Vinnan - 01.09.1992, Page 3

28
Skóli og nám eru ekki aðeins fyrir
ungt fólk. í fleiri komast að þess-
um sannleik og leita sér mennta,
til að endurnýja og bæta við
þekkingu sína.
Vinnan lítur á fullorðinsfræðslu og
fjallar um hvað þar stendur til
boða.
30
Eru Danir í vandræðum? Ari
Skúlason alþjóðafulltrúi Alþýðu-
sambandsins kynnti sér í vor
stöðuna hjá Evrópubandalaginu
eftir að Danir höfnuðu Maastricht-
samkomulaginu og gerir grein fyr-
ir niðurstöðum sínum í Vinnunni.
31-33
Hvers vegna er lítil kunnátta í
lestri og skrift svo algeng meðal
skólaæsku landsins? Snorri Kon-
ráðsson forstöðumaður MFA velt-
ir þessu fyrir sér í grein sinni „Eru
brestir í skólastarfinu?" Þorlákur
H. Helgason hjá framhaldsskóla-
deild menntamálaráðuneytisins
fjallar einnig um skólamál og gerir
grein fyrir hræringum sem nú
eiga sér stað í verkmennta-
kennslu hér á landi.
38
Samstaða um óháð ísland hótar
lögsókn gegn ríkinu verði EES-
samningurinn að lögum. Þórir
Karl Jónasson framkvæmdastjóri
Reykjavíkurdeildar hótar einnig
óróa á ASÍ þingi í vetur vegna
EES-málsins.
Leiðari
Asmundur Stefánsson
forseti ASI
Úrlausn til skamms tíma
í fyrsta sinn i langan tíma blasir al-
varlegt atvinnuleysi viö okkur (slend-
ingum.
Viö þessum vanda veröur auövitaö
aö bregðast meö aögeröum sem
treysta atvinnulífið þegar til lengri tíma
er litið. Flest það sem til greina kemur
í því efni skilar hins vegar takmörkuö-
um árangri næstu misserin og því
hljótum viö að huga að aðgerðum sem
skila árangri strax og sameina jafn-
framt þaö tvennt, aö vera arðbærar og
búa í haginn fyrir framtíðaruppbygg-
ingu atvinnulífsins.
Kvótasamdrátturinn er ekki þaö
allsherjarvandamál sem menn reikn-
uöu meö fyrr í sumar. En áhrifin eru al-
varleg fyrir ákveöin byggöarlög.
Byggðastofnun hefur lagt til að á-
fallið verði bætt með því aö útgerðar-
fyrirtæki fái fjárhagsstuöning til aö
kaupa kvóta þannig aö afli í
þorskígildum yrði aðeins 5 prósentum
minni næsta fiskveiðiár en var á því
sem er aö líða.
Samkvæmt hugmyndum Byggða-
stofnunar er fjárstuðningurinn óskilyrt-
ur þannig að útgerðarmaðurinn getur
ákveðið hvort hann kaupir sumarbú-
stað, nýjan bíl eða kvóta.
Hugmynd Byggðastofnunar bætir
afkomu útgerðar, en það er engin
trygging fyrir því að hún treysti stöðu
byggðanna eða tryggi sjómönnum og
landverkafólki vinnu. En einmitt það er
hið yfirlýsta markmið. Úr því má bæta
með því að setja eftirfarandi skilyrði
fyrir fjárstuðningnum:
1. Útgerð fái því aðeins fjárstuðning
að hún landi til vinnslu að minnsta
kosti sama hlutfalli á komandi ári og á
því kvótaári sem nú er að Ijúka.
Einmitt þegar kvóti minnkar er ein al-
varlegasta hættan að útgerðarmenn
auki vinnslu á hafi úti og valdi þannig
enn meiri samdrætti í vinnslu í landi en
efni standa til.
2. Útgerð fái því aðeins fjárstuðning
að hún nýti hann til að afla sér veiði-
heimilda og að þeim afla sem þannig
bætist við sé öllum landað til vinnslu.
Að viðbættum þessum skilyrðum
ætti hugmynd Byggðastofnunar að
létta á atvinnuvandanum í sjávarpláss-
um landsins þó hann sé ekki þar með
leystur.
Atvinnuleysið á hins vegar ekki að-
eins rætur að rekja til kvótasamdráttar-
ins.
Framkvæmdir jafnt opinberra aðila
sem einkaaðila eru nánast að stöðvast
og samdráttur segir til sín bæði í al-
mennum iðnaði og þjónustugreinum.
Mörg fyrirtæki og stofnanir fækka fólki
til að ná fram hagræðingu og sparnaði
til að mæta harðri samkeppni og fjár-
laganiðurskurði. Margt bendir því til að
atvinnuleysi verði ekki minna, jafnvel
meira, á stóru þéttbýlisstöðunum en á
þeim stöðum sem eiga allt undir sjáv-
arútvegi.
Almennur opinber stuðningur við
fjárfestingar í atvinnulífinu er líklegri til
að herða á hagræðingu og auka á
fækkun fólks en fjölga atvinnutækifær-
um.
í sjávarútvegi setur takmarkaður afli
þröngar skorður fyrir framleiðsluaukn-
ingu og eftirspurnarsamdráttur í al-
mennum iðnaði og þjónustu. Sértækar
aðgerðir koma því frekar til greina. Þar
mætti til dæmis nefna að gefa fyrir-
tækjum, hvort sem er starfandi eða
nýjum, kost á því að setja framleiðslu í
gang eða auka hana með því að fá
fyrir lítið eða ekkert þá umframorku
sem nú ert ekki nýtt.
Einnig kemur til greina að auka op-
inberar framkvæmdir. Það er hinsveg-
ar því aðeins réttlætanlegt að auka
skuldir hins opinbera að framkvæmd-
irnar skili hárri arðsemi og treysti at-
vinnu til lengri tíma. í því efni virðist
einkum tvennt koma til greina: Auknar
vegaframkvæmdir og aukið viðhald
opinberra bygginga.
1. í vegamálum geta mörg við-
fangsefni skilað miklum arði með mæl-
anlegri lækkun kostnaðar við ferðir og
flutninga. Þar við bætist að samskipti
byggðarlaga verða auðveldari og gera
fyrirtækjum kleift að koma vörum á
markað og sækja sér þjónustu á ódýr-
ari hátt. Ymsar framkvæmdir í vega-
gerð skila þeim arði að réttlætir erlend-
ar lántökur.
2. Vanhöld á viðgerðum opinberra
bygginga eru beinlínis til sýnis víða um
landið og Ijóst að mikil verðmæti liggja
undir skemmdum. Fjöldamörg við-
haldsverkefni skila því ótvírætt þeirri
arðsemi að réttlætir lántökur, jafnvel
erlendis.
Vegna alvarlegs atvinnuástands
þarf án tafar að taka ákvarðanir um
fjárhagsstuðning sem miði að því að
jafna áfallið og treysta atvinhu í sjávar-
útvegi.
Jafnframt ber að auka framkvæmdir
í vegagerð og viðhaldi opinberra bygg-
inga og taka til þess erlend lán.
Þær aðgerðir munu létta á erfiðleik-
um líðandi stundar en jafnframt treysta
undirstöðuna til frambúðar.