Morgunblaðið - 18.09.2019, Side 14

14
MORGUNBLAÐIÐ MIÐVIKUDAGUR 18. SEPTEMBER 2019
Hægt er að lýsa skoðun á ritstjórnargreinum Morgunblaðsins á http://www.mbl.is/mogginn/leidarar/
Bretar hélduflestir eftirþjóðar-
atkvæðið um brott-
för úr ESB að nú
væru aðeins forms-
atriðin ein eftir.
Enda höfðu stjórnmálaflokk-
arnir farið ítrekað með fögur
fyrirheit, sem hefðu þó átt að
vera óþörf, um að niðurstaðan
yrði virt. En í sömu andrá hófu
ólýðræðisleg öfl innan þeirra
undirbúning að því að eyði-
leggja niðurstöðu fólksins og
spilla útgöngunni.
Vitað var að meirihluti
þingsins í Lundúnum hafði
sem einstaklingar greitt at-
kvæði gegn útgöngu í þjóð-
aratkvæðinu. En á flokksþing-
unum síðar lofuðu hinir sömu
að tryggja að niðurstaðan yrði
virt. Sjálfstæðisflokkurinn ís-
lenski gaf margoft yfirlýsingar
og ítrekaði og undirstrikaði
reglulega að Ísland væri ekki
bundið af því að innleiða „til-
skipanir“ frá Brussel enda
bæri EES-samningurinn sjálf-
ur það með sér. Jafnframt lægi
fyrir hver viðbrögð ESB
mættu vera og yrði þar að
gæta jafnræðis svo þau jöðr-
uðu hvergi við að geta talist
þvinganir. En meira að segja
sá flokkur af öllum flokkum
hefur ekki lengur þrek eða
burði til að standa við orð sín
og fyrirheit sem hann og Al-
þingi allt eru þó bundin af, því
ella hafa þau þverbrotið
stjórnarskrá landsins með því
að flytja löggjafarvaldið í full-
komnu heimildarleysi úr land-
inu.
Það var ólán Breta að eftir
óvænt svikabrall innan hóps
leiðtoga brexit-
hópsins atvikaðist
það svo að and-
stæðingur út-
göngu, Theresa
May, varð for-
sætisráðherra. Það
gekk þvert á yfirlýsingar sem
David Cameron, fráfarandi
forsætisráðherra, gaf á kosn-
inganótt um að hann segði
þegar af sér svo að sigurveg-
ararnir gætu leitt útgönguna.
Forysta May reyndist verri en
engin. Það var aumkunarvert
að horfa upp á þáverandi for-
sætisráðherra birtast hvað eft-
ir annað á svokölluðum leið-
togafundum ESB þar sem
hinir þar kepptust við að sýna
henni opinbert tómlæti sem
jaðraði ekki við dónaskap held-
ur fór langt yfir það strik.
Forsætisráðherra Lúxem-
borgar varð sér til skammar
nú síðast þegar hann stefndi í
að halda „blaðamannafund“
með gesti sínum, forsætisráð-
herra Bretlands, inni í miðjum
hópi mótmælenda sem komnir
voru að hleypa upp þeim fundi.
May hefði sjálfsagt stillt sér
upp í múgnum miðjum til að
kokgleypa niðurlægingu hins
óuppdregna lýðs. Johnson af-
þakkaði dónatrakteringar smá-
mennisins í hlutverki opinbers
gestgjafa.
Fréttamenn hamra gjarnan
á því að leiðtogarnir 27 í ESB
hafi allir neitunarvald þar, sem
aldrei nokkru sinni glittir þó í,
og séu því gríðarlega valda-
miklir. Hví ættu þeir að beita
því í þessu sambandi sem er
frægt fyrir að viðurkenna ekki
þjóðaratkvæði sem fellur ekki
að þeirra smekk?
Heimskupör
forsætisráðherra
Lúxemborgar
höfðu öfug áhrif}
Misheppnuð dónaspörk
Þau sorgartíð-indi bárust frá
Afganistan í gær að
minnst 48 manns
hefðu látist í tveim-
ur sjálfsvígs-
árásum í landinu, annars vegar
á kosningafundi Ashrafs Ghani,
hins lýðræðislega kjörna for-
seta Afganistans, og hins vegar
í miðbæ höfuðborgarinnar Ka-
búl. Talíbanar sendu þegar frá
sér sérstaka fréttatilkynningu
þar sem þeir lýstu ábyrgðinni
af ódæðinu á hendur sér og
sögðu jafnframt tilganginn hafa
verið þann að valda usla í að-
draganda forsetakosninga sem
halda á í lok mánaðarins.
Þetta framferði er svo sem í
takt við annað hjá talíbönum en
umhugsunarvert er að einungis
fyrir rúmlega viku var verið að
ræða þann möguleika að
Bandaríkjastjórn og talíbanar
myndu undirrita friðar-
samkomulag sín á milli og
binda þannig enda á styrjöldina
sem staðið hefur í nærri því
átján ár. Hætt var
við friðarfund
þeirra á milli sem
fara átti fram í
Camp David, sum-
arbústað Banda-
ríkjaforseta, eftir að talíbanar
myrtu tólf manns, þar af einn
bandarískan hermann.
Atburðir gærdagsins sýna
enn á ný hvers megi vænta af
hendi talíbana komi til þess að
Bandaríkjaher yfirgefi landið.
Algjör fyrirlitning á lýðræði og
mannslífum ræður för. Fyrir
sitt leyti hafa talsmenn talíbana
sagt að hryðjuverk sem þessi
séu leið þeirra til að fá Trump
aftur að samningaborðinu eftir
að hætt var við fundinn í Camp
David. Það er hins vegar erfitt
að sjá hvernig mögulegt á að
verða fyrir Donald Trump
Bandaríkjaforseta að hefja
friðarviðræður á næstunni eftir
ódæði sem þetta enda myndu
þær senda kolröng skilaboð til
hryðjuverka- og öfgamanna um
allan heim.
Talíbanar ítreka
fjandskap sinn
við lýðræðið}
Hryllilegt ódæði
L
ífskjör á Íslandi eru með því besta
sem þekkist. Íslenskt efnahags-
umhverfi er heilbrigt, jöfnuður
óvíða meiri og staða ríkissjóðs
traust. Þetta kemur fram í nýrri
skýrslu Efnahags- og framfarastofnunarinnar
(OECD) um íslenska hagkerfið sem birt var í
vikunni. Hér hefur verið hagvöxtur á liðnum
árum, atvinnuleysi lítið og verðbólga lág. Það
er hægt að mæla lífskjör á marga vegu en
óhætt er að segja að flestallir mælikvarðar hafi
verið okkur jákvæðir síðustu ár.
Það mætti hugsa þetta með öðrum hætti. Ef
við til gamans fengjum að velja þann tíma í
mannkynssögunni sem best væri að upplifa
heila mannsævi, þá væri það einmitt í dag.
Lífslíkur hafa aldrei verið meiri og það sama á
við um menntun, jafnrétti, tækniframfarir,
heilbrigðisþjónustu og fleira. Við vitum hve-
nær væri best að lifa (í nútímanum) og ef við veltum fyrir
okkur hvar væri best að fæðast getum við verið þess full-
viss að Ísland skorar ofarlega á þeim lista.
Það er tvennt sem vert er að huga að í framhaldi af
þessu; hvernig komumst við hingað og hvert förum við
næst?
Við sem þjóð höfum náð gífurlegum árangri í efnahag
og lífsgæðum. Ekki bara á liðnum áratug heldur á liðinni
öld. Utanaðkomandi aðstæður hafa eftir tilvikum verið
okkur hagstæðar og tækniframfarir miklar, hagnýt orku-
notkun, betri samgöngur og aukin viðskipti eru allt þættir
sem hafa stóraukið lífsgæði hér á landi.
Ekkert af þessu verður þó til af sjálfu sér.
Til að ná þessum árangri þurfum við góða
blöndu af stjórnmálamönnum sem eru hag-
sýnir og framfarasinnaðir en hafa um leið vit á
því að leyfa einkaframtakinu að blómstra. Það
eru einkaaðilar sem búa til verðmæti, koma
fram með hugmyndir og framkvæma þær,
byggja ný viðskiptasambönd, hagræða og
þannig mætti lengi áfram telja. Hið opinbera á
fyrst og fremst að búa til leikreglur sem allir
geta spilað eftir og búa þannig í haginn að það
standi ekki í vegi fyrir frekari framförum.
Við komumst á þennan stað af því að við er-
um framsýn og jákvæð þjóð. Við leitum sífellt
leiða til að gera betur, við sækjum þekkingu
og reynslu til annarra landa þegar þess þarf
en fyrst og fremst höfum við stuðlað að auknu
frelsi (þótt enn megi gera betur í þeim efnum).
Og þá veltum við því fyrir okkur hvert við
förum næst. Að öllu óbreyttu ætti leiðin að liggja upp á
við. Við getum bætt menntakerfið umtalsvert, við getum
aukið viðskipti, bætt samgöngur, nýtt tækifæri til fram-
fara í heilbrigðismálum o.s.frv. Það eina sem stendur í
vegi fyrir frekari framförum erum við sjálf. Við þurfum
að koma böndum á stækkandi ríkisvald og við sem störf-
um í stjórnmálum höfum það hlutverk að búa þannig í
haginn að ríkisvaldið þjónusti almenning og fyrirtæki en
ekki öfugt. Það er og verður stærsta áskorunin á næstu
árum.
Áslaug Arna
Sigurbjörns-
dóttir
Pistill
Leiðin liggur upp á við
Höfundur er dómsmálaráðherra. aslaugs@althingi.is
STOFNAÐ 1913
Útgáfufélag: Árvakur hf., Reykjavík.
Ritstjóri:
Davíð Oddsson
Aðstoðarritstjóri:
Karl Blöndal
Ritstjóri og framkvæmdastjóri:
Haraldur Johannessen
SVIÐSLJÓS
Ómar Friðriksson
omfr@mbl.is
Byltur eru meðal alvarleg-ustu heilbrigðisvandamálaeldra fólks og eru algeng-ari en margur ætlar.
Fram kom í máli Konstantíns
Shcherbak, sérfræðings í öldr-
unarlækningum, á málþingi um byl-
tuvarnir í gær að um 30% ein-
staklinga sem eru eldri en 65 ára
detta á ári hverju og helmingur ein-
staklinga sem orðnir eru 85 ára eða
eldri dettur árlega, oft með alvar-
legum afleiðingum. Vakti hann at-
hygli á því að bylturnar eru mun
fleiri en tíðni flestra sjúkdóma meðal
elsta fólksins og má því telja byltur
meðal stærstu vandamála sem hrjá
einstaklinga í þessum aldurshópi.
Shcherbak gat þess einnig að ef
þessar tölur eru yfirfærðar á höfuð-
borgarsvæðið megi reikna með að
um 9.000 einstaklingar detti a.m.k.
einu sinni á ári og 5.800 detti tvisvar
eða oftar á hverju ári. Sagði hann að
árlega væru um 7.000 komur á
bráðamóttöku Landspítalans vegna
byltuslysa sem fólk verður fyrir.
Í gær var fyrsti alþjóðadagur
öryggis sjúklinga haldinn um allan
heim að tilstuðlan Alþjóðaheilbrigð-
ismálastofunarinnar og var sjónum
beint að atvikum sem verða í heil-
brigðisþjónustu þar sem eitthvað
hefur farið úrskeiðis við greiningu,
meðferð eða umönnun sjúklinga. Í
pistli sem Alma D. Möller landlæknir
birti í gær á vefsíðu embættisins
kemur fram að í fyrra voru rúmlega
10.000 óvænt atvik skráð í heilbrigð-
isþjónustunni hér á landi. Um 4.300
atvik voru skráð á Landspítala, tæp
600 á Sjúkrahúsinu á Akureyri og
5.300 á öðrum heilbrigðisstofnunum.
,,Algengustu skráðu atvik voru bylt-
ur, 5.300 á landinu öllu en lyfjatengd
atvik voru um 1.400. Rannsóknir
sýna að orsakir atvika eru í flestum
tilfellum ágallar í skipulagi en ekki
sök einstaklinga sem vinna verkin,“
segir í pistlinum og bent er m.a. á að
dæmi séu um ófullnægjandi mönnun,
of fáir séu á vakt o.fl.
Alma fjallaði ítarlega um þessi
mál á málþinginu um byltuvarnir
sem haldið var í tilefni af alþjóðadeg-
inum í allan gærdag. Fram kom í
máli hennar að í fyrra voru 45 alvar-
leg atvik tilkynnt til embættis land-
læknis og hefur þeim fjölgað, voru 29
árið 2017. Hún vitnaði til rannsókna í
Bandaríkjunum og fleiri löndum þar
sem talið er að atvik eigi sér stað í 4
til 16% bráðainnlagna. Hættan sé
mest á gjörgæsludeildum, skurð-
stofum og bráðamóttökum þar sem
þjónustan er flókin og oft hröð. Hún
segir að ef tölur um alvarleg atvik í
Bandaríkjunum, Bretlandi, Ástralíu
og Danmörku eru heimfærðar á Ís-
land samsvari þær því að hér yrðu 44
til 98 dauðsföll á hverju ári vegna yf-
irsjónar eða mistaka í heilbrigðis-
kerfinu.
Atvik í heilbrigðisþjónustunni
eru talin meðal tíu algengustu dánar-
orsaka í heiminum að mati Alþjóða-
heilbrigðisstofnunarinnar. Eitt allra
mikilvægasta úrræðið til að efla ör-
yggi er að tryggja að mönnun,
menntun og starfsþjálfun í heilbrigð-
isþjónusunni sé í takt við umfang og
eðli starfseminnar
Byltur eru meðal algengustu at-
vika í heilbrigðisþjónustunni, á
sjúkrahúsum og öldrunarstofnunum,
og hafa vitaskuld iðulega í för með
sér ómælda þjáningu sjúklinga.
Kostnaðurinn er líka mikill. Bendir
Alma á að kostnaður sem áætlaður
hefur verið í Bandaríkjunum vegna
afleiðinga af byltum samsvari um 6
milljörðum kr. á ári hér á landi. Bara
mjaðmabrot sem meðhöndluð eru á
Landspítalanum eru um 300 yfir árið
og er kostnaður við hvert og eitt tal-
inn vera um tvær og hálf milljón kr.
eða í kringum 750 milljónir á ári.
Byltur meðal stærstu
vandamála aldraðra
Morgunblaðið/Kristinn Magnússon
Á Landspítalanum Um 4.300 atvik af ýmsum toga voru skráð í fyrra. Ár-
lega eru nú skráðar í kringum eitt þúsund byltur sjúklinga í atvikaskrám.
Alls urðu 1.009 sjúklingar á
Landspítalanum fyrir byltu á
seinasta ári en þeir voru 959 á
árinu 2017 að því er fram kom í
erindum Konstantíns Shcher-
bak, sérfræðings í öldrunar-
lækningum, og Eyglóar Ingadótt-
ur, hjúkrunarfræðings og
verkefnastjóra á Landspít-
alanum, á málþingi um byltu-
varnir í gær. Shcherbak sagði að
frá 2012 til 2016 voru skráðar
3.760 byltur hjá inniliggjandi
sjúklingum á spítalanum. Fengu
a.m.k. 33 sjúklingar mikla áverka
af þeim völdum og þrír létust af
völdum áverka í kjölfar bylta á
tímabilinu. Stór hluti þessara
slysa á sér stað að næturlagi og
eru bylturnar tengdar salern-
isferðum í rúmlega þriðjungi til-
vika. Fram kom hjá Svanborgu
Guðmundsdóttur og Ester Gunn-
steinsdóttur, iðju- og sjúkraþjálf-
ara á Hrafnistu, að átaksverkefni
byltuteymis á Hrafnistu hefur
skilað árangri. Byltum fækkaði
frá nóv. 2015 til maí á þessu ári.
33 hlutu
mikla áverka
BYLTUR OG VIÐBRÖGÐ