni
ferð. Þau fóru milli bæja og kíktu á
börnin en auk þess voru staðarfjöl-
miðlarnir notaðir til þess að koma
skilaboðum til okkar og upplýs-
ingum um hvar börnin væru
staðsett. Margir voru að fara í fyrsta
skipti að heiman frá foreldrum
sínum í ókunnugt land og gátu ekki
tjáð sig á norskunni. Ferðin var því
mörgum börnum erfið en önnur
nutu hennar í botn og fengu
langþráð frí frá áhyggjum af
framvindu mála, hvort höfnin
myndi lokast, hvort við færum aftur
heim, hvort vinirnir kæmu aftur,
ættingjarnir o.s.fr.
Norðmenn gerðu allt sem þeir gátu
til þess að láta okkur líða vel og við
fengum líka skipun um það að
hlýða, vera kurteis, ekki sýna það ef
okkur fannst maturinn vondur svo
eitthvað sé nefnt. Það er til nokkuð
magn af viðtölum við Vestmanna-
eyjabörnin í norskum fjölmiðlum
og ætla ég tæpa aðeins á nokkrum.
Í Østlandsposten í Larvik 20. júní
1973 er viðtal við Högna Hilmisson
þá níu ára, Ágústu Sveinsdóttur 12
ára og Gunnar Steingrímsson 13
ára. Þau voru öll ánægð að leika sér
í sjónum sem var heitari en á Íslandi
en líkaði ekki við býflugurnar og
voru ósammála Högna um þá
staðhæfingu hans að það væri mikið
af ormum í Noregi.
Ætluðu að flytja til Eyja
Brauðát Norðmanna kom þeim á
óvart og öll höfðu þau hitt önnur
Eyjabörn í ferðinni, auk þess var
málið ekki vandamál. Gunnar var
svo ánægður með sína dvöl að hann
ætlaði að koma aftur næsta sumar
þegar hann væri búinn að safna sér
pening. Ekki vildu þau tala um
Ísland en öll ætluðu þau að flytja til
Eyja við allra fyrsta tækifæri. Í
skýrslu frá Huseby sumarbúðunum
kom fram að börnin væru mjög
atorkusöm, á daginn væru þau að
byggja kofa, fara á hestbak, róa,
físka og í boltaleikjum.
Á kvöldin voru m.a. ljósmynda-
eða kvikmyndasýningar eða kósý
kvöld með kökum, saft eða heitt
súkkulaði. Það var mat manna að
börnin fengju þarna að upplifðu
sama frelsið og þau höfðu heima í
Eyjum.
Í Telen Notodden 20. júní 1973
kemur fram að börnunum þyki
spennandi að klifra í trjám, finnist
ekki gott að borða brauð eða
norskan afþýddan fisk og vilji
frekar flatkökur. Þeim gengur betur
að skilja Norðmenn en Norð-
mönnum að skilja þau. Magnús
Magnússon þáverandi bæjarstjóri í
Vestmannaeyjum var í heimsókn í
Husebyvangen og var alsæll með
móttökurnar sem Eyjabörnin fengu
að því er fjölmiðlar í Noregi sögðu
frá.
Gísli og Arnór Helgasynir
stjórnendur hinna vinsælu Eyja-
pistla í ríkisútvarpinu fóru til
Noregs og tóku viðtöl við börnin og
fluttu í pistlum sínum. Alls staðar
mættu þeim gleði og fjör. Eins og
fram hefur komið var ferðin erfið
fyrir marga, heimþrá, erfiðleikar við
að tjá sig, einhverjir lentu í stíðni,
ferðin stóð ekki undir væntingum
og þess háttar. Meirihluti þeirra sem
fóru til Noregs er að ég held
sammála því að þeir hefðu ekki
viljað sleppa ferðinni 1973.
Hjálp Norðmanna vegna
eldgosins 1973
Það var ekki nóg með að Norðmenn
skipulögðu og greiddu fyrir
sumarfrí rúmlega 900 barna til
Noregs, þeir buðu einnig 20
fötluðum börnum frá Íslandi og 18
eldri borgurum frá Eyjum, auk þess
fjölskyldu sem ekki var frá
Vestmannaeyjum en fjölskyldu-
faðirinn hafði slasast við björgunar-
störf í Eyjum. Til Færeyja fóru 38
unglingar og nutu til þess styrks frá
Norðmönnum. Norðmenn lögðu
auk þess fram 40% af allri fjár-
hagsaðstoð til okkar Eyjamanna
vegna eldgosins á Heimaey 1973.
Norðmenn reyndust okkur góðir
vinir og frændur og fyrir það eiga
þeir alltaf stað í mínu hjarta.
Sagan
Ferðin til Noregs 1973 og upplifun
barnanna frá Vestmannaeyjum og af
gosinu sjálfu með þeim erfiðleik-
unum sem fylgdu í kjölfarið hefur
ekki verið gerð nægjanleg skil að
mínu mati. Nú eru börnin sem til
Noregs fóru komin á miðjan aldur
og foreldar þeirra að eldast. Það
sama á við um það yndislega fólk
sem skipulagði ferðina og fóstraði
okkur í Noregi sumarið 1973. Í
mínum huga ber okkur að gæta þess
að það vinarþel sem Norðmenn
sýndu okkur gleymist ekki.
Heimildarmyndin Útlendingur
heima tekur á framangreindu
viðfangsefni að einhverju leyti og
mitt framlag er BA ritgerðin um
ferðina og nú þessi grein sem
byggist á henni. En við verðum að
gera meira áður en það verður um
seinan.
Á þessari mynd má sjá í forgrunni hluta af árgangi 1959 í Noregsferðinni 1973. Árgangur 1959 fermdist
allur saman í Skálholti gosárið 1973. Á myndinni eru Elín Eiríksdóttir, Ester Birgisdóttir, Birgir Sveinsson,
Jóhannes Þórarinsson, Sólveig Þóra Arnfinnsdóttir, Eygló Kristinsdóttir, Elín Sigurbjörnsdóttir og Guðrún
Ragnarsdóttir.
Fjölskyldan: Guðrún er gift Gylfa Sigurðssyni og eiga þau börnin, Erling Þór, Bjarteyju og Jóhönnu Björk.
Barnabörnin eru orðin tvö og heita Bjartey Ósk og Eyþór Addi.
Þegar 40 ár voru frá goslokum stóð Kristín Jóhannsdóttir fyrir því að
sett var upp sýning, sem rifjaði upp ferðir Vestmannaeyjabarna til
Noregs. Mjög fjölsótt sýning í Einarsstofu sem tókst frábærlega í alla
staði. Enda hafði þessi hluti gossögunnar ekki verið sagður áður.
Sigrún Einarsdóttir, sem er með Kristínu á myndinni var sýningar-
hönnuður. Hún gerði mjög flotta sýningu, enda var henni málið skylt.
Hún var ein af okkur Noregsbörnum.