Börn og menning - 01.04.2003, Síða 38

36
Börn og menning
kwikmyndir
Sigríður Pétursdóttir
Útlenskar bíómyndir
Ég skokkaði út á myndbandaleigu um
daginn, sem er hreint ekki í frásögur
færandi. Kem þangað ansi oft. Nema í þetta
skipti hitti ég son vinkonu minnar, eldhressan
unglingsstrák sem heilsaði með virktum.
Þar sem við vorum bæði í leit að góðum
myndum datt mér í hug að benda honum á
sænsku myndina „Tillsammans" eftir Lukas
Moodysson. „Ertu búin að sjá hana?", spurði
ég, „hún er rosalega fyndin og skemmtileg."
„Neibb, ég horfi ekki á útlenskar myndir,"
svaraði hann að bragði.
Mér hálfbrá við þetta og spurði með nokkurri
undrun hvort ég myndi það ekki rétt að hann
væri nýbúinn að sjá bæði „Spiderman" og
„Star Wars". Þær væru nú ekki beinlínis
íslenskar. „Júúú," hvein i töffaranum,
sem horfði á mig eins og ég væri síðasti
geirfuglinn eða risaeðla á tímaflakki.
Hvað er útlenskt?
Hann útskýrði fyrir mér að hann meinti
auðvitað ekki að hann horfði bara á
íslenskar myndir enda væru þær yfirleitt jafn
hundleiðinlegar og þessar útlensku. „Nei,
útlenskar myndir eru þær myndir sem ekki
eru á ensku. Svona myndir þar sem maður
þarf að burðast við að lesa textann." Að auki
fékk ég fyrirlestur um að í þessum útlensku,
það er að segja evrópsku myndum, væri
engin aksjón, eins og hann orðaði það. Ekkert
gerðist heldur væri endalaust tal um lífið eða
jafnvel ekkert tal heldur bara manneskjur
ráfandi um. Ég reyndi að bera í bætifláka
fyrir evrópskar myndir og segja honum frá
nokkrum sem ég hafði séð og væru hressar
og skemmtilegar. En hann var vantrúaður og
í rauninni ekkert undarlegt við það.
Bandarískt uppeldi
Eins og allir vita er meirihluti kvikmynda sem
okkur stendur til boða bæði í bíóhúsum og
sjónvarpi bandarískar hasar-, ævintýra- eða
gamanmyndir. Krakkarnir alast upp við
þær, læra að hafa gaman af þessari tegund
mynda og gefa öðrum tegundum varla
tækifæri. Ég hef hugsað töluvert mikið um
þessi skoðanaskipti okkar að undanförnu
og kannað markvisst kvikmyndasmekk hjá
stórum hópi barna og unglinga. Nær engar
undantekningar eru frá reglunni í þessari
óvísindalegu rannsókn minni. Krakkarnir tala
öll um kvikmyndir á sama hátt og strákurinn
sem ég hitti á myndbandaleigunni.
Mergur málsins
Og þá er ég komin að merg málsins.
Börnum og ungu fólki er ekki kennt neitt
um kvikmyndir í grunnskóla. Og það eru
aðeins fáir framhaldsskólar sem bjóða
áfanga þar sem kvikmyndalestur er helsta
viðfangsefnið. I grunnskóla eru bókmenntir
skyldufag. Sama má segja um listgreinar
eins og tónmennt og myndmennt. En ekki
kvikmyndir. Þær eru þá líklega ekki enn
viðurkennd listgrein innan skólakerfisins. Á
meðan þannig er í pottinn búið getum við
ekki reiknað með að börnin okkar læri að
leggja mat á kvikmyndir á sama hátt og t.d.
bókmenntir. Þau hafa ekki forsendurtil þess.
Ég man eftir því að þegar ég var í grunnskóla
voru oft heitar umræður meðal okkar
krakkanna um hvers vegna í ósköpunum
væri verið að láta okkur lesa texta sem okkur
fannst tyrfinn og erfiður. En smám saman,
eftir því sem við lásum meira og lærðum um
strauma og stefnur í bókmenntum, fórum
við að kunna að meta þær. En hugsið ykkur
bara ef okkur hefði aldrei verið hjálpað að
læra að lesa góðar bókmenntir - hvað lífið
væri nú miklu fátæklegra ef maður hefði
aldrei gefið Laxness eða Kundera séns
og væri enn fastur í rauðu ástarsögunum
eða ísfólkinu. Þannig er þessu háttað hjá
mörgum hvað kvikmyndir varðar, bæði
börnum og fullorðnum. Kvikmyndir sem
ekki eru auðmeltar og með hefðbundnu
sniði hafa aldrei fengið tækifæri.
Kvikmyndalestur
Það þarf að læra að lesa kvikmyndir rétt
eins og bókmenntir. Þótt kvikmyndin sé ekki
ævagömul listgrein eru samt sem áður til ótal
hefðir, straumar og stefnur sem gaman er að
skoða. Reyndar er stór hópur sjálfmenntaðs
fólks á þessu sviði og ekkert nema gott um
það að segja. En hópurinn sem hefði yndi af
listrænum kvikmyndum yrði hins vegar miklu
stærri ef kvikmyndalestur væri í námskrá