Hugur og hönd - 01.06.1994, Page 22

fanga, og t.d. hefur landið sjálft nú
meira vægi í myndlistinni en það hefur
gert um áratuga skeið. Þar var Guð-
mundur afar virkur alla sína tíð, enda
mikill unnandi óbyggðanna, en hann
var jafnframt mun fjölhæfari listamaður
en flestir gera sér grein fyrir. Síðustu ár
hafa verið haldnar miklar yfirlitssýning-
ar um íslenska myndlist, sem hafa gefið
listunnendum gott tilefni til að endur-
skoða listasöguna, en þar kemur Guð-
mundur víða við sögu; sem listmálari
átti hann verk á yfirlitssýningunni „Is-
lenskt landslag 1900—1945“, sem vöktu
verðskuldaða athygli, og sem mynd-
höggvari átti hann einnig verk á sýning-
unni „íslensk höggmyndalist 1900-
1950“.
Guðmundur var brautryðjandi á fleiri
sviðum en með áhuga sínum á óbyggð-
um landsins. Félagið Islensk grafík var
fyrst stofnað 1954 og síðan endurreist
1969, en Guðmundur gerði sínar fyrstu
grafíkmyndir upp úr 1920, og hélt hér
fyrstu grafíksýninguna 1925. Leirlista-
félag var fyrst stofnað hér á landi 1981,
en Guðmundur stofnaði leirmuna-verk-
stæði á Islandi rúmri hálfri öld fyrr, og
var í tæpa tvo áratugi eini listamaður-
inn sem sinnti þessari listgrein. — Hér
Guömundur Einarsson
frá Miödal og
upphaf leirmunagerðar á íslandi
Við vinnu í Listvinahúsi 1930; frá vinstri: Lydía Pálsdóttir, Hans Kragl og Guðmundur
Einarsson. Yst til hœgri má sjá hnoðvélina, þar sem leirinn var hnoðaður.
•JT að er eitt afundrum sögunnar, aðþó hiin markist af því sem lið-
IJ ið er, verður hún aldrei skráð með endanlegum hœtti; nýjar
JL áherslur komafram, og hver kynslóð leggur eigið mat á hið liðna.
Þannig hefur umritun sögu 20. aldar aldrei verið förugri en undanfarin
ár, og eru líkur á aðýmislegt verði nú metið öðrum augum en fýrr.
Hið sama á við listasöguna, ekki síður
hér á landi en annars staðar. Það hefur
furðu lítið verið unnið í ritun sögu ís-
lenskrar myndlistar, sé haft í huga að sú
saga er aðeins samfelld á þessari öld.
Minningar og sögubrot ráða oft miklu
um á hvern hátt framlag einstakra lista-
manna hefur verið metið, fremur en
markviss athugun á verkum þeirra og
samtíð, áhrifum og nýbreytni, sem og
tengslum við aðra þróun á sviði mynd-
listarinnar. Þannig söguritun mun að
líkindum breytast nokkuð með tíman-
um, og hvert greinarkorn um myndlist
leggur lítið eitt til þess verks.
Til þessa hefur Guðmundur Einars-
son frá Miðdal ekki verið hátt skrifaður
í íslenskri myndlistarsögu. Guðmund-
ur hefur helst verið kenndur við eins
konar átthagalist eða náttúrurómantík,
sem eigi meira skylt við þjóðlega róm-
antík 19. aldarinnar en alþjóðlegri
stefnur í anda módernisma 20. aldar.
Þessi túlkun á list Guðmundar mótaðist
á sjötta og sjöunda áratugnum, þegar
óhlutbundna málverkið réð ríkjum í
landinu, og frá þeim tíma hefur hún
verið lífseig, og Guðmundur vart
nefndur í öðru samhengi.
Nú, þegar fjölmargar og ólíkar lista-
stefnur dafna hlið við hlið í listalífi
landsmanna, virðist að mestu horfið af
sjónarsviðinu hið þröngsýna umburðar-
leysi, sem fylgir gjarna algjörri yfir-
burðastöðu einnar kenningar fram yfir
aðrar. Yngra listafólk leitar nú víða
verður sjónum beint að því, á hvern
hátt það gerðist, að ungur myndlistar-
maður, nýkominn frá námi erlendis,
varð fyrstur til að stofna til vinnslu list-
muna úr leir hér á landi, og tókst, þrátt
fyrir talsverðan mótbyr, að hrinda þess-
ari hugmynd sinni í framkvæmd.
Guðmundur Einarsson var fæddur í
Miðdal í Mosfellssveit 1895, og var oft-
ast kenndur við þann stað. Hann mun
snemma hafa ákveðið að verða lista-
maður, og nam á unglingsárum í teikni-
skóla Stefáns Eiríkssonar myndskurðar-
manns, en hélt síðar til Kaupmanna-
hafnar og var þar í tvo vetur í námi,
fyrst í teikniskóla Viggos Bjergs og síð-
an í konunglega Fagurlistaskólanum.
Þaðan hélt hann svo til Þýskalands
haustið 1921, nánar tiltekið til
Múnchen, en þar átti hann eftir að
stunda fjölþætt listnám næstu árin,
einkum á sviði höggmyndagerðar, en
jafnframt því tileinkaði hann sér helstu
þætti annarra listmiðla, t.d. kopar-
stungu og leirlistar.
Það hefur um svipað leyti og náminu
22