Morgunblaðið - 04.10.2022, Qupperneq 14

14
MORGUNBLAÐIÐ ÞRIÐJUDAGUR 4. OKTÓBER 2022
Hægt er að lýsa skoðun á ritstjórnargreinum Morgunblaðsins á http://www.mbl.is/mogginn/leidarar/
Það er al-
kunna að
kálið er ekki
sopið þótt í ausuna
sé komið.
Liz Truss, for-
sætisráðherra
Breta, finnur fyrir því. Þegar
þingmenn Íhaldsflokksins
gerðu samsæri um að bola Bor-
is burt úr leiðtogahlutverki
hófst atburðarás skv. flokks-
reglum um að velja eftirmann
hans og um leið nýjan forsætis-
ráðherra.
Aðferðin er ekki gallalaus.
Þarna var allmörgum leiðtoga-
efnum att í slag og með fárra
daga bili kaus þingflokkur
íhaldsmanna á milli þeirra og
duttu keppinautarnir smám
saman út eftir reglunum. Að-
ferðin er býsna persónuleg og
koma fáir ósærðir frá illum
leik. Loks þegar tveir standa
eftir þá kemur til kasta flokks-
bundinna í Íhaldsflokknum,
sem sagt er að séu um 200.000,
og höfðu þeir lokaorðið um
hvort Truss utanríkisráðherra
eða Sunak fjármálaráðherra úr
nýslátraðri stjórn Borisar
skyldi taka við löskuðum
kyndli hans. Þá var að sjálf-
sögðu gerð könnun um hvort
þeirra væri sigurstranglegra
og var mjótt á munum. En þá
var spurt hvernig flokks-
bundnir hefðu kosið væri Boris
Johnson í framboði gegn öðru
hvoru hinna. Þá kom í ljós að
um 63-64 prósent
hefðu kosið Boris
og rétt rúmlega 30
prósent Truss eða
Sunak. Könnunin
sýndi að almennir
flokksmenn vildu
ekkert hafa að gera með svika-
brölt þingflokksins.
En sem sagt, það varð sem
allir vita nú, að Truss vann.
Hún myndaði stjórn á fáum
dögum og svo var gripið til
gerðar aukafjárlaga vegna
slakrar þróunar efnahagslífs-
ins á Bretlandi síðasta miss-
erið. Meðal tillagna þar var at-
riði sem var veigalítill þáttur
þeirra, þar sem hæsta skatt-
þrep var lækkað um 5% frá því
sem það hefur verið í.
Tillagan var gripin fegins-
hendi sem ótvírætt merki þess
að hin nýja stjórn gengi erinda
hinna efnaðri, á kostnað þeirra
lakar settu, sem lá þó fjarri því
í augum uppi. Gove, fyrrver-
andi ráðherra í ríkisstjórn
Borisar „vinar hans“, var
nýbúinn að pússa kuta sinn á
ný og lagði honum nú til Truss.
Hún stóðst ekki þrýstinginn og
frestaði ákvörðuninni. Var þá
sleggja Járnfrúarinnar rifjuð
upp: „To those waiting with
bated breath for that favourite
media catchphrase, the
’U-turn’, I have only one thing
to say: ’You turn’ [U-turn] if
you want to. The lady’s not for
turning!“
Er nýi forsætisráð-
herrann úr plasti
eftir allt saman,
en ekki járni?}
Sláandi en ósanngjarnt
Þingmenn
Vinstri-
grænna hafa lagt
fram tillögu til
þingsályktunar
„um eflingu fé-
lagslega hluta fisk-
veiðistjórnarkerfisins“. Með
„félagslega“ hlutanum er átt
við smærri útgerðir, einkum
strandveiðarnar, sem þing-
mennirnir telja vel heppnaða
aðgerð. Nú er hlutdeild þessa
hluta fiskveiðistjórnarkerfisins
5,3% heildaraflans, en þing-
mennirnir vilja auka hana í
8,3%.
Þetta er veruleg aukning og
mundi vitaskuld hafa áhrif á
aðra hluta sjávarútvegsins,
rétt eins og slíkar aðgerðir
hingað til hafa gert. Aðgerðir
af þessu tagi eru hins vegar
þess eðlis, eins og inngrip rík-
isins eru gjarnan, að afleiðing-
arnar sjást ekki vel, eins og
Pétur Hafsteinn Pálsson, fram-
kvæmdastjóri Vísis hf. í
Grindavík, fjallaði um í grein
hér í blaðinu í gær.
Pétur benti á að við það að
búa til 5,3% pottinn fækkaði
fyrirtækjum og starfsfólki í
þeim hluta kerfisins sem til-
heyrði ekki pottinum. Þetta
gleymist gjarnan í
umræðunni um þau
störf sem verða til
við að búa til pott-
inn. Þá vill líka
gleymast að störfin
sem búin eru til
með pottinum eru gjarnan
sumarstörf en á móti tapast
heilsársstörf, eða eins og Pétur
nefndi: „Uppbygging með
öruggum heilsársstörfum,
tæknivæðingu, fjárfestingu í
betri skipum, hámörkun afla-
verðmætis og markaðsstarfi
sem tryggir afhendingu afurða
allt árið.“
Það vill nefnilega gleymast
að sjávarútvegur snýst um
fleira en draga fisk úr sjó þó að
það sé vissulega nauðsynleg
forsenda starfseminnar. Sjáv-
arútvegur, að minnsta kosti
eins og hann er stundaður hjá
þeim útgerðum hér á landi sem
ekki eru í „félagslega“ hlut-
anum, byggist meðal annars á
mikilli fjárfestingu í tækni,
tækniþekkingu og öflugu
markaðsstarfi erlendis. Slíkur
rekstur þarf stöðugt rekstrar-
umhverfi og við þær aðstæður
skilar hann starfsfólki sínu,
byggðunum og þjóðfélaginu í
heild miklum ávinningi.
Stækkun „félags-
lega“ hluta sjávar-
útvegsins er ekki án
afleiðinga}
Tillaga um auknar tilfærslur
V
aldaframsal varð þegar Alþingi sam-
þykkti þriðja orkupakkann og innleið-
ingu á ESB-lögum um raforku-
viðskipti yfir landamæri og aðild að
Samstarfsstofnun ESB um raforku-
viðskipti.
Ísland samþykkti orkusamvinnu með EES-
samningnum, ekki aðild að orkusambandi. Sam-
starf í orkumálum var einn af hornsteinum Kola-
og stálbandalagsins 1951. Lissabon-sáttmálinn
2009 kveður á um markmið um orkustefnu ESB og
orkusamband. Aðildarríki ESB samþykktu Lissa-
bon-sáttmálann líkt og aðra ESB-sáttmála. EFTA-
ríki EES-samningsins gerðu það ekki. Sam-
runaþróun ESB getur ekki breytt EES-samn-
ingnum í grundvallaratriðum án aðkomu Íslands.
Ódýr raforka getur fært Íslandi hlutfallslega
yfirburði í atvinnuuppbyggingu. Tvær mikilvægar
atvinnustefnur byggjast á nýtingu raforku; stóriðjustefnan
og byggðastefnan að hluta. Raforka er orkugjafi upplýs-
ingabyltingarinnar. Ódýr raforka á Íslandi á að móta at-
vinnustefnu sem skapar verðmæt hálaunastörf í upplýs-
ingatækni. Það verður einungis gert með fullveldi Íslands í
orkumálum.
Noregur stjórnar ekki raforkusölu frá landinu vegna
orkustefnu ESB. Árlegur orkumarkaður ESB er 20.000
teravattsstundir (tWh,) raforkumarkaður ESB er 3.500
tWh. Norðmenn selja 15 tWh með sæstrengjum til ESB.
Örlítil sala í samhengi ESB veldur gríðarlegum verðhækk-
unum í Suður-Noregi. Norðmenn byggðu upp stórfyrir-
tæki á borð við Hydro, Yara og Elkem eftir að þeir tóku
völdin í orkumálum sínum. Nú er talað um hrun iðnaðar
(industridød).
Orkustefna ESB er gjaldþrota. Vegna
verðhækkana vinnur ESB nú að neyðarinn-
gripi og skipulagsbreytingum á raforku-
markaði ESB. Endurskoða á verðröð-
unarkerfið sem ákveður raforkuverð en
raforkukerfið notar fyrst ódýrustu raforkuna
og síðast þá dýrustu. Raforkuverð er sett frá
jaðarverði dýrustu rafstöðvanna. Reynt er að
selja raforku sem verðbréf, þrátt fyrir að raf-
orkumarkaður sé markaður heildsala og smá-
sala, sem selur til neytenda.
Með raforkukauphöll opnaði norskur
raforkumarkaður fyrir 130 raforkuselj-
endum. Það er mikilvæg ástæða verðhækk-
ana þótt engin sé verðmætasköpunin og
óþarfur hlekkur í virðiskeðjunni. Þrír stærstu
seljendurnir högnuðust 2020 um 15 milljarða
króna. Norskir neytendur borga brúsann.
Ísland framleiddi 19,1 tWh af grænni raforku 2020;
vatnsorku (69%) og jarðhita (31%). Sala upprunaábyrgða
til ESB olli að 87% raforku á Íslandi voru framleidd með
jarðefnaeldsneyti (57%) og kjarnorku (30%). Fyrirtæki
ESB skreyta sig með hreinni raforku Íslands og kola- og
kjarnorkumengunin skrifast á okkur. Ísland hjálpar ESB
að menga.
Staðreyndin er að búseta í Norður-Evrópu og á eyju í
Norður-Atlantshafi byggist á ódýrri orku. Hún verður
einungis tryggð með algjöru fullveldi Íslands í orku-
málum. Ísland á enga samleið með gjaldþrota orkustefnu
ESB. eyjolfur.armannsson@althingi.is
Pistill
Orkumálin eru sjálfstæðismál
Höfundur er alþingismaður fyrir Flokk fólksins
í Norðvesturkjördæmi og formaður Orkunnar okkar.
Eyjólfur
Ármannsson
STOFNAÐ 1913
Útgáfufélag: Árvakur hf., Reykjavík.
Ritstjóri:
Davíð Oddsson
Aðstoðarritstjóri:
Karl Blöndal
Ritstjóri og framkvæmdastjóri:
Haraldur Johannessen
BAKSVIÐ
Guðni Einarsson
gudni@mbl.is
E
kki eru öll sveitarfélög
með þannig skipulagt,
mannað, menntað og
þjálfað slökkvilið að það
geti leyst af hendi lögbundin verk-
efni með fullnægjandi hætti.
Slökkviliðin hafa ekki öll fullnægj-
andi búnað til að geta sinnt verk-
efnum sínum. Um helmingur
slökkviliðanna uppfyllir ekki settar
kröfur til að geta sinnt reykköfun og
slökkvistarfi innanhúss, ýmist vegna
búnaðar, þjálfunar, menntunar eða
hæfnisskilyrða starfsmanna.
Þá þarfnast húsnæði slökkviliða
í flestum landshlutum einhverra úr-
bóta með tilliti til baðaðstöðu starfs-
manna og geymslu og þrifa á hlífð-
arfatnaði og búnaði.
Þetta kemur fram í skýrslu
Húsnæðis- og mannvirkjastofnunar
(HMS) um stöðu slökkviliða á Ís-
landi. Hún var skrifuð í framhaldi af
úttektum HMS á starfsemi slökkvi-
liða árið 2021 og kynnt í gær.
Slökkviliðin voru heimsótt á
innan við ári og var starfsemi þeirra
skoðuð með tilliti til krafna gildandi
laga og reglugerða sem þau starfa
eftir. Þá voru 34 slökkvilið á Íslandi
og náðu yfir 68 sveitarfélög. Áhersla
var lögð á taka út rekstur slökkvilið-
anna og húsnæði þeirra, þjálfunar-
og menntunarmál slökkviliðsmanna,
ástand hlífðarfatnaðar, búnaðar,
ökutækja og stöðu eldvarnaeftirlits.
Á Íslandi eru fjögur slökkvilið sem
hafa sólarhringsviðveru mann-
skapar á stöð. Fimm eru með mann-
aða dagvakt og 24 eingöngu mönnuð
útkallsliði.
Brunavarnaáætlanir vantar
Brunavarnaáætlun á að liggja
fyrir á hverju starfssvæði slökkvi-
liðs. „Við úttektirnar voru 64%
slökkviliða ekki með samþykkta
brunavarnaáætlun,“ segir í skýrsl-
unni. „Staða brunavarnaáætlana var
hvað lökust á Vestfjörðum og Norð-
vesturlandi þar sem aðeins tvö
slökkvilið höfðu gilda áætlun.“ HMS
hefur gert átak til að fylgja eftir
gerð brunavarnaáætlana. Það hefur
skilað þeim árangri að nú er hlutfall
samþykktra áætlana um 60%.
Níu slökkvilið voru með slökkvi-
liðsstjóra í 35% starfshlutfalli eða
lægra þegar úttektin var gerð. Þó
hefur starfshlutfall slökkviliðsstjóra
í fullu starfi hækkað frá árunum
2013-2015. „Í ljósi ábyrgðarhlut-
verks skal slökkviliðsstjóri eða stað-
gengill hans ávallt vera á vakt eða
bakvakt og til staðar á starfssvæði
slökkviliðsins. Hjá 30% slökkviliða
landsins eru slíkar stjórnendavaktir
ekki tryggðar.“
Þá töldu 55% slökkviliðsstjóra
þörf á að gera úrbætur á vatnsveitu
og dreifikerfi á sínu svæði til að
tryggja nægt vatn og vatnsþrýsting
til slökkvistarfs.
Skoðaðar voru 72 starfsstöðvar
slökkviliða. Þær uppfylltu kröfur
varðandi brunahólfun, starfsemi og
brunahana í meirihluta tilvika.
Menntun slökkviliðsmanna var
metin almennt góð í 73% tilvika en
hjá 9% slökkviliða þótti mennt-
unarstig slökkviliðsmanna ekki vera
í lagi og ekki í samræmi við þjón-
ustustig umræddra slökkviliða.
Ástand hlífðarfatnaðar var met-
ið í lagi í meirihluta tilvika. Á þrem-
ur starfssvæðum voru kröfur um
búnað til að bjarga fastklemmdu
fólki úr mannvirkjum og farar-
tækjum ekki uppfylltar. Þá vantaði
víða upp á búnað til að bregðast við
mengunaróhöppum.
Ýmsu ábótavant hjá
slökkviliðum landsins
Þjálfunar- og menntunarmál slökkviliða
Niðurstöður úttekta HMS á starfsemi slökkviliða árið 2021
Í lagi Ekki í lagi Þarfnast úrbóta Lítið frávik
Æfingaskylda
slökkviliðs
Menntunarstig
slökkviliðs
Þol- og
styrktarpróf
Læknisskoðun Réttindi til
reykköfunar
52%
73%
27%
52% 52%
39%
61%
48% 48%48%
Heimild: Húsnæðis- og mannvirkjastofnun
HMS gerir ýmsar tillögur um úr-
bætur. M.a. að ráðist verði í nán-
ari greiningu á starfsemi slökkvi-
liða á grundvelli fyrirliggjandi
úttekta og unnið að því að sam-
ræma og samþætta brunavarnir
og önnur verkefni.
Sveitarfélög þurfa að huga að
frekara samstarfi og sameiningu
minni slökkviliða sem hafa ekki
burði til að uppfylla lögbundnar
kröfur.
Áfram verði unnið að eftir-
fylgni með gerð brunavarnaáætl-
ana og að starfað verði í sam-
ræmi við þær. Vinna þarf að því
að stjórnendavaktir séu tryggðar
á öllum starfssvæðum slökkvi-
liða og að starfshlutfall slökkvi-
liðsstjóra sé í samræmi við
ábyrgð hans og valdheimildir.
Stuðlað verði að gerð bað- og
afeitrunaraðstöðu slökkviliða og
aðstöðu til þrifa á búnaði.
Tillögur
um úrbætur
HÚSNÆÐIS- OG
MANNVIRKJASTOFNUN