Börn og menning - 01.04.2003, Page 25

Norrænu barnabókaverðlaunin
23
Maj Bylock hefur skrifað um 40 barna- og
unglingabækur á ferli sínum en hún hefur líka
skrifað fyrir fullorðna og meðal annars unnið
það sér til frægðar að eiga sálm númer 524 í
sænsku sálmabókinni.
Noregur
Norðmenn tilnefna Tor Fretheim (f. 1946) fyrir
bókina Gruners gronne hage. Tor Fretheim
hefur starfað sem blaðamaður og rithöfundur
í heimalandi sínu allan sinn starfsaldur. Bók
hans Gruners grenne hage fjallar um eitt
ér í lífi norska málarans Edvards Munchs
þegar hann er 13 ára gamall. Þetta er ekki
hefðbundin ævisaga og aðaláherslan er lögð
á að lýsa sambandi Edvards og eldri systur
hans, Sophie, og vinkonu hennar sem er
æskuást hins unga Edvards. Móðirin er látin
og systir hennar, Karin, gengur börnunum í
móðurstað. Faðirinn, sem er læknir, leggur
ríka áherslu á heilsu barna sinna, þeim má
ekki verða kalt og til að varna þeim frá því
að smitast af sjúkdómum einangrar hann þau
að vissu leyti frá öðrum börnum. Það kemur
samt ekki í veg fyrir að Sophie, systir Edvards,
veikist og deyr og hefur missirinn djúp áhrif
á drenginn. Bókin fjallar því um ástir og sorg
í lífi Edvards en er einnig lýsing é lífi fólks og
tíðaranda á síðari hluta 18. aldar.
Danmörk
Danir tilnefna Anders Johansen fyrir þrílógíuna
Raklos rejse. Anders Johansen (f. 1953) er
Jóti en hann útskrifaðist frá Árósaháskóla
í dönsku og starfaði sem blaðamaður og
kennari áður en ritstörfin tóku við. Nú starfar
hann sem rithöfundur og þýðandi í fullu starfi.
Flann hefur skrifað fjölmargar barna- og
unglingasögur en einnig hefur hann gefið út
smásagnasöfn og sögulegar skáldsögur.
Sögurnar sem mynda þrílógíuna um Raklo
eru; Jordens skod (1999), Askeslottet (2000)
og Himmelporten (2001).
Sagan um Raklo hefst þegar lítill hópur
slgauna ferðast með sirkus á árum síðari
heimsstyrjaldarinnar. Þegar aðalpersónan er
kynnt til sögunnar, drengurinn Raklo, er hann
fimm ára gamall. Flann er einn og yfirgefinn
því foreldrar hans hafa farist í jarðskjálfta
og sígaunarnir taka hann að sér. Raklo er
tekinn til fanga ásamt sígaununum og lendir
í útrýmingarbúðum nasista en tekst að lifa af
hryllinginn þar.

—ap. § i***' f 'fT j

mC' ^ «■ JHUf L Nj

Finnland
Finnar tilnefna höfundinn og myndskreytinn
Mauri Kunnas fyrir bækurnar um Kalevala,
Sjö bræður og Jólasveininn. Mauri Kunnas (f.
1950) hóf að teikna myndasögur fyrir finnsk
dagblöð á áttunda áratug síðustu aldar og er í
dag meðal þekktustu myndskreyta í Finnlandi.
Bækur hans hafa verið þýddar á fjölmörg
tungumál og gefnar út í a.m.k. 19 löndum
(upplýs. frá 1999).
Mauri Kunnas tekur ýmsar sagnir og
myndskreytir þær og er hans höfundareinkenni
að breyta sögupersónunum í dýr, sérstaklega
hunda. Þannig hefur hann tekið sjálfa
þjóðargersemi Finna, Kalevala sagnabálkinn.
Nú síðast tók hann skáldsögu Alexis Kivi,
Sjö bræður, og umskrifaði fyrir börn þar
sem bræðurnir sjö eru hundar. Auk þessara
tveggja bóka er Mauri Kunnas tilnefndur fyrir
bók sína um Jólasveininn.
Spyrja má sig af hverju Norðurlandaráð
kemur ekki til móts við norræna skólasafns-
kennara til þess að gera þessi verðlaun enn
veglegri. Eins og áður er fram komið eru
þetta einu samnorrænu barnabókaverðlaunin
og hljóta því að hafa töluvert vægi á
Norðurlöndum. Árlega hlýtur einn norrænn
höfundur bókmenntaverðlaun Norðurlanda-
ráðs sem eru vegleg peningaverðlaun
en barnabókahöfundar hafa aldrei verið
tilnefndir til þeirra verðlauna. Norðurlöndin
státa af heimsfrægum höfundum, eins og Fl.
C. Andersen, Astrid Lindgren, Tove Janson og
Torbjörn Egner en verk þeirra voru öll ætluð
börnum þótt fólk á öllum aldri njóti þeirra.
Eins má spyrja sig að því hvort allar þjóðir
sitji við sama borð því alltaf eru það sömu
löndin sem þurfa að láta þýða bækurnar
þannig að dómnefndin fær handrit í hendur
í stað þess að handleika bækurnar sjálfar á
upprunalega málinu. Þarna er átt við þessi
sígildu „jaðarlönd", ísland og Færeyjar [ vestri
og Finnland í austri. ( reglum um Norrænu
barnabókaverðlaunin stendur að þau séu án
allra kvaða um jafna skiptingu milli landa.
Þegar litið er yfir listann yfir verðlaunahafana
kemur í Ijós að Finnland og (sland hafa fengið
verðlaunin einu sinni, hvort um sig, Færeyjar
tvisvar sinnum, Noregur og Svíþjóð fimm
sinnum og Danmörk á metið en verðlaunin
hafa sex sinnum fallið Dana í skaut.
Oddný S. Jónsdóttir
Verðlaunin verða veitt á ráðstefnu
norrænna skólasafnskennara, sem
haldin verður í Stavanger í Noregi
þann 28. júní til 2. júlí næstkomandi.
Forvitnilegt verður að vita hvaða
höfundur verður fyrir valinu því allir
þessir rithöfundar eru vel að þessum
vegsauka komnir.