Hugur og hönd - 01.06.1994, Síða 23

Frá uppsetningu áfyrstu leirlistarsýningunni í desember 1930: Fyrir miðju, höggmynd úr
grásteini, en lengst til hœgri er brjóstmynd Guðmundar afMeulenberg biskupi, sem hefur nú
verið steypt í brons og stendur við Landakotskirkju.
í Þýskalandi lauk orðið ásetningur hans
að leita hófanna með að hefja leirmuna-
gerð hér á landi. Eins og eðlilegt mátti
teljast, leitaði hann stuðnings við hug-
myndir sínar á opinberum vettvangi.
Veturinn 1926 fór fram á Alþingi um-
ræða um fjárlög fyrir árið 1927, og þá
lagði Magnús Jónsson, þingmaður
Reykvíkinga og síðar ráðherra, fram
breytingartillögu þess efnis að Guð-
mundi Einarssyni myndhöggvara yrði
veittur styrkur að upphæð kr. 4000,00
til að setja upp leirbrennsluofn til
myndgerðar.
Til stuðnings tillögunni benti Magn-
ús m.a. á, að hér gæti orðið um þjóð-
hagslega hagkvæmt fyrirtæki að ræða:
„... það er mikið keypt inn af allskonar
útlendum smíðisgripum, og er sumt af
þessu heldur lélegur verksmiðjuiðnaður.
Væri því mikilsvirði að fá þetta gert í
landinu sjálfu. Það er því í rauninni
enginn listastyrkur, sem hér er farið
fram á, heldur styrkur til að koma upp
innlendri iðnaðargrein.“ En þingmað-
urinn benti á að listamanninn skorti
höfuðstól til að hefja framkvæmdir:
„En ofnar þessir eru afar dýrir, og hann
getur ekki komið honum upp nema
hann fái 4 þús. kr. styrk til þess. Ég
veit að vísu ekki, hvernig þessir ofnar
eru gerðir, en víst er um það, að þeir
þurfa að vera mjög vandaðir og lista-
maðurinn þarf að geta haft fullt vald á
öllu meðan á brennslunni stendur.“'
Ekki voru allir þingmenn jafn skiln-
ingsríkir á möguleika nýrra listgreina
eða mögulega listiðju. Hákon Kristó-
fersson, þingmaður Barðstrendinga,
taldi þetta tæpast nauðsynlegt, enda
þekkti hann ekki til listamannsins, og
opinberaði síðan vanþekkingu sína á
eðli leirbrennsluofna þegar hann bætti
við: „Mér var líka sagt af bæjarmanni
hér í morgun, - en ég ábyrgist vitanlega
ekki, að sagan sé sönn, — að þetta sé sá
sami Guðmundur sem flutti inn áhöld
til brennivínsgerðar, og að það hafi
einnig komist svo langt, að töluvert hafi
verið unnið að áfengisbruggi uppi í
Miðdal, meira að segja að tvær tunnur
hafi verið á stokkunum úti í fjósi. Ég
vona nú að það eigi ekki að hafa fjár-
hæð þessa til að kaupa einhver svipuð á-
höld.“2
— Þessi ummæli sýna að gróusögur
hafa snemma verið endurteknar á Al-
þingi, þó ekki væri fyrir þeim flugufót-
ur, en þingmenn vandari að virðingu
sinni — að þessu sinni Ásgeir Asgeirsson,
æskuvinur Guðmundar og síðar forseti
- hafa þurft að reka þær ofan í viðkom-
andi.3
Kenningin um bruggið í Miðdal og
hugsanleg tengsl Guðmundar við það
hefur líkast til verið skemmtilegt krydd
í tilveru bannáranna, en hafði þrátt fyr-
ir það tæpast nokkur áhrif á afgreiðslu
málsins. Erindi Guðmundar var hafn-
að að þessu sinni; tíðarandinn var á
móti ríkisstyrkjum til atvinnuveganna,
og því hefur rökstuðningur Tryggva
Þórhallssonar, þingmanns Stranda-
manna og síðar forsætisráðherra, líkast
til vegið þyngst, þegar hann upplýsti að
fjárveitinganefnd væri á móti þessari til-
lögu, „... með því að hún lítur svo á, að
hér sé fremur um nýja iðnaðargrein en
listamannastyrk að ræða, og sér ekki
sérstaka ástæðu til, að ríkissjóður fari að
styrkja þennan iðnað.“4
Þrátt fyrir þessa niðurstöðu lét Guð-
mundur ekki hugfallast; hann hélt á-
fram að sinna listinni á ýmsum sviðum,
og vann jafnframt áfram að því að láta
drauminn um ieirmunagerð rætast.
1927 fékk hann leigt hús Listvinafélags-
ins á Skólavörðuhohi, með það í huga
að setja þessa starfsemi þar upp, jafn-
framt því sem hann hafði þar vinnu-
stofu og hélt listsýningar. Hann leitaði
einnig eftir fjárstuðningi hjá einkaaðil-
um til að koma undirbúningi af stað,
og hóf á eigin vegum rannsóknir á ís-
lenskum leir, sem gæti orðið heppilegt
hráefni fyrir leirmunagerðina. Hann
safnaði sýnishornum víða að, og sendi
sum þeirra til Þýskalands til frekari
rannsókna; þar naut hann mikillar vel-
vildar og óskoraðs trausts fyrrum kenn-
ara sinna í Múnchen, sem aðstoðuðu
hann eftir föngum við tilraunir með ís-
lenska leirinn, m.a. með því að útvega
honum aðstöðu til að meta leirinn,
blanda, móta og brenna í Þýskalandi.
Þessar tilraunir voru grundvöllur þess
sem síðar var gert.
Bókastoðir úr íslenskum leir; litli fiskimaðurinn og smalastúlkan.
23