Fréttablaðið - 23.04.2015, Qupperneq 24

23. apríl 2015 FIMMTUDAGUR| SKOÐUN | 24
Liggurðu á skoðunum þínum?
Það er algjör óþarfi .
Sendu greinina þína á
greinar@visir.is
og við komum henni á framfæri hið snarasta.
➜ Áhrif mikilla launahækkana
á ýmsar efnahagsstærðir 2014-2018
Frávik frá grunnspá (prósentur)
Það þarf ekki að fara
mörgum orðum um
það að staðan á vinnu-
markaði er grafalvar-
leg. Kröfur eru uppi
um mjög miklar hækk-
anir nafnlauna og gangi
þær eftir og ná til stórs
hluta vinnumarkaðar-
ins er hætta á að þeim
árangri sem náðst hefur
við að koma verðbólgu
og verðbólguvæntingum
að verðbólgumarkmiði
Seðlabankans sé stefnt í voða.
Einnig er hætta á að launahækk-
anir sem eru langt umfram
framleiðnivöxt valdi því að
fyrir tæki leiti leiða til að draga
úr launakostnaði, t.d. með því að
hægja á ráðningum eða grípa til
uppsagna. Samkeppnisábata sem
þjóðarbúið hefur náð undanfarin
misseri, og birtist m.a. í kröftug-
um útflutningsvexti þrátt fyrir
slakan hagvöxt meðal helstu við-
skiptalanda, yrði einnig teflt í
tvísýnu. Mikil hækkun launa-
kostnaðar væri því einnig til
þess fallin að grafa undan efna-
hagsbatanum og þeim afgangi á
viðskiptum við útlönd sem býr
í haginn fyrir losun fjármagns-
hafta.
Mat á þjóðhagslegum áhrifum
mikilla launahækkana
Til að reyna að leggja mat á
þjóðhagsleg áhrif svo mikilla
launahækkana er hér sýnt
dæmi þar sem tekið er mið af
þegar gerðum samningum og
þeim kröfum sem komið hafa
fram um svipaðar hækkanir hjá
flestum stéttarfélögum á vinnu-
markaði. Í dæminu er gert ráð
fyrir að laun hækki samtals um
u.þ.b. 30% í þriggja ára
samningi sem tæki gildi
um mitt þetta ár. Að við-
bættu launaskriði felur
þetta dæmi í sér að laun
hækki um u.þ.b. 11% á
ári að meðaltali til árs-
ins 2018 sem er um tvö-
falt meira en gert hefur
verið ráð fyrir í síðustu
spám Seðlabankans. Þar
að auki er gert ráð fyrir
að kjarasamningurinn
verði töluvert framhlað-
inn eins og þeir samningar sem
hafðir eru til viðmiðunar. Hátt í
helmingur hækkunar launa fell-
ur því til á þessu ári og um tveir
þriðju á þessu og næsta ári.
Meðfylgjandi mynd sýnir
möguleg áhrif slíkra launa-
hækkana á helstu þjóðhags-
stærðir. Áhrifin eru sýnd sem
frávik frá grunnspá Seðlabank-
ans fyrir árin 2014-2018. Sýnd
eru tvenns konar dæmi sem
metin eru út frá þjóðhagslí-
könum Seðlabankans. Í fyrra
dæminu heldur kjölfesta lang-
tímaverðbólguvæntinga í verð-
bólgumarkmiði Seðlabankans
þannig að þótt þær aukist tíma-
bundið með aukinni verðbólgu
leita þær tiltölulega fljótt aftur
í markmið. Í seinna dæminu
grafa þessar miklu launahækk-
anir hins vegar undan mark-
miðinu og kjölfesta væntinga
brestur um tíma. Við það verða
áhrif launahækkana á verðbólgu
mun þrálátari en í fyrra dæminu
og erfiðara og kostnaðarsam-
ara (í formi minni hagvaxtar og
lægra atvinnustigs) verður að ná
tökum á verðbólgunni á ný.
Þótt nokkur óvissa sé um vöxt
framleiðni á spátímanum er
ljóst að svo miklar launahækk-
anir eru langt umfram það sem
raunhæft er að gera ráð fyrir að
framleiðnivöxtur standi undir.
Kostnaðarþrýstingur af þeim
mun því aukast mikið og ein-
hver hluti hans mun koma fram
í hækkun verðlags og þar með
aukinni verðbólgu. Verðbólga
gæti því orðið um 1 prósenti
meiri en ella í ár, um 3 prósent-
um meiri á því næsta og hátt
í 4 prósentum meiri árið 2017.
Áhrifin eru enn meiri ef kjöl-
festa langtímaverðbólguvænt-
inga brestur og gæti verðbólga
þá orðið u.þ.b. 5 prósentum meiri
en ella frá árinu 2017. Miðað við
grunnspá Seðlabankans frá því
í febrúar sl. gæti verðbólga því
orðið hátt í 6% á næsta ári og
ríflega 7% árið 2017.
Meginástæða þess að verð-
bólga eykst ekki enn meira er
að peningastefnan bregst við
með hækkun vaxta. Með hærra
vaxtastigi er dregið úr efna-
hagsumsvifum og stutt við gengi
krónunnar. Þannig mun smám
saman takast að draga úr verð-
bólgu á ný og tryggja að hún
leiti aftur í markmið. Miðað við
peningastefnureglu þjóðhagslík-
ana Seðlabankans gætu vextir
bankans orðið um 1,5 prósent-
um hærri en ella í ár og um 3,5
prósentum hærri frá árinu 2017.
Veikist kjölfesta verðbólguvænt-
inga hins vegar þannig að verð-
bólguvæntingar rísi hraðar og
haldist háar lengur þurfa vextir
að hækka enn meira og búa
þannig til meiri slaka í þjóðar-
búinu. Gætu þeir orðið ríflega
5 prósentum hærri en ella frá
árinu 2017 sem þýddi miðað við
núverandi vaxtastig að lykil-
Kjaraviðræður í ógöngum
KJARAMÁL
Þórarinn G.
Pétursson
aðalhagfræðingur
Seðlabankans
➜ Þótt nokkur óvissa sé um vöxt framleiðni á spátímanum
er ljóst að svo miklar launahækkanir eru langt umfram
það sem raunhæft er að gera ráð fyrir að framleiðnivöxtur
standi undir. Kostnaðarþrýstingur af þeim mun því aukast
mikið og einhver hluti hans mun koma fram í hækkun
verðlags og þar með aukinni verðbólgu. Verðbólga gæti
því orðið um 1 prósentu meiri en ella í ár, um 3 prósentum
meiri á því næsta og hátt í 4 prósentum meiri árið 2017.
vextir Seðlabankans væru
komnir í u.þ.b. 10%.
Þegar kemur að gengi krón-
unnar vegast á tvenns konar
áhrif: mikil hækkun innlends
kostnaðar leiðir til hækkunar
raungengis sem skapar þrýst-
ing á nafngengi krónunnar til
lækkunar en á móti styðja hærri
vextir við gengið. Heildaráhrif-
in eru þau að nafngengi krón-
unnar hækkar lítillega á þessu
ári en tekur síðan að lækka og
er orðið ríflega 8% lægra en ella
árið 2018.
Fyrirtæki bregðast við hærri
kostnaði og vöxtum með því
að draga úr fjárfestingum og
vinnuaflsnotkun sem bæði stuðl-
ar að því að draga úr innlendri
eftirspurn og auka atvinnu-
leysi. Til að byrja með vegur
hins vegar á móti aukin einka-
neysla vegna hærri launatekna.
Heildaráhrifin á hagvöxt eru
þau að hann breytist lítið í ár en
frá næsta ári dregur úr honum
í samanburði við grunndæmið
og árið 2017 er hann orðinn hátt
í 2 prósentum minni en ella sem
gæti samsvarað um 1% hag-
vexti árið 2017 í stað hátt í 3% í
grunnspá bankans frá febrúar
sl. Eins og sést á myndinni eru
neikvæð áhrif á hagvöxt því
meiri sem áhrif launahækkan-
anna á langtímaverðbólguvænt-
ingar eru meiri.
Áhrifin mögulega vanmetin
Rétt er að ítreka að ofangreind
lýsing er byggð á útkomum úr
líkönum bankans sem óhjá-
kvæmilega fela í sér einföldun
á raunveruleikanum, auk þess
sem slíkir útreikningar fela
ávallt í sér ýmsar forsendur til
einföldunar. Hér er t.d. horft
fram hjá mögulegum áhrifum
mikilla launahækkana á stöðu
opinberra fjármála og á áhættu-
álag á innlendar fjáreignir og
gengi krónunnar, t.d. í samhengi
við áætlun um losun fjármagns-
hafta. Ofangreindir útreikning-
ar gætu því vanmetið þrýsting-
inn sem yrði á gengi krónunnar
og þar með neikvæð áhrif mik-
illa launahækkana á verðbólgu
og efnahagsumsvif.
Höfundur er aðalhagfræðingur
Seðlabanka Íslands og nefndar-
maður í peningastefnunefnd
bankans. Þær skoðanir sem hér
koma fram þurfa ekki að endur-
spegla skoðanir bankans eða
annarra í nefndinni.
Verðbólga
Gengi krónunnar
Heildarvinnustundir
Vextir Seðlabankans
Atvinnuvegafjárfesting
Hagvöxtur