Morgunblaðið - 18.02.2022, Qupperneq 6

6 FRÉTTIR
Innlent
MORGUNBLAÐIÐ FÖSTUDAGUR 18. FEBRÚAR 2022
NÝJUM
AÐILUM
fylgja ferskir vindar
og ný vinnubrögð
Faglegar heildarlausnir og
samkeppnishæf verð.
Allt á einum stað.
Dalshraun 6 | 220 Hafnarfjörður | 581 4000
solarehf.is | solarehf@solarehf.is
Ómar Friðriksson
omfr@mbl.is
Ástand áfangastaða innan frið-
lýstra svæða hér á landi hefur far-
ið batnandi og hefur stöðum sem
eru taldir í hættu fækkað á milli
ára. Einn staður hefur þó bæst á
rauðan lista yfir áfangastaði sem
eru í hættu en þar er um að ræða
svæði sem eru undir það miklu
álagi að hætta er á að verndargildi
þeirra tapist og grípa þarf til að-
gerða. Um er að ræða Vigdísar-
velli og Vigdísarvallaleið (líka
nefnd Djúpavatnsleið) innan
Reykjanesfólkvangs og er ástæðan
m.a. rakin til aukinnar umferðar
vegna eldgossins í Fagradalsfjalli.
Eru þar sagðar vera miklar
skemmdir vegna utanvegaaksturs,
ruslsöfnunar og ýmiskonar óæski-
legrar hegðunar á svæðinu.
Þetta kemur fram í skýrslu sem
Umhverfisstofnun hefur birt um
mat á ástandi 148 áfangastaða
ferðamanna á seinasta ári, sem eru
á friðlýstum svæðum.
Aukinn akstur utan vega
„Aukin vitneskja um svæðið og
nálægð við gossvæðið hefur aukið
umferð um Vigdísarvallaleið. Akst-
ur utan vega jókst í ár vegna eld-
goss í Fagradalsfjalli en margir
keyrðu þarna í gegn til að komast
á gossvæði. Að auki er farið að
nota svæðið sem leiksvæði fyrir
ýmis farartæki og er því um að
ræða miklar skemmdir á náttúru
svæðisins. Settar voru upp nokkr-
ar mjög áberandi „allur akstur
bannaður“-lokanir sem ekki voru
virtar,“ segir í skýrslunni.
Bent er á að vegur kom illa und-
an vetri sem leiddi til enn meiri
utanvegaaksturs og að leita þurfi
leiða til að koma í veg fyrir akstur
utan vega og taka á honum. Bæta
þurfi merkingar og loka förum
með landmótun á mörgum stöðum
o.fl.
Gott ástand á 43% staða
Fram kemur í umfjöllun Um-
hverfisstofnunar um ástand áfanga-
staðanna yfir landið allt að ástand á
43% áfangastaða innan friðlýstra
svæða sé metið mjög gott og hefur
áfangastöðum í hættu fækkað milli
ára. Þessir staðir geti vel tekið á
móti gestum án neikvæðra áhrifa á
umhverfið. Úttektin leiddi einnig í
ljós að svæðum sem talin eru í góðu
ástandi fjölgaði í fyrra úr 60 í 64.
„Árið 2020 fjölgaði svæðum í
góðu ástandi verulega. Það tengist
að miklu leyti fækkun ferðamanna.
Búast má við að ástand svæðanna
versni aftur ef ferðamönnum fjölg-
ar án þess að innviðir verði byggðir
upp,“ segir í umfjöllun Umhverfis-
stofnunar.
Nánast allir áfangastaðir innan
Þjóðgarðsins Snæfellsjökuls,
Vatnajökulsþjóðgarðs og Þjóð-
garðsins á Þingvöllum komu mjög
vel út í úttektinni og er það talið til
marks um vel heppnaða uppbygg-
ingu innviða og gott skipulag á
svæðunum.
Áfangastaðir sem flokkaðir eru á
appelsínugulum lista eru svæði sem
hugsanlega er hætta á að tapi
verndargildi sínu og þar sem þörf
er á aðgerðum. Fram kemur að
svæðum á appelsínugula listanum
hefur fækkað á milli ára úr 18 í 15.
Tröllabörn merkt appels-
ínugul
„Nú er svo komið að allir áfanga-
staðirnir sem verma þennan lista
eru annaðhvort innan friðlandsins
að Fjallabaki eða á Suðvesturlandi.
Nýtt svæði á listanum er t.d.
Tröllabörn, en þar hafa fram-
kvæmdir á jaðri svæðisins farið inn
á svæðið og einhverjar skemmdir
hlotist af,“ segir í skýrslunni.
Þau svæði sem komu hins vegar
verst út á árinu 2021 eru, auk Vig-
dísarvalla í Reykjanesfólkvangi,
Stútur og Suðurnámur innan frið-
lands að Fjallabaki og Námuvegur
innan Vatnajökulsþjóðgarðs.
Á rauðan lista vegna
umferðar utan vega
- Miklar skemmdir á náttúru á Vigdísarvallaleið
- Áfangastöðum í góðu ástandi fjölgaði verulega
Morgunblaðið/Kristinn Magnússon
Eldstöðvar Akstur utan vega jókst vegna eldgossins í Fagradalsfjalli.
Höskuldur Daði Magnússon
hdm@mbl.is
„Þetta var smá eldur sem tók stuttan
tíma að slökkva. Skemmdir voru litl-
ar, aðeins reykur og sót, og þetta hef-
ur ekki truflað starfsemi okkar,“ seg-
ir Reynir Þór Guðmundsson, fram-
kvæmdastjóri Vöku.
Eldur kom upp í húsnæði Vöku við
Héðinsgötu í Reykjavík aðfaranótt
miðvikudags. Reynir segir að kviknað
hafi í skotbómulyftara sem stóð einn
og sér. Slökkviliðsmenn hafi verið
fljótir á vettvang eftir að brunakerfi
fór í gang og eldurinn hafi ekki náð að
breiða úr sér.
„Við höfum verið að bæta eldvarnir
hér og hólfaskipting sem hefur verið
sett upp varði bíla sem voru hinum
megin við vegginn,“ segir hann. Elds-
upptök eru ókunn en tæknideild lög-
reglu kannaði vettvang á miðvikudag-
inn.
Málefni Vöku hafa ítrekað ratað í
fréttir síðustu misseri vegna óánægju
íbúa í nágrenninu með starfsemi
fyrirtækisins. Þeir kvörtuðu undan
hávaða og mengun frá Vöku og í júní á
síðasta ári var starfsleyfi fyrirtækis-
ins fellt úr gildi. Í kjölfarið fékk Vaka
undanþágu til að starfa áfram og síð-
asta haust var starfsleyfið endurnýj-
að út næsta ár. Fyrirtækið fékk þó
ekki leyfi til að starfrækja móttöku-
stöð fyrir úrgang. Samkvæmt upplýs-
ingum frá Reyni framkvæmdastjóra
er enn stefnt að því að starfsemi Vöku
verði flutt á brott af Héðinsgötu í ná-
inni framtíð.
Eldur kom upp
í húsnæði Vöku
- Kviknaði í lyftara
- Litlar skemmdir
- Bættar eldvarnir
Vettvangur Tveir slökkviliðsbílar
við húsnæði Vöku við Héðinsgötu í
Reykjavík aðfaranótt miðvikudags.
Rúmlega 80 prósent íslenskra mið-
aldahandrita með svonefndum ridd-
ara- og fornaldarsögum hafa glatast
í tímans rás. Sögurnar sjálfar hafa
hins vegar varðveist mun betur; um
77 prósent þeirra eru enn til vegna
uppskrifta í aldanna rás. Þetta er
meðal þess sem ný rannsókn fræði-
manna við tólf alþjóðlegar háskóla-
stofnanir á varðveislu evrópskra
miðaldahandrita og sagna leiðir í
ljós. Einn fræðimannanna er dr.
Katarzyna Anna Kapitan við Ox-
ford-háskóla, en hún hefur stundað
nám og rannsóknir í íslenskum
fræðum við Háskóla Íslands. Frá
rannsókninni er greint í tímaritinu
Science sem kemur út í dag.
Fræðimenn um bækur og handrit
hafa áður reynt að áætla með ýms-
um aðferðum hve mikill fjöldi hand-
rita og sagna frá miðöldum hefur
varðveist. Í rannsókninni nú er hins
beitt tölfræðilegum reiknilíkönum
sem gefið hafa góð raun á allt öðru
fræðasviði, í vistfræði.
Samkvæmt rannsókninni er áætl-
að að meira en 90 prósent af öllum
evrópskum miðaldahandritum með
riddara- og fornaldarsögum séu
glötuð. Þetta er nokkurn veginn
sama niðurstaða og fræðimenn hafa
áætlað með öðrum aðferðum. Varð-
veisla sagna í þessum flokki er mis-
munandi eftir löndum og tungu-
málum. Best er hún á Írlandi en
mest hefur glatast á Englandi.
Rannsóknin bendir til þess að rúm-
lega 80 prósent írskra riddara- og
fornaldarsagna frá miðöldum hafi
varðveist allt til okkar daga en 38
prósent sams konar verka sem skráð
voru á ensku. Þá hafi 19 prósent
írskra miðaldahandrita á þessu sviði
varðveist en aðeins 7 prósent sam-
bærilegra verka á Englandi.
Katarzyna Anna Kapitan segir í
viðtali á vef Oxfordháskóla að rann-
sóknin bendi til þess að allt að 77
prósent allra riddara- og fornald-
arsagna sem skrifaðar voru á ís-
lensku á miðöldum hafi varðveist til
okkar daga en aðeins 17 prósent
handritanna sjálfra. Er varðveislan
á Íslandi og Írlandi betri en í öðrum
Evrópulöndum. Sögurnar voru flest-
ar þýddar úr erlendum handritum.
Margs konar ástæður eru fyrir því
að handrit glatast, m.a. brunar,
slæm varðveisluskilyrði og ýmsir
samfélagshættir. Kaplan segir að
ástæðan fyrir góðri varðveislu sagna
á Íslandi og Írlandi geti verið að þar
lifði sú hefð að skrifa upp gömul
handrit löngu eftir að farið var að
prenta bækur. gudmundur@mbl.is
Morgunblaðið/Hari
Miðaldahandrit Frumritin hafa flest glatast en margt efni varðveist í
uppskriftum. Varðveisla riddara- og fornaldarsagna er góð hér á landi.
Þorri handrita
hefur glatast
- En sögurnar varðveist vel hérlendis