Sjómannablaðið Víkingur - 01.04.2019, Blaðsíða 46

46 – Sjómannablaðið Víkingur
Út er komin hjá Bókaútgáfunni Hólum bók
séra Sigurður Ægisson um Gústa guðs-
mann (Guðmund Ágúst Gíslason) sem Sig-
urður hefur unnið að í hartnær tvo áratugi.
Sigurður veitti Víkingnum góðfúslegt leyfi
til að birta stuttan kafla úr bókinni sem er
um 300 blaðsíður að lengd. Við grípum
niður í tíunda kafla bókarinnar þar sem
Sveinn Björnsson hefur orðið:
Ég kynnist Gústa árið 1964 þegar við
förum að róa á trillunni, ég og gamli mað-
urinn [: faðir Sveins], þá fer maður að
kynnast honum, þá kemur maður inn í
þennan vettvang, inn í þetta líf, þessa
trillukarlaveröld sem þá var að byrja að
verða til hérna svona aftur. Hún hafði nátt
úrulega verið til hér áður fyrr en hafði
dáið út, en var svo að koma aftur þegar að
handrúllurnar fóru að koma, slóðarnir og
nælonið, þá fóru menn að fara af stað aft-
ur. Og líka annað það, að á sumrin tók
enginn við fiski meðan að síldin var á
fullu, það tók enginn við fiski, og menn
sem voru að þessu, þeir voru bara með
línubala uppi á torgi og voru að selja fisk
bara upp úr balanum því þá voru ekki
fiskbúðir, þannig að það var ekki nokkur
leið að losna við fisk þó að menn hefðu
viljað það. Og þeir sem voru að þessu, það
voru orðnir gamlir menn sem voru þá
kannski á árabátum bara hérna á firðinum.
Þá voru þeir bara að selja í braggana og
selja hérna á götunni húsmæðrum sem að
vildu kaupa fisk, því það vantaði náttúru-
lega alltaf fisk. Fjarðarfiskurinn var nú
ekki vinsæll, það var svo vont bragð af
honum, því hann lá hér í damminum og
menn voru ekkert að fara lengra, það var
nógur fiskur á firðinum. Og menn voru
alltaf spurðir: „Hvar varstu? Varstu úti í
Neskrók?“ og menn lugu því alveg villt og
galið, þó þeir hefðu verið að veiða hér
fram af bryggjunum. Karlinn var náttúru-
lega í þessu. Hann var ekkert að fara
lengra en hann þurfti og menn voru ekki
sáttir við fiskinn hjá honum, mikið til út
af því að hann fór svo stutt. Svo hirti hann
hvern einasta fisk, hvort hann var stór eða
smár, og þetta var náttúrulega bölvað kóð,
sumt af þessu, rauðir þaratittlingar, og þeir
vildu þetta ekkert í salt, hvorki Dengi Matt
[: Steingrímur Matthíasson, fisksali] eða
bílstjórarnir. Það var stundum hávaði á
bryggjunni þegar karlinn var að koma með
þetta. Hann var að gá ofan í trillurnar hjá
okkur hinum og ef hann sá smáfiskana oní
bátunum þá óð hann af stað og sagði:
„Komdu og sjáðu hérna hjá þessum.“ Og
þá skipti engu máli þó að menn hefðu ver-
ið búnir að taka þetta frá og setja til hliðar,
ætluðu bara handa sjálfum sér, hann sá
þetta, og þá var alveg eins gott að taka af
honum eins og okkur.
En aðalfiskimiðin hans voru hérna í
fjarðarkjaftinum, fram af Sauðanesvitanum
og á Hellunni, hann fór ekkert lengra,
enda var báturinn orðinn ansi lélegur, það
var orðinn fúinn í honum botninn og
hann vissi það karlinn að hann var ekkert
sérstakur. Enda var þetta alveg nóg fyrir
hann.
Ég man eftir því eitt skiptið, það var oft
þannig hérna og er það kannski ennþá að
seinnipart sumars, svona í byrjun ágúst og
um miðjan ágúst, það fer eftir hitastigi í
sjónum og átu, þá er oft ágætis fisk að fá
hérna fram af Hellunni, svona á 15–20
föðmum, og hérna austur með nesinu,
Siglunesinu. Og þá er hann uppi í sjó,
vænn fiskur, og svo eru aftur kóðin niður
við botninn. Maður gerði það oft, skal ég
segja þér, að þegar maður sá að karlinn var
farinn að hanga kyrr lengi, þá vissi maður
það að hann var kominn á slóðina, fisk-
urinn. Ég man eitt skipti snemma
morguns, ég ætlaði að fara vestur á Fljóta-
mið og ég sé að karlinn er kominn, hann
fór alltaf svo snemma, 4 á nóttunni, 5 á
morgnana, sem hann var kominn af stað,
því hann var svo lengi að hafa sig út. Og
hann er kominn hérna fram af Hellunni og
ég hugsa með mér, það er best að renna
bara til hans og kjafta við hann áður en
maður fer vestur, heyra í honum hljóðið.
Svo ég keyri til hans og þá er hann að inn-
byrða ágætis þorsk, hann var með heilás,
beitufæri, og ég segi:
„Ertu að fá hann, vinur?“
Já, hann hélt það nú, sko, að hann
væri að koma núna, þetta væri það fyrsta.
Hann tók upp fiskinn og sýndi mér. Hann
var hvítur, þú veist, hann var ekki rauður
eins og oft er á grunnfiskinum.
„Hann er að koma,“ sagði hann, „þetta
er það fyrsta sem ég verð var við hann. Ég
held að hann sé ..., ertu ekki með mæli?“
Ég segi jú. „Lónaðu hérna í kring um
mig og vittu hvort þú sérð hann ekki.“
Og ég segi: „Það lóðar hérna upp í
sjó,“ ég héldi að þetta væri bara áta. „Nei,
það er fiskur í henni,“ sagði hann, „ég veit
það.“
Svo það endar með því að ég fer fram
fyrir hann, svona 20 faðma, ég var með
slóða, og ég renni niður og í svona lóðn-
ingar, það var svona dreift, eins og oft er
hérna á grunnslóðinni, og ég flýti mér svo
að hala upp aftur svona upp í miðjan sjó
og þar er fiskur; ég fæ þarna 3 eða 4 fiska
bara strax þarna á slóðann. Og karlinn
hefur fylgst með mér, því hann er að reyna
að kalla í mig, ég heyri hávaðann í honum,
hann hafði svo hátt, ég heyrði í honum, en
gat ekki greint orðaskil. Ég ansaði ekkert
og ég renni þarna nokkrum sinnum, yfir-
leitt stoppar þetta stutt við, maður þarf
alltaf að vera að hreyfa sig. Svo ég er að
þvælast þarna fram og aftur og karlinn er
þarna yfirleitt kjurr bara, og ég er búinn
að fá þarna ein 300 kíló þarna fyrir hádegi
og þótti bara gott þá. Svo ég fer til hans að
fá mér kaffisopa og kjafta við hann og þá
er hann eitthvað voða dapur og segir að
hann sé alveg steinhættur að taka og ég
segi:
„Ertu ekki með slóða, maður?“
Nei, hann var ekki með neinn slóða.
Og ég segi: „Ég skal bara gefa þér slóða,
ég á nógan slóða; ég er með sökku og
öngla, ég læt þig bara hafa þetta, það er
vonlaust fyrir þig að vera með helvítis
heilásinn,“ segi ég, „því að hann tekur
ekki beitu þegar hann er kominn upp í
sjó, væni fiskurinn.“
Og hann horfir á mig og segir:
„Ætlarðu að gefa mér þetta?“
„Já, já, þú mátt eiga þetta,“ segi ég, „en
ef þú vilt endilega borga mér þá geturðu
gert það einhvern tímann seinna, taktu
bara við þessu.“
Svo ég leggst bara upp að honum þarna
í blíðunni og læt hann hafa slóða, set
krókana á fyrir hann og gekk alveg frá
þessu, og hann sker heilásinn frá, hann
var með svona rúlluræfil, fyrstu gerð.
Og ég segi við hann: „Svo skaltu passa
þig á því, vinurinn, að um leið og sakkan
kemur í botn að rúlla upp í sjó aftur,
vegna þess að annars ertu kominn með
smáfiskinn á um leið.“
á, já, hann hélt það þyrfti nú ekki að
kenna honum neitt. Svo kveðjumst við
Gústi
– alþýðuhetjan, fiskimaðurinn og kristniboðinn
Gústi
alþýðuhetjan, fiskimaðurinn og kristniboðinn
Sigurður Ægisson