Morgunblaðið - 15.07.2019, Side 14

FRÉTTASKÝRING
Guðrún Erlingsdóttir
ge@mbl.is
Drög að umferðaröryggis-áætlun Reykjavíkur-borgar fyrir árin 2019 til2023 hefur verið send til
umsagnar hjá Vegagerðinni, Sam-
göngustofu og Lögreglunni á höfuð-
borgarsvæðinu en öðrum er heimilt
að koma með ábendingar og athuga-
semdir. Áætlunin hefur verið í
vinnslu frá haustinu 2017 en um-
ferðaröryggisáætlun hefur verið
unnin hjá borginni frá árinu 1996.
Í framlögðum drögum eru línur
lagðar fyrir áframhaldandi vinnu um-
ferðaröryggismála í borginni. með
sérstakri áherslu á að draga úr slys-
um á börnum og fækka alvarlegum
slysum og banaslysum.
Börn 37% þeirra sem slasast
138 urðu fyrir litlum meiðslum
2012-2016 í árekstri milli ökutækja
og gangandi vegfarenda en 48 urðu
fyrir alvarlegum meiðslum og einn
lét lífið. Flest slysin urðu yfir vetrar-
tímann, sérstaklega á haustin. Börn
yngri en 16 ára voru 37% þeirra sem
slösuðust alvarlega eða létust. Lagt
er til í skýrslunni að sérstök áhersla
verið lögð á öryggi gangandi vegfar-
enda og þá sérstaklega barna. Um-
talsverður hluti slysanna átti sér stað
á bílastæðum og töluverður fjöldi
slysa þar sem ekið var á gangandi
vegfarendur átti sér stað í mið-
bænum. Lagt er til að leggja meiri
áherslu á að aðlaga umhverfið í mið-
bænum til að tryggja öryggi gang-
andi vegfarenda og lagt er til í skýrsl-
unni að skoða hvort bílaumferð megi
víkja meira.
Akstur undir áhrifum lyfja og
áfengis hefur aukist og slys af völd-
um þess eru algengust um helgar.
Akstur undir áhrifum var skráður or-
sakaþáttur í u.þ.b. 5% alvarlegra
slysa eða banaslysa.
Akstur gegn rauðu ljósi hefur
aukist á árunum 2012 til 2016 og er
skráð orsök 15% alvarlegra slysa eða
banaslysa.
Banaslysum verði útrýmt
Markmið Reykjavíkurborgar er
að verða fyrirmynd annarra sveitar-
félaga á Íslandi í umferðaröryggis-
málum og að hafa núllsýn sem grund-
völl vinnu sinnar við umferðar-
öryggismál 2019 til 2023. Núllsýn
gengur út á það að enginn ein-
staklingur tapi heilsu sinni eða látist
af völdum umferðarslyss. Til þess að
hægt sé að uppfylla markmiðin og
skapa sem bestar forsendur fyrir
öruggum samgöngum þarf m.a. að
huga að ölvunarakstri, akstri á móti
rauðu ljósi og þverunum gangandi og
hjólandi vegfarenda, viðhaldi og
rekstri samgöngumannvirkja sér-
staklega fyrir gangandi og hjólandi
vegfarendur, umferðarhraða þar sem
hætta er á hliðarárekstrum ökutækja
við hraða yfir 50 km/klst. og umferð-
arhraða við þveranir gangandi og/eða
hjólandi vegfarenda þar sem öku-
hraði er hærri en 30 km/klst. Í drög-
um að umferðaröryggisáætlun kemur
einnig fram að bæta þurfi snjómokst-
ur og hálkuvarnir í því skyni að
fækka slysum, þar sem ökutæki,
gangandi eða hjólandi vegfarendur
eiga einir hlut að máli. Í slysagrein-
ingarskýrslu kemur fram að Ísland sé
í meðallagi af 28 Evrópuríkjum þegar
kemur að dauðsföllum í umferðinni.
Áhersla á öryggi barna
Umferðarslys í Reykjavík á tímabilinu 2012 til 2016
Fjöldi gangandi vegfarenda í árekstri við ökutæki eftir aldri 2012-2016 Gangandi og hjólandi vegfarendur
50
40
30
20
10
0
Slys með meiðslum
Alvarleg slys og banaslys
0-6 7-12 13-16 17-20 21-30 31-40 41-50 51-64 65-74 75+ Heimild: Drög að Umferðaröryggisáætlun Reykjavíkur 2019-2023
14.000 slys í Reykjavík voru skráð í gagna-
grunn Samgöngustofu 2012-2016
Hlutfall af heildarfjölda
í alvarlegum slysum og
banaslysum
Hlutfall af heildarfjölda
í slysum með meiðslum
2012-2016
37% 57%
14
MORGUNBLAÐIÐ MÁNUDAGUR 15. JÚLÍ 2019
Hægt er að lýsa skoðun á ritstjórnargreinum Morgunblaðsins á http://www.mbl.is/mogginn/leidarar/
Þróunin íTyrklandi ásíðustu ár-
um hefur vakið ugg
á Vesturlöndum.
Recep Tayyip Erdogan, forseti
landsins, hefur náð fram breyt-
ingum sem færa forsetaemb-
ættinu meiri völd en áður tíðk-
aðist og þó að það hafi gerst
eftir lýðræðislegum leiðum
hafa tyrknesk stjórnvöld einn-
ig sætt gagnrýni fyrir að ganga
fram gegn andstæðingum sín-
um og fjölmiðlum með þeim
hætti sem ekki samræmist
vestrænum gildum. Þá hafa
Tyrkir verið óhræddir að sýna
völd sín, meðal annars með
íhlutun sinni í borgarastyrj-
öldina í Sýrlandi og stjórn sinni
á flóttamannastraumnum
þaðan.
Samhliða þessari vegferð
hafa Tyrkir fjarlægst vestræn
ríki nokkuð, en ástæða þess er
án efa meðal annars þau við-
brögð vestrænna ríkja sem Er-
dogan fann fyrir þegar reynt
var að bylta stjórn hans fyrir
þremur árum.
Ákvörðun Tyrkja um að
kaupa loftvarnaflaugar af
Rússum, þrátt fyrir mótmæli
Bandaríkjanna og Nató og þá
staðreynd að samskipti Rússa
við flesta helstu bandamenn
Tyrkja eru nú frekar bágborin,
hafa skaðað samskipti Tyrkja
og vesturveldanna enn frekar.
Kaupin hafa eðlilega vakið
athygli og áhyggjur meðal
vesturveldanna. Óttast er að
þetta samstarf Tyrkja og
Rússa geti orðið til þess að
mikilvægum hernaðarleyndar-
málum verði lekið yfir til
Kremlar, og er þar einkum
horft til nýju F-35 orrustu-
þotunnar, en framleiðsluferli
hennar hefur verið sagt hið
dýrasta í sögu hernaðar.
Erdogan hefur sagt að hann
trúi því ekki fyrr en hann taki á
að Bandaríkin muni beita
Tyrki refsiaðgerðum vegna
kaupanna á loft-
varnarkerfinu, en
víst er að samskipti
ríkjanna hafa með
kaupunum beðið
enn einn hnekkinn, sem bætist
ofan á deilur um framtíð Kúrda
í Sýrlandi.
En árekstrarnir eru fleiri,
því að nú hafa líka borist fregn-
ir af því að Tyrkir hafi hafið
boranir eftir olíu og jarðgasi
innan efnahagslögsögu Kýpur,
þrátt fyrir að Evrópusam-
bandið hafi varað þá við slíkum
aðgerðum. Raunar hafði Er-
dogan sjálfur varað olíuleitar-
fyrirtæki við því að taka að sér
störf fyrir Kýpur, þar sem um-
rætt hafsvæði tilheyrði Tyrk-
landi, og hafa tyrknesk varð-
skip jafnvel tekið að sér að
stugga við rannsóknarskipum
annarra.
Evrópusambandið íhugar nú
viðskiptaþvinganir á hendur
Tyrkjum vegna olíuleitar
þeirra, sem sambandið segir
klárt brot á alþjóðalögum.
Tyrkir hafna því og segja auð-
lindirnar vera á landgrunni
sínu. En líkt og með eldflaug-
arnar virðast tyrknesk stjórn-
völd nokkuð viss um að ekkert
verði af neinum refsiaðgerðum
Evrópusambandsins gegn sér.
Spilar þar meðal annars inn í
samkomulagið dýra sem sam-
bandið gerði við Tyrki um að
hemja flóttamannastrauminn
frá Sýrlandi. Í þeim efnum
gegna Tyrkir lykilhlutverki
sem erfitt verður að horfa
framhjá.
Ljóst er að dregið hefur úr
vilja Tyrkja til að horfa helst í
vestur eftir samstarfi. Þeir
vilja halda dyrunum opnum í
báðar áttir og hættan er sú að
þróunin í þá átt haldi áfram og
að gjáin á milli Tyrklands og
vesturveldanna breikki enn.
Það er verulegt áhyggjuefni,
ekki síst vegna þess að ekkert
útlit er fyrir breytingar í þess-
um efnum.
Erdogan fjarlægist
Vesturlönd}Gjáin breikkar enn
Sóttvarnalæknirhefur staðfest
að E. coli smitin
sem upp hafa kom-
ið að undanförnu
og má að því er virðist rekja til
sömu upptakanna, séu fyrir
löngu orðið faraldur. Þetta er
óhugnanlegt, ekki síst vegna
þess að E. coli veldur einkum
veikindum hjá börnum, sem
hafa allt of mörg þurft að tak-
ast á við alvarleg veikindi
vegna þessa.
Enn er ekki allt vitað um
ástæður faraldursins, en þó
hlýtur hann að verða til þess að
vekja alla til umhugsunar um
að gæta í hvívetna að hreinlæti
og verður vonandi áminning
um nauðsyn þess
að vera stöðugt á
varðbergi gagn-
vart slíkri hættu.
Þó er ástæða til að
forðast ofsahræðslu, eins og
sóttvarnalæknir benti á sam-
tali við Morgunblaðið.
Bakteríur eru lífsnauðsyn-
legar, meðal annars E. coli
bakteríur í þörmum.
En slíkur faraldur minnir
líka á mikilvægi þess að halda
landinu í heild eins hreinu og
unnt er. Þó að þetta smit hafi
nú farið víða hefur tekist að
halda Íslandi mun hreinna og
heilbrigðara að þessu leyti en
flestum öðrum löndum. Því
hreinlæti þarf að viðhalda.
Við þurfum stöðugt
að vera á varðbergi}E. coli faraldur
V
ið verðum að koma í veg fyrir að
íslenskur almenningur – skatt-
greiðendur, ríkissjóður, spari-
fjáreigendur – fjármagni
áhættusömustu bankaviðskiptin.
Það kenndi bankahrunið þjóðinni. Að breyta
þyrfti bankakerfinu þannig að það þjóni hag
almennings en ekki bara þeim sem vilja fá
aðgang að sparifé almennings.
Nú eru rúm 10 ár frá bankahruni. Rúm 10
ár frá því að ríkisstjórn Samfylkingarinnar
og Vinstri grænna fékk það krefjandi verk-
efni að reisa við efnahag landsins og sam-
félag eftir mesta efnahagsáfall lýðveldissög-
unnar. Rúm 10 ár frá því að við í fjárlaga-
nefnd Alþingis horfðumst í augu við 216
milljarða króna gat á ríkissjóði sem varð að
brúa.
Rót efnahagshrunsins var einkavæðing bankanna.
Eftir einkavæðinguna leyfðu stjórnvöld bankakerfinu
að vaxa langt út fyrir öll skynsemismörk, héldu Fjár-
málaeftirlitinu veiku og settu sér „djarfa“ stefnu um
land fjármálaviðskipta.
Með stuðningi stjórnvalda lögðu nokkrir menn Ísland
undir í veðmáli sem tapaðist. Og almenningur bar
kostnaðinn.
Stærsti hluti bankakerfisins er í eigu ríkisins. Því eru
hæg heimatökin að breyta kerfinu. Regluverk er um
margt traustara nú en var fyrir hrun og það hjálpar.
Stjórnarflokkarnir hafa þó ákveðið að fella Fjármálaeft-
irlitið undir Seðlabankann frá næstu áramótum. Sam-
fylkingin varaði við þeirri lagasetningu, sem býður upp
á þann möguleika að bæði Fjármálaeftirlitið og sjálf-
stæður Seðlabanki veikist. Á þau varnaðar-
orð var ekki hlustað. Og nú er verið að
undirbúa einkavæðingu bankanna að nýju.
Bankarnir eru mikilvægir og veita nauð-
synlega þjónustu. Þeir stunda greiðslu-
miðlun, ávaxta sparifé og veita lán til hús-
næðiskaupa eða annarra framkvæmda sem
tengjast heimilisrekstri. En um leið er
stunduð fjárfestingarstarfsemi sem fjár-
mögnuð er með sparifé almennings.
Bankarnir hafa tækifæri til að misnota auð-
velt aðgengi að peningum viðskiptavina
sinna með því að verja því til áhættusamra
fjárfestinga.
Einungis aðskilnaður viðskiptabankastarf-
semi sem er fjármögnuð með innlánum og
fjárfestingarbankastarfsemi sem ekki er
fjármögnuð með innlánum getur komið í veg
fyrir að almenningur taki áhættuna af glæfralegum
fjárfestingum fjármálafyrirtækja.
Áhætta og kostnaður af fjárfestingum sem fara í súg-
inn á að vera óskipt hjá þeim sem taka ákvörðun um
áhættusöm viðskipti. Ekki hjá almenningi. Þess vegna
þarf að aðskilja starfsemina og gera það núna á meðan
ríkið er stærsti eigandi bankakerfisins og fjárfesting-
arhlutfallið ekki rokið upp úr öllu valdi. Eftir þá breyt-
ingu getum við hugað að sölu fjárfestingarbanka.
Því miður virðist ríkisstjórnin frekar vilja búa í hag-
inn fyrir einkavæðingu, leyfa veðmál með sparifé, gera
bankana söluvænni með því að lækka skatta á fjármála-
fyrirtæki og veikja eftirlitið. oddnyh@althingi.is
Oddný G.
Harðardóttir
Pistill
Að leika sér með fé annarra
Höfundur er þingmaður Samfylkingarinnar.
STOFNAÐ 1913
Útgáfufélag: Árvakur hf., Reykjavík.
Ritstjóri:
Davíð Oddsson
Aðstoðarritstjóri:
Karl Blöndal
Ritstjóri og framkvæmdastjóri:
Haraldur Johannessen
Upplýsingar úr gagnagrunni Samgöngustofu sýna að 14.000 slys voru
skráð í Reykjavík 2012 til 2016. Af þeim voru rúmlega 200 slys með
meiðslum eða dauðsfalli og fleiri en eitt þúsund með litlum meiðslum.
Þau slys sem leiddu til flestra alvarlegra slysa eða banaslysa voru
árekstrar milli ökutækja og gangandi vegfaranda, gatnamótaslys þar
sem um var að ræða tvö eða fleiri ökutæki, einslys hjólandi vegfar-
enda, árekstrar milli ökutækja og hjólandi vegfaranda, einslys þar sem
ekið var á fastan hlut og aftanákeyrslur.
Slys í almenningsvögnum eru frekar sjaldgæf; frá 2012 til 2016 varð
eitt slys með alvarlegum meiðslum og 17 með litlum meiðslum.
Árekstrar milli ökutækja og mótorhjóla voru 17 en fallslys á mótor-
hjólum 62, sem gerðust aðallega á stofnbrautum á vormánuðum.
Mótorhjólaslys flest á vorin
GAGNAGRUNNUR SAMGÖNGUSTOFU