Morgunblaðið - 11.12.2019, Side 11

MORGUNBLAÐIÐ MIÐVIKUDAGUR 11. DESEMBER 2019 11
Eltak sérhæfir sig í sölu
og þjónustu á vogum
Bjóðum MESTA úrval
á Íslandi af smáum
og stórum vogum
Kleppsmýrarvegur 8 | 104 Reykjavík | 581 4000 | solarehf.is | solarehf@solarehf.is
Alhliða
Ræstingar
Öflugt gæðaeftirlit
og góð þjónusta
Hafðu samband og við gerum fyrir þig
þarfagreiningu og tilboð í þjónustu
án allra skuldbindinga.
Þegar litið er yfir framfarirnar undan-
farna áratugi blasir við hve risastór
bylting hefur orðið í allri tækni
tengdri veiðum og vinnslu á fiski.
Þökk sé stöðugri nýsköpun hefur tek-
ist að bæta afköst, auka gæði og hlífa
starfsfólki við erfiðustu, einhæfustu og
mest slítandi handtökunum. Þróunin
er enn á fleygiferð og líður varla sá
ársfjórðungur að
ekki sé kynnt til
sögunnar ný og
enn betri lausn af
einhverjum toga.
Marel hefur
verið í fararbroddi
á heimsvísu í há-
tæknilausnum,
heildarkerfum og
hugbúnaði, og með lausnum sínum og
þjónustu leikið stórt hlutverk í tækni-
væðingu íslensks sjávarútvegs. Árlega
beinir fyrirtækið um 6% tekna í fjár-
festingu í nýsköpun og því eðlilegt að
leita þangað til að fá hugmynd um
hvernig framtíðin kann að verða;
hvaða áskoranir og tækifæri eru hand-
an við hornið og hvar áherslurnar
ættu að liggja.
Ný störf og nýjar kröfur
Sigurður Ólason, framkvæmda-
stjóri fiskiðnar Marel, hélt áhugavert
erindi á Sjávarútvegsráðstefnunni í
nóvember á málstofu þar sem um-
ræðuefnið var þróun sjávarútvegs á
næstu 20 árum. Hann segir að vissu-
lega séu spennandi tímar framundan
en að árangurinn muni ekki nást af
sjálfu sér heldur muni hann hvíla á
vandaðri ákvarðanatöku og réttum
áherslum. „Þetta er áskorun sem
varðar alla hagaðila; jafnt atvinnulíf,
menntakerfið og stjórnmálin.“
Sigurður dregur upp mynd af því
hversu róttækar breytingar kunna að
vera framundan og nefnir sem dæmi
að því sé spáð að þegar börnin sem í
dag eru í grunnskóla koma út á vinnu-
markaðinn þá muni í kringum 65%
þeirra fást við störf sem eru hreinlega
ekki til í dag. „Þá getum við vænst
þess að efnahagslegt og pólitískt
landslag heimsins muni taka breyt-
ingum og þungamiðjan færast lengra
til austurs,“ segir hann.
Síðast en ekki síst mun þurfa að
metta miklu fleiri munna um miðja
þessa öld. „Íbúafjöldi jarðar er í dag
um 7 milljarðar manna og árið 2050
nálgast mannkynið 10 milljarða mark-
ið. Nýsköpun verður algjört lykilatriði
ef á að tryggja nóg af fæðu. Á sama
tíma gerir ört stækkandi hlutfall neyt-
enda kröfu um að matvæli séu örugg,
holl, hagkvæm, rekjanleg og fram-
leidd á sjálfbæran hátt.“
Tæknin tekur völdin
Þegar er farið að glitta í framfarir-
nar sem verða á komandi áratugum.
Fjórða iðnbyltingin er brostin á og ró-
bótar komnir til starfa í íslenskum
fiskvinnslum á sama tíma og gervi-
greind nýtir myndavélar og röntgen-
tæki til að tegundagreina fiskinn,
stærðarmæla hann og koma auga á
bein og skemmdir. „Við erum að fikra
okkur í átt að vinnslu þar sem við fær-
um gervigreind meira vald til ákvarð-
anatöku m.a. með það fyrir augum að
bæta nýtingu og brúa betur bilið á
milli hráefnisframleiðslu, markaðar og
neytanda,“ segir Sigurður. „Þá munu
róbotar verða enn meira áberandi í
matvælaframleiðslu rétt eins og öllum
öðrum iðnaði. Í dag eru um 2,3 millj-
ónir róbota í notkun á heimsvísu en
verða orðnir 20 milljón talsins strax
árið 2030, og nýttir í sjávarútvegi til að
leysaf af hendi einhæf og erfið störf.“
Sigurður segir ekki annað hægt en
að horfast í augu við þá staðreynd að á
sviðum eins og sjávarútvegi munu
störf hverfa, en önnur og allt öðruvísi
störf verða til í staðinn. „Það er þar
sem kemur m.a. til kasta atvinnulífs-
ins, menntakerfisins og stjórnvalda,
og þörfin fyrir heildstæða nálgun blas-
ir við. Manna þarf ný tæknistörf sem
nauðsynleg eru til að stýra tækjum og
hugbúnaði sem halda vinnslum gang-
andi,“ útskýrir Sigurður og bætir við
að það væri ekki heillavænlegt ef sam-
félagið liti á þessa þróun sem ógn.
„Þvert á móti er um risavaxið tæki-
færi að ræða, og óhjákvæmilegt að
stíga þessi skref ef við ætlum ekki að
dragast aftur úr í samkeppninni við
önnur lönd.“
Veitt og verkað eftir pöntun
Þá er fyrirsjáanlegt hvernig um-
hverfismálin munu vega æ þyngra í
sjávarútvegi, og hvernig tæknin mun
þar leika lykilhlutverk með tækjum
sem ná að framleiða meira magn mat-
væla með minni orku- og vatnsnotkun,
og ná á sama tíma enn betri nýtingu.
„Sýn Marel er að vinna í samstarfi við
viðskiptavini við að umbylta mat-
vælaframleiðslu á heimsvísu með sjálf-
bærni og hagkvæmni að leiðarljósi. Í
öflugri vöruþróunarstarfssemi okkar,
sem fer einnig að miklu leyti fram í
samstarfi við viðskiptavini, gerum við
kröfu um að nýjar lausnir uppfylli
ströng viðmið um sjálfbæra matvæla-
vinnslu. Þar er áhersla á að hámarka
nýtingu, og tryggja matvælaöryggi og
rekjanleika. Þannig leggjum við okkar
af mörkum við að lágmarka sóun og
einfalda flutninga allt frá fiskvinnslum
og yfir í hillur matvöruverslananna,“
segir Sigurður. Hann bendir á að í dag
fari um 35% af allri matvöru til spillis á
ýmsum stöðum í vinnslu- og virð-
iskeðjunni, allt frá býli eða hafi til
neytenda. „Er því núna spáð að í stað
þess að virðiskeðja sjávarútvegsins
verði veiðidrifin, þá verði hún mark-
aðsdrifin; að í stað þess að reyna að
finna kaupendur að þeim fiski sem
veiðist þá muni framleiðendur veiða
og skaffa fisk í takt við eftirspurn
neytenda.“
Til að lesendur skilji betur hvernig
mynd þannig sölu- og dreifingarkerfi
gæti tekið á sig segir Sigurður að
sjálfvirknivæðing þýði að eftir því sem
nýta má sjálfvirkar lausnir betur til að
fullvinna fiskinn verði minni ástæða til
að senda hráefni á milli markaðs-
svæða til að elta lægsta launakostn-
aðinn. Fyrir vikið muni fullvinnsla
færast mun nær neytendum og ekki
sama þörf á að flytja fisk þvers og
kruss yfir heiminn heldur færi hann
stystu leið frá miðum til verslunar.
„Neytandinn gæti þá pantað í gegnum
snjallsímann sinn þá fisktegund og
bitastærð sem hann vill, meðfram öðr-
um matarinnkaupum heimilisins, og
ofar í vinnsluferlinu væri tekið jafn-
harðan við þessum upplýsingum til að
vinna og verka fiskinn í samræmi,
hvort heldur til að afhenda heim að
dyrum seinna sama dag eða síðar í
vikunni, með minna kolefinsfótspori
og engri sóun.“
Má ekki líta á breytingarnar sem ógn
Ásgeir Ingvarsson
ai@mbl.is
Í framtíðinni gæti gervi-
greind og sjálfvirkni gjör-
breytt virðiskeðju sjávar-
útvegsins. Vinnsla færist
nær neytendum, flutninga-
leiðir styttast og framboð-
inu verður alfarið stýrt af
óskum neytenda.
Sjálfvirkur armur raðar flökum í öskju í verksmiðju Vísis í Grindavík.
Framtíðin í nýtingu tækni í sjávarútvegi er heldur betur spennandi.
Sigurður Ólason
Afurðaverð á markaði
10. des. 2019, meðalverð, kr./kg
Þorskur, óslægður 424,13
Þorskur, slægður 492,73
Ýsa, óslægð 338,59
Ýsa, slægð 309,53
Ufsi, óslægður 154,46
Ufsi, slægður 190,56
Gullkarfi 246,46
Blálanga, slægð 218,03
Langa, óslægð 161,44
Langa, slægð 215,48
Keila, óslægð 98,77
Keila, slægð 120,40
Steinbítur, óslægður 149,50
Steinbítur, slægður 451,77
Skötuselur, slægður 577,89
Grálúða, slægð 493,74
Skarkoli, slægður 405,17
Þykkvalúra, slægð 855,17
Langlúra, óslægð 207,00
Bleikja, flök 1.536,25
Gellur 1.061,00
Hlýri, slægður 382,02
Kinnfiskur, þorskur 1.251,00
Lúða, slægð 474,42
Lýsa, óslægð 83,80
Lýsa, slægð 94,99
Skata, slægð 10,49
Stórkjafta, slægð 230,00
Undirmálsýsa, óslægð 197,34
Undirmálsýsa, slægð 122,00
Undirmálsþorskur, óslægður 228,79
Undirmálsþorskur, slægður 253,22