Vinnan - 01.09.1992, Page 30

30
Eru Danir í
vandræðum?
Mikið hefur verið spáð í hvaða áhrif
úrslit þjóðaratkvæða- greiðslunnar í
Danmörku muni hafa á þróun sam-
starfs Evrópuríkja á næstunni. Hug-
myndir manna um þessi áhrif hafa
breyst mikið frá því í byrjun júní og
eiga eflaust eftir að breytast mikið á
næstu vikum og mánuðum.
Sjónarmiðin eru mörg. Sumir eru t.d.
á því að Danir hafi einungis kosið yfir
sig mikið vandamál sem geti einangrað
þá frá EB og jafnvel geti komið upp sú
staða að þeir þurfi að kjósa aftur
um nær óbreytta tillögu til þess
að detta ekki út úr samvinnu.
Aðrir eru á því að aðaláhrif úrslit-
anna í Danmörku tengist því að
sýnt hafi verið fram á langt bil á
milli kjósenda annars vegar og
stjómenda EB og stjómvalda í
aðildarríkjunum hins vegar. Nú
neyðist ráðamenn til þess að staldra við
og íhuga á hvaða leið þeir séu og hvort
það sé endilega sama leiðin.
Um hvað var kosið? í Danmörku var
kosið um svokallað Maastricht-sam-
komulag leiðtoga EB-ríkjanna frá því í
desember 1991. Samkomulagið er mjög
yfirgripsmikið og með því er stefnt að
mun nánara samstarfi milli EB-ríkjanna
en verið hefur. Þarna er m.a.
um að ræða nánari pólitíska og efna-
hagslega samvinnu, samvinnu varðandi
peningamál og sameiginlega mynt, sam-
vinnu í vamarmálum. í raun má segja að
í Maastricht hafi leiðtogar bandalagsins
tekið stórt skref í áttina að því að gera
EB að eins konar sambandsríki með
sameigin- legri yfirstjóm á mörgum
sviðum.
Einn hluti Maastricht-samkomulags-
ins snýst um þróun félagsmála. Eins og
kunnugt er hafa Bretar staðið í vegi fyrir
þróun félags- og réttindamála innan EB.
I Maastricht náðist samkomulag milli
allra aðildamkja EB um að ellefu þeirra
(Bretar em ekki með) geti notað stofnan-
ir bandalagsins til þess að halda áfram
útfærslu félagsmála innan EB og með
samkomulaginu var m.a. undirstrikuð
þýðing aðila vinnumarkaðarins varðandi
þróun félagsmála og möguleikar til þess
að þoka málum áfram með meiri- hlutaá-
kvörðunum voru auknir, þannig að ein-
stök ríki gætu ekki lengur komið í veg
fyrir að ákvarðanir sem allir aðrir væru
sammála um yrðu teknar.
Lýðræðið innan EB Margir em á því
að stjómun EB sé afskaplega ólýðræðis-
leg vegna þess að bandalaginu sé í raun
stjómað af ríkisstjómum aðildarríkjanna
í gegn um fulltrúa þeirra í Ráðherraráð-
inu. Innan einstakra ríkja gegna þjóð-
þingin eftirlitshlutverki gagnvart ríkis-
stjómum og mynda þær.
Þessu er ekki til að dreifa innan EB.
Þar hefur þing EB mun minni völd en
Eftir Ara Skúlason,,
alþjóðafulltrúa ASI
gerist í einstökum ríkjum, EB-þingið
hefur t.d. ekki löggjafarvald. Þetta veldur
því að mjög langt bil er á milli kjósenda í
einstökum aðildarríkjum og t.d. Ráð-
herraráðs EB.
Þessi lýðræðislegi halli hefur verið
gagnrýndur mikið og t.d. kom fram í
Danmörku mikil óánægja með að í
Maastricht-samkomulaginu var ekki gerð
tilraun til þess að breyta þessum halla en
þess í stað gengið út frá því að bandalag-
ið myndi starfa áfram með svipuðu
stjómunarformi.
Með Maastricht-samkomulaginu vom
möguleikar til meirihlutaákvarðana
einnig auknir og það gefur auga leið að
möguleikar smáþjóða til þess að koma
sínu fram minnka vegna þeirra breytinga.
Áhrif á EES og útvíkkun EB Fyrstu
dagana eftir þjóðaratkvæðagreiðsluna í
Danmörku voru margir á því að úrslitin
myndu seinka því mikið að ný ríki
kæmust inn í EB. Nú virðist hins vegar
ljóst að ekki verður töf á samningavið-
ræðum við ríki sem sótt hafa um aðild.
Bretar, sem taka við formennsku í EB nú
á miðju ári, hafa lýst því yfir að þeir
muni gera allt til þess að hraða samn-
ingaviðræðum.
Samningaviðræður em eitt mál, en
niðurstaða þeirra viðræðna og viðtökur
kjósenda við þeim niðurstöðum allt ann-
að mál. Það er t.d. ljóst að sum EFTA-
ríkjanna sem hafa sótt um aðild hafa sett
ýmis skilyrði fyrir aðild sinni sem ekki
er víst að EB muni ganga að. Þá er það
EB, sem verið er að sækja um aðild að,
ekki EB fortíðarinnar heldur EB framtíð-
arinnar, þ.e. EB eftir Maastricht- sam-
komulagið. Miðað við að litlar eða engar
breytingar verði á því samkomulagi gætu
orðið mörg ljón á veginum.
Það er t.d. hæpið að sænskir eða
norskir kjósendur muni samþykkja það
EB í þjóðaratkvæðagreiðslu sem danska
þjóðin hafnaði eftir að hafa verið í EB í
20 ár. Það er því ljóst að frá
samningaviðræðum við ríki um
aðild að EB getur verið langur
vegur að fullri aðild. Oft hefur
verið nefnt að EFTA-ríkin utan
íslands gætu orðið aðilar að EB
1995-æ97, en ekki þarf mikið út
af að bera til þess að því seinki
mikið og jafnvel að þessi ríki fari
ekki inn. Ráðamenn EB hafa einnig ít-
rekað lýst því yfir að bandalagið verði
ekki stækkað nema Maastricht-sam-
komulagið verði samþykkt. Lífdagar
EES eru auðvitað mjög háðir þessari þró-
un. Áhrif úrslitanna í Danmörku sýna
svo ekki verður um villst að niðurstaða í
samningaviðræðum um aðild að EB er
alls ekki nægjanleg til þess að ríki kom-
ist þangað inn. Það þarf að halda þjóðar-
atkvæðagreiðslur í öllum löndunum og
úrslit þeirra þurfa ekki að fara á sama
veg og ráðamenn ríkjanna vilja helst.
Áhrif á nánari samvinnu innan EB -
dýpkun
Eins og áður segir gengur Maastricht-
samkomulagið mikið út á aukna sam-
vinnu EB-ríkjanna. I þessu sambandi er
oft talað um dýpkun bandalagsins. í sam-
bandi við fjölgun aðildarríkja er stundum
talað um víkkun. Það er ljóst að mark-
miðin um víkkun og dýpkun stangast á
að verulegu leyti. Það er t.d. vafamál að
hægt sé að halda uppi núverandi stjóm-
unarformi EB með 16 aðildamkjum í
stað 12.
Það er líka tekist á um þessar áherslur
innan EB. Sumir telja að einbeita eigi
kröftunum að víkkun og að halda eigi
samstarfinu í svipuðu formi og það er nú.
Aðrir vilja leggja áherslu á dýpkunina,
og þar var Maastricht- samkomulagið ó-
neitanlega mikilvægur áfangi.
VINNAN