Fréttablaðið - 30.11.2021, Qupperneq 13

Gaslýsing er mjög
alvarleg birtingarmynd
af andlegu ofbeldi sem
getur haft miklar og
skaðlegar afleiðingar
á lífsgæði og sjálfsmat
þolandans.
Í starfi Aflsins hafa ráðgjafar orðið
varir við að æ fleiri skjólstæðingar
sem leita til Af lsins eftir ráðgjöf
hafa upplifað andlegt of beldi og
þegar tölfræðin er skoðuð síðustu
ár hafa um og yfir 75% nýrra skjól-
stæðinga upplifað andlegt of beldi.
Andlegt of beldi getur átt sér stað
í hvaða samskiptum sem er, hvort
sem um er að ræða ástarsamband,
vinasamband, foreldrasamband
eða jafnvel inni á vinnustöðum.
Ef við skoðum sérstaklega birt-
ingarmyndir og af leiðingar and-
legs of beldis í nánum samböndum
þar sem við gefum okkur að ger-
andinn sé karlmaður og þolandinn
kona, þó að þessi hlutverk geti
verið allavega, má oft sjá að í upp-
hafi sambands er gerandinn mjög
sjarmerandi og er duglegur að ausa
lofi og gjöfum yfir þolandann.
Hann segir þolanda að hún sé fal-
legasta kona sem hann hafi hitt og
enginn sé betri en hún. Eftir vissan
tíma, jafnvel mjög stuttan, fer þó
að bera á annarri hegðun og byrjar
sú hegðun gjarnan á lúmskan hátt
þannig að þolandinn á erfitt með að
festa fingur á að eitthvað óheilbrigt
sé að eiga sér stað. Þarna ber oft á
fyrstu merkjum niðurrifs í formi
þess að gerandinn fer að finna
að þolandanum og „fullkomna“
konan í upphafi sambandsins fer í
auknum mæli að finna fyrir því að
gerandanum finnist hún ómöguleg
og lítils virði, sem verður ansi mikill
viðsnúningur frá fyrri lofum.
Gerandinn stjórnar andrúms-
lofti heimilisins með fýlu og þögn
þannig að aðrir á heimilinu fara að
læðast um og láta lítið fyrir sér fara.
Hann er oft af brýðisamur, stýrir
og fylgist grannt með gjörðum
og ferðum þolandans, öskrar eða
sýnir aðra ógnandi hegðun sem
er til þess fallin að sýna hver það
er sem ræður. Hann brýtur niður
sjálfsmynd þolandans með ýmsum
hætti, telur þolanda trú um að hún
sé vonlaus, muni ekki komast af
án hans og að enginn annar komi
til með að vilja vera með henni ef
hún hættir í sambandinu. Einnig
er algengt að gerandinn einangri
þolandann og reyni að snúa honum
gegn fjölskyldu sinni og vinum.
Í þessum aðstæðum er algengt
að þolandinn hætti að hafa trú á
sjálfri sér og innsæi sínu og fer að
trúa orðum gerandans þrátt fyrir að
vita betur. Þegar hún á í samskipt-
um við gerandann gæti hún allt
eins verið að tala við vegg því sam-
skiptin eru einungis eftir geðþótta
og forsendum geranda hverju sinni.
Þolandi verður í kjölfarið ringlaðri
Andlegt ofbeldi og birtingarmyndir þess
Sigurbjörg
Harðardóttir
verkefnastjóri og
ráðgjafi hjá Aflinu
og óöruggari um sjálfa sig í þessum
streituvaldandi samskiptum.
Gaslýsing er mjög alvarleg birt-
ingarmynd af andlegu of beldi
sem getur haft miklar og skaðlegar
af leiðingar á lífsgæði og sjálfsmat
þolandans. Gerandinn notar þessa
samskiptatækni til þess ná sínu
fram og snýst hún um að þoland-
inn efist um sjálfa sig og upplifanir
sínar. Gerandinn þykist ekki muna
eftir fyrri samræðum sem áttu sér
stað og snýr öllu því sem þolandinn
segir í öfuga átt þannig að þoland-
inn kemur alltaf illa út. Þegar þol-
andinn tjáir sig um líðan sína neitar
gerandinn að hlusta og gerir lítið úr
henni og upplifunum hennar.
Í nánu sambandi eigum við að
upplifa öryggi, stuðning, ást og kær-
leika. Við eigum ekki að þurfa að
lesa stöðugt í aðstæður, forðast átök
eða efast um eigið ágæti. Ef þú upp-
lifir og kannast við eitthvað sem hér
hefur verið skrifað um gæti verið
gott fyrir þig að íhuga að leita eftir
aðstoð til að finna aftur þinn innri
styrk og fá trú á innsæið þitt. Það er
víða hægt að fá aðstoð og samtök
eins og Aflið, Bjarmahlíð, Kvennaat-
hvarfið o.fl. bjóða upp á fræðslu og
stuðning um ofbeldi og afleiðingar
þess, að kostnaðarlausu. n
Það er víða hægt að fá
aðstoð og samtök eins
og Aflið, Bjarmahlíð,
Kvennaathvarfið o.fl.
bjóða upp á fræðslu og
stuðning …
Halldór Guðmundsson segir hér
frá 30 stöðum á landinu sem tengjast
með einhverjum hætti bókmenntum
eða sögu Íslendinga.
Ljósmyndir eftir Dag Gunnarsson.
BÓKMENNTALEG
HRINGFERÐ UM ÍSLAND
„... persónuleg og bókmenntaleg
en vísar einnig til sögu, menningar
og náttúru. Stíll Halldórs er góður,
auðlesinn og skemmtilegur.“
BJÖRN BJARNASON / MORGUNBLAÐIÐ
Innbundin Rafbók Hljóðbók
Bókabúð Forlagsins | Fiskislóð 39 | Opið 10–19 alla daga til jóla | www.forlagid.is
LANDSINS MESTA ÚRVAL BÓKA
ÞRIÐJUDAGUR 30. nóvember 2021 Skoðun 13FRÉTTABLAÐIÐ