Sjómannablaðið Víkingur - 01.04.2019, Page 40

M eð tilkomu togaraútgerðar á öndverðri 20. öld bættist
ný vídd í útgerð og sjósókn Íslendinga og ekki leið á
löngu uns tekið var að tala um nýjan og sérstakan hóp
innan sjómannastéttarinnar: togaramenn. Fyrsta kynslóð
þeirra samanstóð að mestu af mönnum sem áður höfðu haft
sjósókn á þilskipum og árabátum að árstíðabundnu hluta-
starfi, en togarasjómennskan var frá upphafi fullt starf, þótt
fyrstu togararnir sæktu ekki sjó nema átta til tíu mánuði á
ári. Tekjur á þeim voru hins vegar svo háar, að margir togara-
menn gátu leyft sér að sinna ekki annarri vinnu. Þetta þóttu
mikil hlunnindi sem heilluðu unga og framgjarna menn.
Þótti fínt að vera togaramaður
Smám saman óx úr grasi kynslóð, sem aldrei hafði kynnst að
ráði sjómennsku á annars konar skipum en togurum. Sumir
þeirra höfðu verið á erlendum botnvörpuskipum, einkum
breskum, og lært þar vinnubrögð og handtök við togveiðar.
Flestir komust hins vegar ungir í skipsrúm á fyrstu íslensku
togurunum og lærðu þar sjó, eins og
kallað var. Allir byrjuðu þeir sem hásetar
eða kyndarar, en unnu sig síðan upp,
og þeir sem gátu fóru í stýrimanna- eða
vélstjóraskóla. Margir þeirra urðu lands-
kunnir aflamenn og nokkrir komust í
álnir, eignuðust eigin skip eða hlut í
skipi og stunduðu útgerð síðari hluta
ævinnar. Langt fram eftir 20. öld lék
ljómi um nöfn þessara manna á Íslandi,
þeir færðu björg í bú, voru sannkallaðir
máttarstólpar samfélagsins og á sjó voru
þeir eins og kóngar í ríki sínu. Á þeim
árum þótti fínt að vera togaramaður á Ís-
landi.
Fæddist í Leiru
Fáir menn gátu frekar talist samnefnari
íslenskra togaramanna og þess sem þeir fengu áorkað en
Tryggvi Ófeigsson, og var hann þó aðeins einn af mörgum
afreksmönnum í sinni stétt.
Ævi Tryggva var ævintýri líkust og hann náði að kynnast
togarasjómennsku og togaraútgerð frá öllum hliðum. Hann
fæddist suður í Leiru árið 1896, í þann mund sem útlendir
togarar tóku að sækja í stórum hópum í Faxaflóa á sumrum.
Sem ungur drengur fylgdist hann hugfanginn með þessum
stóru skipum og átti sér þann draum æðstan að komast á
togara. Það tókst og eftir tilskilinn tíma sem háseti fór hann í
Stýrimannaskólann í Reykjavík.
Að námi loknu var Tryggvi stýrimaður og skipstjóri á
íslenskum og enskum togurum, m.a. á Imperialist, sem Helly-
ersbræður gerðu út og var stærsta skip í breska togaraflotanum
á 3. áratug 20. aldar.
Úranus og Júpiter
Árið 1929 stofnaði Tryggvi útgerðarfélag ásamt fleiri mönnum
og varð þá skipstjóri á eigin skipi. Því stýrði hann um árabil og
eftir síðari heimsstyrjöld eignaðist hann
fyrirtækið að mestu og rak það af mynd-
arskap í um það bil aldarfjórðung.
Á 6. og 7. áratugnum var fyrirtæki
hans, Júpiter og Marz hf., stærsta togara-
útgerðarfyrirtæki landsins í einkaeign og
skip hans, Neptúnus, Úranus, Júpiter og
Marz, voru fræg aflaskip.
Þá reisti Tryggvi einnig mikla fiskverk-
unarstöð og hraðfrystihús á Kirkjusandi
við Reykjavík. Hann hætti útgerð í þann
mund er skuttogarar leystu síðutogarana
af hólmi og hraðfrystihúsið seldi hann
árið 1973. Það voru síðar höfuðstöðvar
Íslandsbanka í ein tuttugu ár en nú er
það líka breytt og óvíst hver verða örlög
hússins sem um langt skeið hýsti eitt
öflugasta útgerðarfyrirtæki landsins.
Togarinn Júpiter, byggður 1925, var fyrsti
togarinn sem Tryggvi eignaðist þegar
hann stofnaði - með fleirum - útgerðar-
félagið Júpiter hf. árið 1929. Tryggvi
var sjálfur með skipið til 1940 enda
með afbrigðum aflasæll skipstjóri.
Ljósm: Úr safni Hafliða Óskarssonar
Jón Þ. Þór
Togaramaður af l ífi og sál
– Tryggvi Ófeigsson (1896-1987) –
Tryggvi Ófeigsson.
40 – Sjómannablaðið Víkingur