Morgunblaðið - 22.05.2019, Page 14

SVIÐSLJÓS
Guðmundur Magnússon
gudmundur@mbl.is
Nýbirt úttekt Efnahags-og framfarastofnunarEvrópu (OECD) á 90 af169 undirmarkmiðum
heimsmarkmiða Sameinuðu þjóð-
anna um sjálfbæra þróun fyrir árið
2030 sýnir að Ísland hefur náð að
uppfylla 17 markmiðanna og á ekki
langt í land með að ná mörgum til
viðbótar. Nefnt er að Ísland hafi
t.d. náð að fullu markmiðum hvað
varðar fullorðinsfræðslu, hlutfall
endurnýjanlegrar orku og skaðleg
umhverfisáhrif í borgum. Enn sé
aftur á móti mikið starf óunnið til
að ná um 5% markmiðanna, þar á
meðal um bætta orkunýtingu og
sjálfbærni í matvælaframleiðslu.
Skífuritið hér á síðunni sýnir á
greinargóðan hátt hver staða Ís-
lands gagnvart markmiðunum er
um þessar mundir.
17 markmið SÞ
Heimsmarkmiðin eru 17
stefnumið sem allsherjarþing Sam-
einuðu þjóðanna samþykkti haustið
2015 að setja fyrir árin 2015-2030.
Þau hafa 169 áfanga sem snúast um
ýmsa fleti sjálfbærrar þróunar.
Markmiðin tóku við af þúsald-
armarkmiðum Sameinuðu þjóðanna
fyrir árin 2000-2015. Árangur er
metinn miðað við tilteknar mæli-
stikur, líkt og fyrir Þúsaldarmark-
miðin.
Ef árangur Íslands er metinn í
samanburði við aðrar þjóðir sem að-
ild eiga að OECD er árangur Ís-
lands betri en annarra á þremur
sviðum; þau svið snúa að góðri at-
vinnu og hagvexti, nýsköpun og
uppbyggingu og auknum jöfnuði. Á
hinn bóginn er Ísland aftarlega á
fjórum sviðum; þau svið snúa að
orkunýtingu, sjálfbærum borgum
og samfélögum, ábyrgri neyslu og
framleiðslu og sjálfbæru vistkerfi.
Tekið er fram að samanburð-
arhæf gögn skorti um ýmis mark-
miðanna sem að er stefnt og skekk-
ir það niðurstöðurnar.
Innleiðing á markmiðunum
Í lok apríl birti forsætisráðu-
neytið á samráðsgátt stjórnvalda
drög að skýrslu um innleiðingu Ís-
lands á heimsmarkmiðunum. Aðeins
átta aðilar nýttu sér tækifærið til að
veita umsögn um hana. Skýrslunni
verður skilað til Sameinuðu þjóð-
anna í næsta mánuði sem hluta af
landsrýni Íslands á heimsmarkmið-
unum.
Niðurstaða rýniskýrslunnar er
eins og hjá OECD að Ísland standi
vel að vígi gagnvart mörgum heims-
markmiðanna en síðan séu ýmsar
áskoranir sem takast þurfi á við og
kalli á skipulagða og samhæfða
vinnu innanlands og alþjóðlega. Ís-
land eigi langt í land þegar kemur
að mörgum undirmarkmiðum
heimsmarkmiðanna.
Mikilvægur vegvísir
Í inngangi rýniskýrslunnar
segir að heimsmarkmið Sameinuðu
þjóðanna um sjálfbæra þróun séu
mikilvægur vegvísir fyrir íslensk
stjórnvöld í átt að aukinni sjálf-
bærni og um leið betri heimi. Sam-
þykkt heimsmarkmiðanna árið 2015
hafi markað mikil tímamót en ríki
heims hafi aldrei áður sett sér jafn
víðtæk, sameiginleg markmið.
Ísland tók virkan þátt í samn-
ingaviðræðunum um heimsmark-
miðin og lagði áherslu á endurnýj-
anlega orku, stöðvun landeyðingar,
sjálfbæra nýtingu og verndun hafs-
ins, jafnrétti kynjanna og framfarir
í lækningu sjúkdóma og skaða á
taugakerfinu. Þá lagði Ísland
áherslu á að tryggja að markmiðin
yrðu framsækin og næðu til þeirra
mest jaðarsettu, sem og að mann-
réttindi allra væru virt.
Aðalsmerki heimsmarkmið-
anna 17 er að þau eru algild og ber
öllum þjóðum að vinna skipulega að
þeim öllum bæði innanlands og í al-
þjóðasamstarfi fram til ársins 2030.
Verkefnastjórn íslenskra stjórn-
valda um heimsmarkmiðin hefur
kortlagt stöðu Íslands gagnvart öll-
um 169 undirmarkmiðunum og lagt
fram forgangsmarkmið sem munu
vísa stjórnvöldum veginn við inn-
leiðingu markmiðanna næstu árin.
Þá eru heimsmarkmiðin leiðarljós í
þróunarsamvinnu Íslands en yf-
irmarkmið íslenskra stjórnvalda í
þróunarstarfi er að draga úr fátækt
og hungri og stuðla að almennri vel-
ferð á grundvelli kynjajafnréttis,
mannréttinda og sjálfbærrar þróun-
ar, að því er segir í skýrslunni.
Haustið 2018 var endurskipað í
verkefnastjórn heimsmarkmiðanna
og samanstendur hún nú af fulltrú-
um frá öllum ráðuneytum, Sam-
bandi íslenskra sveitarfélaga og
Hagstofu Íslands, auk áheyrnarfull-
trúa frá ungmennaráði heimsmark-
miðanna og Félagi Sameinuðu þjóð-
anna. Forsætisráðuneytið gegnir
formennsku í stjórninni og utanrík-
isráðuneytið varaformennsku.
Ísland náð sumum
heimsmarkmiðanna
Heimsmarkmið SÞ um sjálfbæra þróun
Úttekt OECD á árangri Íslands 2019
Heimild: OECD
1. Engin fátækt
2. Ekkert hungur
3. Heilsa og vellíðan
4. Menntun fyrir alla
5. Jafnrétti kynjanna
6. Hreint vatn
7. Sjálfbær orka
8. Hagvöxtur
9. Innviðir
10. Jöfnuður
11. Sjálfbærar borgir
12. Ábyrg framleiðsla
13. Loftslagsmál
14. Líf í vatni
15. Líf á landi
16. Friður og réttlæti
17. Samvinna um markmiðin
M
AN
N
K
Y
N
IÐ
JÖRÐIN
H
A
G
S
Æ
LD
FR
IÐ
UR
SA
MST
ARF
14
MORGUNBLAÐIÐ MIÐVIKUDAGUR 22. MAÍ 2019
Hægt er að lýsa skoðun á ritstjórnargreinum Morgunblaðsins á http://www.mbl.is/mogginn/leidarar/
Hæsti-rétturÍslands
hefur kveðið upp
mikilvægan dóm
sem léttir á rétt-
aróvissu sem
virtist komin
upp varðandi
þýðingu úrlausna Mann-
réttindadómstóls Evrópu
fyrir gildandi rétt á Íslandi.
Varð ekki betur séð en að
embættismenn Dóms-
málaráðuneytisins, ein-
stakir þingmenn og ráð-
herrar og jafnvel einstakir
dómarar og lögmenn hefðu
borist inn á villigötur og
ráfuðu um þar. Í samantekt
skrifstofu Hæstaréttar um
dóminn segir:
„Í dómi réttarins kom
fram að dómstóllinn hafi
úrskurðarvald um ákvarð-
anir endurupptökunefndar.
Til þess var meðal annars
vísað að með aðild að mann-
réttindasáttmála Evrópu
hafi samningsríkin ekki
undirgengist þjóðrétt-
arlega skuldbindingu um að
tryggja þeim, sem Mann-
réttindadómstóll Evrópu
telur að brotið hafi verið
gegn við meðferð máls fyrir
innlendum dómstóli, rétt til
að fá málið endurupptekið.
Hvergi væri í íslenskum
lögum mælt berum orðum
fyrir um heimild til endur-
upptöku máls að gengnum
dómi mannréttinda-
dómstólsins. Endur-
upptaka yrði því ekki reist
á beinni lagaheimild. Þá
yrði ákvæði d. liðar 1. mgr.
228. gr. laga nr. 88/2008
hvorki með rýmkandi lög-
skýringu né lögjöfnun talið
veita heimild til endur-
upptöku máls við fyrr-
greindar aðstæður. Ekki
yrði séð að tilgangur lög-
gjafans með setningu
ákvæðisins hafi verið að
veita úrlausnum Mannrétt-
indadómstóls Evrópu
meira vægi en þær höfðu
áður í kjölfar niðurstöðu
þess dómstóls um að brotið
hafi verið gegn mannrétt-
indasáttmála Evrópu við
meðferð máls fyrir íslensk-
um dómstólum. Slík grund-
vallarbreyting á íslenskri
löggjöf hefði þurft að koma
fram með ótvíræðum hætti
við lagasetninguna. Þá væri
einnig til þess að líta að
með fyrrgreindum dómi
Hæstaréttar hafi óhlut-
drægur og óháð-
ur dómstóll kom-
ist að niðurstöðu
í máli dómfelldu.
Þar hafi sér-
staklega verið
fjallað um 4. gr.
7. viðauka mann-
réttindasáttmál-
ans og talið að meðferð
málsins væri ekki í and-
stöðu við ákvæðið. Sam-
kvæmt lögum um mann-
réttindasáttmála Evrópu
væru úrlausnir mannrétt-
indadómstólsins ekki bind-
andi að íslenskum lands-
rétti. Leggja yrði til
grundvallar að með þessu
hafi löggjafinn áréttað að
þrátt fyrir lögfestingu
mannréttindasáttmálans
væri hér á landi byggt á
grunnreglunni um tvíeðli
landsréttar og þjóðaréttar.
Fælist í niðurstöðu dóm-
stóla að þeir hefðu með lög-
skýringu í reynd mælt fyrir
um lagabreytingar í fram-
angreindum tilgangi færu
þeir út fyrir þau mörk sem
stjórnlög setja valdheim-
ildum þeirra, sbr. 2. gr. og
1. málslið 61. gr. stjórn-
arskrárinnar. Komst rétt-
urinn að þeirri niðurstöðu
að ekki væru skilyrði til
endurupptöku dómsins og
málinu var vísað frá Hæsta-
rétti.“
Augljóst má vera að þessi
úrlausn Hæstaréttar er
mjög gagnleg.
Það er reyndar eftirtekt-
arvert þótt ótengt sé þessu
að ákvarðanir endur-
upptökunefndar um nýlega
dóma virðast gefa til kynna
að nefndin telji að hún hafi
breyst í eins konar nýtt
áfrýjunarstig í dómsmálum
og dómstigin séu því orðin
fjögur. Það getur ekki hafa
verið tilgangurinn með til-
urð nefndarinnar, sem er
eins konar þrautavara-
skeifa sem getur látið til sín
taka þegar nýjar upplýs-
ingar eru komnar fram sem
þykja breyta og jafnvel
gjörbreyta forsendum
mála.
Gerðar hafa verið miklar
breytingar á íslensku
dómskerfi á síðustu árum.
Hugsanlega gæti verið
æskilegt á meðan það kerfi
er að festast í sessi að
Hæstiréttur taki til sín eitt-
hvað fleiri mál til úrlausnar
en verða myndi þegar hin
nýja skipan hefur slípast.
Nýr dómur Hæsta-
réttar er til þess
fallinn að gera
umgjörð íslenskra
dómstóla ljósari en
einhverjum hefur
virst hún vera }
Mikilvægur dómur
A
llt frá stofnun Flokks fólksins höf-
um við barist gegn fátækt og um
leið fyrir afnámi allra skerðinga.
Ef stjórnvöld vilja raunverulega
vinna gegn fátækt ætti t.d. afnám
„krónu á móti krónu“ skerðinga að vera efst á
forgangslista ríkistjórnarinnar. Ekkert er
ómögulegt, allt sem þarf er viljinn og það er
orðið ljóst fyrir langa löngu að vilji ríkisstjórn-
arinnar er enginn þegar kemur að því að
hjálpa okkar minnstu bræðrum og systrum.
Frumvarp um afnám krónu á móti krónu
skerðingu hefur verið lagt fyrir Alþingi án
þess að stjórnvöldum finnist taka því að hlusta
á bænarópin sem að baki standa. „Krónu á
móti krónu“ skerðing er bein árás á okkar
minnstu bræður og systur.
Flokkur fólksins hefur nú á tveimur löggjafarþingum
lagt fram frumvörp sem krefjast afnáms allra skerðinga
vegna launatekna aldraðra. Málið hefur enn ekki hlotið
náð fyrir augum velferðarnefndar og er haldið þar í gísl-
ingu þrátt fyrir að ítarlegar greinagerðir með frumvarp-
inu sýni svo ekki verður um villst að afnám skerðinga elli-
lífeyris vegna atvinnutekna fela ekki í sér aukin útgjöld
ríkissjóðs. Þvert á móti skila auknum tekjum og það svo
um munar. Það virðist því vera meginregla ríkisstjórnar
og margra alþingismanna að halda uppi þessu skerðing-
arkerfi, þrátt fyrir sýnilegan ágóða við afnám þess.
Ríkið tekur 42 milljarða af eldri borgurum í formi
skerðinga á hverju ári. Samkvæmt upplýsingum frá fé-
lags- og barnamálaráðherra nema heildarskerðingar til
ellilífeyrisþega vegna lífeyrissjóðstekna 37,556 millj-
örðum árlega. Þetta þýðir að stór hluti lífeyr-
istekna eldri borgara fer beint í ríkissjóð.
Markmið Flokks fólksins er að auka sanngirni
í almannatryggingakerfinu og hvetja til
sparnaðar lífeyrisþega með því að afnema
skerðingar. Flokkur fólksins er raunsær og
þar sem vitað er að markmiðinu verður ekki
náð í einu stökki þarf að afnema óréttlátar
skerðingar í litlum en öruggum skrefum. Fyr-
ir liggur nú frumvarp Flokks fólksins í með-
förum þingsins. Það felur í sér hækkun á frí-
tekjumarki lífeyristekna úr núgildandi 25.000
kr. í 100.000 kr. á mánuði. Eitt sanngirnis-
skref sem eykur tekjur lífeyrisþega um 75.000
kr. á mánuði eða um 900.000 kr. á árs-
grundvelli. Við erum að tala um það sem fólki
var talin trú um að væri sparifé þess. Fólk er lögþvingað
til að greiða í lífeyrissjóði hvort sem því líkar betur eða
verr. Síðan kemur ríkið með krumluna og hrifsar bróð-
urpartinn til sín í formi skerðinga. Flokkur fólksins segir
hingað en ekki lengra, slík eignarupptaka og valdníðsla á
aldrei að eiga sér stað.
Ef skynsemi og réttlæti réðu gjörðum stjórnvalda,
væri fyrir löngu búið að afnema þetta skerðingakerfi sem
er ekkert annað en fátæktargildra og kerfisbundið of-
beldi. Eina sem þarf til þess að afnema skerðingar er vilji
stjórnvalda. Þegar sá vilji er ekki til staðar er tímabært
fyrir þá tugi þúsunda aldraðra og öryrkja sem þurfa að
búa við þetta kerfi að kalla fram breytingar með orðum
og atkvæðum.
Inga Sæland
Pistill
Afnemum kerfisbundið ofbeldi!
Höfundur er alþingismaður og formaður Flokks fólksins.
STOFNAÐ 1913
Útgáfufélag: Árvakur hf., Reykjavík.
Ritstjóri:
Davíð Oddsson
Aðstoðarritstjóri:
Karl Blöndal
Ritstjóri og framkvæmdastjóri:
Haraldur Johannessen