Morgunblaðið - 29.01.2022, Blaðsíða 12

„Ég fékk lopann nánast
með móðurmjólkinni,
enda var mamma mín,
Ragnheiður Guðmunds-
dóttir, mikil handverks-
kona. Sama er að segja
um móðurömmu mína,“
segir Gréta Sörensen.
Kristín Heiða Kristinsdóttir
khk@mbl.is
É
g man enn þá stóru stund
þegar ég eignaðist mína
fyrstu lopapeysu, það var
fyrir 60 árum þegar ég
var sex ára, eða árið 1962. Mamma
prjónaði hana á mig og mér þótti sér-
staklega vænt um peysuna af því ég
hafði fylgst með henni prjóna hana,“
segir Gréta Sörensen prjónahönn-
uður og textíllistamaður, en hún
sendi frá sér Lopapeysubókina fyrir
síðustu jól. Þar kennir hún á einfald-
an hátt hvernig á að prjóna lopa-
peysu og uppskriftir eru í bókinni
fyrir börn frá 6 mánaða aldri upp í
stærðir fyrir fullorðna. Bókin geymir
líka ýmsan fróðleik.
„Hin hefðbundna íslenska lopa-
peysa er merkilegur menningararfur
sem varð til í höndum alþýðu lands-
ins og er í sífelldri mótun. Ég fékk
lopann nánast með móðurmjólkinni,
enda var mamma mín, Ragnheiður
Guðmundsdóttir, mikil handverks-
kona. Sama er að segja um móð-
urömmu mína Áslaugu Jónsdóttur,
sem fæddist við lok nítjándu aldar,
árið 1881, en formæður mínar eru
mínar fyrirmyndir og ég tileinkaði
þeim Prjónabiblíuna sem ég gaf út
fyrir fimm árum. Amma mín fór í
klæðskeranám, sem var óvenjulegt
fyrir konu um aldamótin 1900, en
bróðir hennar kostaði hana til náms
og þegar hann dó óvænt í sjóslysi, þá
voru ekki lengur til peningar til að
amma geti lokið klæðskeranáminu.
Þannig var lífið á þeim tíma, en
amma og afi bjuggu suður með sjó og
þau voru bændur með kindur og ég
var mikið í sumarhúsi með foreldrum
mínum í nágrenni við þau. Fyrir vikið
ólst ég upp með þeirri hugsun að
maður geri allt í höndunum. Mér
finnst það áhugaverð hugsun og ég
finn hvernig sú hugsun að nýta hluti
býr innra með mér sem handverks-
manneskju,“ segir Gréta sem er hálf-
ur Dani, en faðir hennar, Níels Bent
Sörensen, var mikill áhugaljósmynd-
ari.
„Þegar Íslendingar voru að
fiska og héldu að þjóðin gæti ekki lif-
að án þess, þá voru Danir að einbeita
sér að hönnun. Í gegnum föður minn
fékk ég inn þessa hugsun um nota-
gildi og gæði hluta, en handverkið
fékk ég í gegnum móður mína,“ segir
Gréta og bætir við að hún prjóni sér
til ánægju og leggi áherslu á gæði en
ekki magn. „Börnin mín, tengdabörn
og barnabörn hafa notið góðs af því
og þau gáfu til baka með því að sitja
fyrir á myndunum í bókinni.“
Mismunandi erfiðleikastig
Gréta er ekki aðeins prjóna-
hönnuður, hún er líka jógakennari og
segir að rannsóknir sýni að þegar við
prjónum þá hægist á hjartslætti, rétt
eins og þegar við stundum jóga. „Að
prjóna er því augljóslega slakandi og
gott fyrir fólk, en þetta er mjög sér-
stakt ferli sem fer í gang þegar við
prjónum, þá vinnum við samtímis
með höndum og höfði. Þetta er heil-
næmt ferli sem róar hugann og
margir hafa tekið til við prjónaskap í
Covid-tíðinni.“
Gréta segir að íslenska lopa-
peysan hafi breyst gegnum árin, til
dæmis sleppa margir að hafa munst-
ur fremst á ermum og neðst við
stroff á bol.
„Ég ákvað einmitt að hafa allar
peysurnar í nýju bókinni þannig og
ég geri þær líka sumar aðsniðnar. Í
bókinni eru allar þær útfærslur sem
hægt er að finna af lopapeysunni og
ég útskýri hvernig á að gera þær, til
dæmis að gera peysu aðsniðna eða
hafa hana með auka vídd yfir mjaðm-
ir. Ég sem kennari er í þessari bók að
miðla upplýsingum svo aðrir geti
hjálpað sér sjálfir, hvort sem þeir eru
byrjendur í lopapeysuprjóni eða
lengra komnir. Uppskriftirnar,
þ.e.a.s. munstrin eru á mismunandi
erfiðleikastigi og er það útskýrt við
hverja peysu,“ segir Gréta sem hann-
aði öll munstur og snið lopapeysanna
í bókinni.
Ferðamenn kaupa lopa
Gréta segir ástæðuna fyrir því
að Lopapeysubókin var einnig gefin
út á ensku, vera þá að henni hafi
fundist nauðsynlegt að útskýra hefð-
ina á ensku í bók, til dæmis fyrir
ferðamenn sem kaupa sér margir
lopa hér til að prjóna úr honum lopa-
peysur.
„Þetta er okkar menningararfur
og það er komin hefð á handverkið,
hvernig við gerum ákveðna hluti, til
dæmis hvernig við lykkjum saman
undir höndum. Nú er fólk úti um all-
an heim farið að prjóna íslenskar
lopapeysur og fullt af hönnuðum í
öðrum löndum eru að gera lopapeys-
umunstur. Við erum í þessari bók að
útskýra alla þessa tækni sem við-
komandi þarf til að geta gert lopa-
peysuna rétt, samkvæmt þeirri hefð
sem hefur þróast hér,“ segir Gréta
og tekur fram að margir aðrir hafi
gefið góð ráð við gerð Lopapeysu-
bókarinnar, t.d. Baldrún K. Jóns-
dóttir hjá Handprjónasambandinu.
Fullorðins Tvær af lopapeysunum í fullorðinsstærð sem eru í bókinni og
Gréta hefur hannað. Karlapeysan heitir Grafík en kvenpeysan Ísdropar.
Barnabörnin Þrjár af barnapeysunum sem eru í Lopapeysubók Grétu.
Hægir á hjartslætti þegar við prjónum
Morgunblaðið/Árni Sæberg
Gréta Prjónahönnuður, vefnaðar- og textílkennari, prjónar sér til ánægju.
Ljósmynd/Níels Bent Sörensen
Ánægð Gréta 7 ára í fyrstu lopapeysunni og með húfu í stíl. Hún man enn
góðu tilfinninguna sem fylgdi. Mamma prjónaði en pabbi tók myndina.
12 DAGLEGT LÍF
MORGUNBLAÐIÐ LAUGARDAGUR 29. JANÚAR 2022