Morgunblaðið - 11.12.2019, Side 14

14 MORGUNBLAÐIÐ MIÐVIKUDAGUR 11. DESEMBER 2019FRÉTTIR
Á maður að þora að vera bjartsýnn
fyrir hönd Sádi-Arabíu?
Þeir sem hafa ferðast um Arabíu-
skagann og nágrenni vita hvað
löndin í þessum heimshluta eiga
langt í land. Jafnvel þó að allt flæði
í peningum, þökk sé olíu- og gas-
lindum, þá þarf ekki að svipast um
lengi til að koma þar auga á djúp-
stæð vandamál sem fá mann til að
efast um að Sádi-Arabía og helstu
fylgihnettir eigi nokkurt erindi inn í
21. öldina. Það fer ekki beinlínis
það orðspor af hinum almenna Sáda
(eða Katara, eða Emírata, ef því er
að skipta) að vera mikill vinnu-
þjarkur eða námshestur og hvað þá
heldur séntilmenni. Er erfitt að sjá
að þeir sem þarna búa væru líklegir
til stórræðanna ef ekki væri fyrir
olíuna. Þarf þó vitaskuld að gera
þann fyrirvara að inn á milli er að
finna fólk sem er eins og skínandi
perlur.
Ekki eru stjórnvöld heldur til
fyrirmyndar, og ágætt að halda því
til haga að meira en 130 manns
hafa verið teknir af lífi í Sádi-
Arabíu það sem af er árinu – þar af
voru 37 gerðir höfðinu styttri í
fjöldaaftöku í apríl á þessu ári. Lík-
um tveggja var stillt upp á al-
mannafæri.
„Lítilmenni, kjánalegt fólk, gráð-
ugt, villimannslegt og grimmt,“
sagði Peter O‘Toole þegar hann
lýsti íbúum Arabíuskagans, í hlut-
verki Arabíu-Lárens og kvað ald-
eilis fast að orði. Í dag myndi hann
kannski láta duga að segja: „Marg-
ur verður af aurum api.“
Stöku vonarglæta
En svo berast, upp úr þurru,
fréttir sem fá mann til að halda að
ekki sé öll von úti enn fyrir kon-
ungsríki Salmans og krónprinsins
Mohammads. Á síðasta ári var kon-
um loksins leyft að aka, og allt í
einu fór þetta lokaða land að gefa
út ferðamannaáritanir. Öllum að
óvörum fóru að birtast myndir á
samfélagsmiðlum af léttklæddum
heimshornaflökkurum – meira að
segja konum – að njóta lífsins í sól-
inni og sandinum í Sádi-Arabíu. Á
köflum hefur bjartsýnisfólk leyft
sér að vona að Mohammad bin
Salman takist það kannski að
breyta landinu og nútímavæða það;
en einmitt þegar þessi myndarlegi
hálffertugi prins var sama sem
nýbúinn að vinna alla heimsbyggð-
ina á sitt band – hann átti meira að
segja vinalegan fund með Obama –
þá bárust fréttir af hryllilegu morði
í sendiráði Sádi-Arabíu í Istanbúl,
sem minnti heimsbyggðina á að
ráðamenn í Ríad eru ekki allir þar
sem þeir eru séðir.
Almenningur tekur
lán fyrir hlutabréfum
Hlutafjárútboð ríkisolíufélagsins
Saudi Aramco ætlar að verða enn
ein vonbrigðin fyrir þá sem vonuðu
að nýtt skeið væri að renna upp í
Sádi-Arabíu. Það er vandræðalegt
fyrir stjórnvöld að ekki hafi tekist
að fá hærra verðmat á félagið. Að
segja Aramco 2.000 milljarða dala
virði en ná með herkjum upp í 1.700
milljarða er ekki lítið áfall – jafnvel
þó það geri félagið það verðmæt-
asta sem skráð er í kauphöll nokk-
urs staðar í heiminum. Við opnun
Tadawul-kauphallarinnar í dag hefj-
ast viðskipti með hlutabréf í
Aramco, og verður áhugavert að sjá
hvort verðið heldur eða hvort það
tekur að molna smám saman úr því
í takt við útreikninga erlendra fjár-
festa sem hafa flestir viljað stað-
setja Aramco á 1.200 til 1.500 millj-
arða dala bilinu. Sennilega gefur
hlutabréfaverðið þá ekki eftir alveg
strax, því heimamenn fá viðbótar-
hlutabréf í bónus ef þeir halda hlut-
um sínum úr útboðinu í ákveðinn
tíma.
Samtals seldi ríkið frá sér 1,5%
af félaginu og fær í staðinn 25,6
milljarða dala, en það gæti reynst
krónprinsinum skammgóður vermir
því ef hlutabréfaverðið lækkar mun
það ekki gleðja samlanda hans.
Mikil stemning skapaðist í Sádi-
Arabíu í kringum hlutafjárútboðið
og var því spáð að sjötti hver íbúi
mundi reyna að eignast hlut. Þrýst
var á fjársterkar ættir að leggja inn
há kauptilboð og bankarnir boðnir
og búnir að veita áhugasömum lán,
gegn tryggingu í hlutabréfunum.
Það þarf ekki að minna Íslendinga
á hvað það er varasamt þegar al-
menningur tekur út lán í massavís
fyrir hlutabréfakaupum. Það myndi
særa þjóðarsálina, og væri líka
meiriháttar fjárhagslegur skellur
fyrir margar milljónir Sáda ef bréf-
in enda á að lækka í verði um 30% í
takt við íhaldssömustu útreikninga
erlendra sérfræðinga. Að ekki sé
talað um bankana sem halda hluta-
bréfunum sem tryggingu.
Þrýstingur á olíuverð
Hvað myndi það síðan þýða fyrir
olíumarkaðinn í heild, ef innan-
landspólitík Sádi-Arabíu verður enn
viðkvæmari fyrir sveiflum í olíu-
verði? Ef olíuverð leitar niður þá
vitaskuld fer hlutabréfaverð
Aramco sömu leið, og sömuleiðis
þolinmæði nokkurra milljóna Sáda
sem lagt hafa eigin peninga að veði.
Áður seytluðu olíupeningarnir eftir
krókaleiðum til almennings, og nið-
ursveifla í olíuverði var eitthvað
sem fólk fann fyrir með óbeinum
hætti, s.s. í gegnum niðurskurð í
ríkisútgjöldum. Bara fyrir viku
byrsti Sádi-Arabía sig við sam-
starfsþjóðir sínar í OPEC, og hót-
aði einhliða aukningu á olíu-
framleiðslu ef önnur aðildarríki
halda áfram að svindla á sam-
komulagi sem gert var um að draga
úr olíuframboði. Írak, Nígeríu og
Rússlandi hefur víst gengið erfið-
lega að stilla sig um að fara yfir
umsamin mörk og markaðs-
greinendur höfðu á orði að augljós
tengsl væru á milli þessarar hót-
unar og skráningar Aramco á hluta-
bréfamarkað.
Bankar með óbragð í munni
Talandi um vonbrigði, þá eign-
uðust stjórnvöld í Ríad ekki marga
vini í alþjóðlega bankageiranum
með hlutafjárútboði Aramco. Út-
boðið hefur haft mjög langan að-
draganda og risabankar á borð við
Morgan Stanley og JP Morgan
Chase hafa í nokkur ár gengið með
grasið í skónum á eftir leiðtogum
Sádi-Arabíu til að reyna að tryggja
sér skerf af þessari stóru köku. Að
taka þátt í stærsta hlutafjárútboði
sögunnar er ávísun á risavaxnar
þóknanir, sem duga til að slá á
óbragðið sem fylgir því að starfa
með stjórnvöldum sem traðka á
mannréttindum borgaranna.
En viti menn: af þeim níu vest-
rænu bönkum sem upphaflega áttu
að koma útboðinu í höfn voru sex
ekki lengur í lykilhlutverki þegar
verkefnið var komið á lokasprett-
inn. Kom það til af því að áhugi
fjárfesta erlendis reyndist ekki eins
mikill og vonast hafði verið eftir, og
áherslan því í staðinn lögð á inn-
lenda kaupendur og innlenda
banka. Vestrænu bankarnir sitja
eftir með sárt ennið – þeir fá eitt-
hvað fyrir sinn snúð, en miklu
minna en þeir höfðu vonast eftir.
Ein í eyðimörkinni
Sumir markaðsgreinendur telja
að vonbrigðin séu bara rétt að
byrja. Fjárfestar um allan heim
virðast farnir að verða afhuga fyrir-
tækjum í rekstri sem stangast á við
ríkjandi rétttrúnað í loftslags-
málum. Þeir hafa því takmarkaðan
áhuga á fyrirtækjum sem framleiða
bíla, kol og olíu. Af þeim kostum
sem bjóðast í þeim geirum, hafi
menn á annað borð geð í sér til að
fjárfesta, eru margir minna frá-
hrindandi en Saudi Aramco.
300 milljarða dala vonbrigði
Ásgeir Ingvarsson
skrifar frá Istanbúl
ai@mbl.is
Það er í meira lagi óheppi-
legt að ekki skyldi fást
hærra verð fyrir 1,5% hlut í
Saudi Aramco, en það
mun auka á vandann ef
hlutabréfaverðið lækkar í
framhaldinu niður að því bili
sem erlendir sérfræðingar
höfðu reiknað út að væri
sanngjarnt að greiða.
AFP
Gestur við upplýsingaskjá í Tadawul-kauphöllinni. Heimamenn tóku lán hjá bönkum til að eignast hlut í Aramco.
Þarftu skjóta afgreiðslu á ein-
blöðungum, bæklingum, vegg-
spjöldum, skýrslum, eða nafn-
spjöldum? Þá gæti stafræna
leiðin hentað þér. Sendu okkur
línu og fáðu verðtilboð.
STAFRÆNT