Morgunblaðið - 08.10.2022, Qupperneq 50

50 MENNING
MORGUNBLAÐIÐ LAUGARDAGUR 8. OKTÓBER 2022
Örugg og traust þjónusta í fasteignaviðskiptum í áratugi
arsalir@arsalir.is, s. 533 4200
Hagstætt verð.
Glæsilegt skrifstofuhúsnæði. Sér inngangur.
Tangarhöfði 6 - 2. hæð - 110 RVK
ÁRSALIR
FASTEIGNAMIÐLUN
533 4200
TIL LEIGU
Djúp minninga
nefnist sýning
sem Gréta Mjöll
Bjarnadóttir,
Margrét
Eymundardóttir
og Ólöf Ágústína
Stefánsdóttir
opna í Grafík-
salnum í Hafnar-
húsinu að
Tryggvagötu 17 í
dag kl. 16. „Hver og einn ein-
staklingur fæðist með minningar
forfeðra sinna og -mæðra í frum-
unum. Eftir því sem á ævina líður
hlaðast upp minningar, lifaðar og
sögur frá öðrum. Þær hafa áhrif á
okkur sem manneskjur. […] Á sýn-
ingunni Djúp minninga deilum við
hver og ein minningum okkar í sam-
eiginlegu rými sem mögulega kalla
fram persónulegar minningar hjá
áhorfandanum.“ Opið er frá mið-
vikudegi til sunnudags kl. 14-17.
Djúp minninga í
Grafíksalnum
Gréta Mjöll
Bjarnadóttir
Plássið, ástar-
þríhyrningar og
bandarískar bók-
menntir er yfir-
skrift dagskrár á
Gljúfrasteini á
morgun kl. 15.
Þar flytja Haukur
Ingvarsson og
Jenna Sciuto
erindi um Sölku
Völku. Fjallað
verður m.a. um plássið og samskipti
kynjanna auk þess sem Salka Valka
verður sett í samhengi við bandarísk-
ar bókmenntir. Haukur fjallar um
„Plássið hennar Sölku“ og tengir við
smábæjarbyltinguna í bandarískum
bókmenntum. Erindi Jennu Sciuto er
flutt á ensku og nefnist „Gender
Dynamics and Love Triangles in Hall-
dór Laxness’s Salka Valka and Willi-
am Faulkner’s Sanctuary“. Jón Karl
Helgason stýrir umræðum að loknum
erindum. Frítt er inn á viðburðinn.
Tvö erindi um
Sölku Völku
Haukur
Ingvarsson
Rumskarar nefn-
ist sýning sem
Guðrún Vera opn-
ar í Höggmynda-
garðinum í dag kl.
15. „Rumskari
verður til þegar
skynfæri, eins og
nef, tekur sér ból-
festu á steini líkt
og fléttur eða
skófir. Rumskarar geta orðið til víð-
ast hvar á landinu, en í höggmynda-
garðinum standa tólf Rumskarar
sem allir koma frá Vogabyggð í
Reykjavík þar sem verið er að
byggja nýtt íbúðarhverfi. Þeir eru
steinbrot úr bergi sem nýverið var
sprengt til að koma upp grunni fyrir
nýbyggingu. Þessir steinar eru í
raun eins og nýburar, huldir jarð-
leir, líkt og nýfædd börn með ung-
barnafitu, þegar þeir voru teknir úr
hrúgum, enn sárir og rispaðir eftir
ofbeldisfulla sundrung bergsins.“
Rumskarar í Högg-
myndagarðinum
Guðrún Vera
Einar Falur Ingólfsson
efi@mbl.is
„Ég er listamaður. Ekki leikkona í þröngri skil-
greiningu þess orðs – þótt ég virði auðvitað
leikkonur fyrir það sem þær gera,“ segir Rossy
de Palma og bankar ákveðið á handarbakið á
mér þegar ég spyr hana út í leiklistarferilinn.
Og þegar ég minnist á að hún sé komin til
landsins sem heiðursgestur kvikmynda-
hátíðarinnar RIFF í ár, þar sem sérstöku kast-
ljósi er beint að spænskri kvikmyndagerð, og
hún sé því væntanlega hér sem fulltrúi þeirrar
spænsku kvikmyndagerðar, þá hnussar í henni
og hún segist, og bankar á handabakið á mér
því til áréttingar, ekki trúa á það að vera
fulltrúi einhvers svæðis í einu eða neinu. „Einu
landamærin sem ég trúi á tengjast matargerð!
Og mín matargerð er frá Miðjarðarhafssvæð-
inu,“ segir hún og hlær.
Þessi bráðskemmtilega kona, Rossy de
Palma, er vissulega, og hvað sem hún segir, eitt
kunnasta andlit spænskrar kvikmyndagerðar.
Og það ekki síst fyrir snilldarleik í fjölmörgum
kvikmyndum leikstjórans Pedros Almodóvars,
eins dáðasta leikstjóra samtímans. De Palma
birtist fyrst í La ley del deseo árið 1987, í litlu
hlutverki, en í framhaldinu í stærri hlutverkum
í Konur á barmi taugaáfalls (1988) og Átame!
(1989). Hún sló í gegn með leik sínum í þessum
myndum og fór í framhaldinu að leika í kvik-
myndum fleiri leikstjóra og það víða um lönd,
meðal annars í Prêt-à-Porter Roberts Altmans
(1994) og allmörgum ítölskum kvikmyndum;
hún hefur nú leikið í um 70 kvikmyndum og
mörgum sjónvarpsþáttaröðum að auki. En De
Rossi hefur haldið áfram að vera fastagestur í
kvikmyndum Almodovars, hefur leikið í níu
alls, nú síðast í hinni frábæru Madres paralelas
(2021) þar sem hún leikur á móti Penélope
Cruz. Og hún er líka ljósmyndari, ljóðskáld,
tískufyrirsæta og söngkona í hljómsveitum.
Eins og hún segir – listamaður.
Verður alltaf að vera að skapa eitthvað
„Veistu, ég er eiginlega orðin leið á að vera
spurð alltaf sömu spurninganna um kvikmynd-
ir,“ segir Rossy de Palma þegar við erum sest
niður til að ræða um einmitt það viðfangsefni.
Allt í lagi, segi ég, tölum þá um ljósmyndun. Þú
verður líka heiðursgestur á Paris Photo í næsta
mánuði, þeirri miklu ljósmyndakaupstefnu.
„Já, ég elska ljósmyndir og ljósmyndara,“
segir hún áköf, „og er ljósmyndari sjálf. Nýlega
var ég í New York og tók þar bara pola-
roid-myndir. Myndaði mikið í Washington
Square-garðinum því mannlífið er svo litríkt
þar, ég myndaði skákmennina þar, heimilis-
laust fólk sem er allt heimspekingar, stráka í
körfubolta – þar er öll mannlífsflóran. Ég tók
tvær myndir af öllum, hélt þeirri betri fyrir mig
og gaf fyrirsætunum hina. Og svo spjallaði ég
við alla, myndavélin tengir fólk saman.
Einn daginn fór ég lengst upp í Bronx-
hverfið, að leiði Billie Holiday. Það var sko ekk-
ert líkt leiði Jims Morrison í París sem er þakið
blómum og gjöfum. Leiði Billie er svo dapur-
legt. Hún hvílir þar með mömmu sinni og á leið-
inu voru nokkur tjásuleg plastblóm. Ég tók
mynd af leiðinu þannig en setti svo á það vasa
með vendi af hvítum blómum sem ég kom með
og þá kom einn stakur sólargeisli sem lýsti
gröfina upp. Það var mjög fallegt. Mér fannst
þá eins og Billie Holiday brosti.“
Og samtalið um ljósmyndun fer um víðan
völl. De Palma sýnir mér í síma sínum úrval
mynda ýmissa þekktra ljósmyndara sem verða
á sýningum á Paris Photo í nóvember og hún
hefur valið sem gestasýningarstjóri. Og hún
sýnir líka myndir sem ólíkir ljósmyndarar hafa
tekið af henni í samvinnu sem hún segir alltaf
hafa verið gefandi og ánægjulega. „Ég hef unn-
ið með mörgum frábærum ljósmyndurum og
skemmti mér við að sitja fyrir hjá þeim. Ég
verð alltaf að vera að skapa eitthvað, það er
mér eðlislægt. Og mér finnst best þegar eitt-
hvað óvænt gerist í sköpunarferlinu, rétt eins
og í raunveruleikanum þar sem alltaf verða
uppákomur og óvæntir atburðir.
Ég er hrifin af hverskonar spuna, vil hella
mér út í óvissu í sköpunarferlinu.“
Listamenn bara farvegir fyrir listina
Í sambandi við spunann kem ég að spurningu
um kvikmyndagerðina; að við tökur sé De
Palma bara einn þátttakandi af mörgum, heftir
það ekki frelsið sem hún dáir svo mjög?
„Ég reyni alltaf að halda í frelsið. Vegna þess
að ég þori! Ég óttast aldrei að prufa eitthvað
nýtt og takast á við það óvænta. Stundum segir
persónan sem ég á að túlka mér eitthvað um
hvernig ég eigi að láta eða bregðast við, því ég
er í raun ekki leikkona – eins og ég sagði þá ber
ég mikla virðingu fyrir leikkonum og leik-
konum en er sjálf listamaður. Er skáld og
skapa allskyns hluti. Ég get verið túlkandi, eins
og vinkona mín Tilda Swinton. Hún hefur held-
ur aldrei skilgreint sig sem leikkonu, við erum
túlkendur, fágætir fuglar. Ég hef enga aðferð
við túlkun, aðra en að hverfa! Til að geta túlkað
aðra persónu verður mitt sjálf að hverfa úr lík-
amanum og þá má ekki vera neitt egó, engin
hégómleiki að þvælast fyrir.“
En væntanlega þarf Rossy de Palma fyrst að
lesa handritið og byggja túlkun á því?
„Vissulega, ég les það. Ég skil karakterinn
sem ég túlka, hvaðan hún er, hvert hún er að
fara og hvað kemur fyrir hana, en annars hef ég
ekki hugmynd um hvað muni gerast við tök-
urnar. Ég þarf að skilja hvað gerist í hverri
senu en hef aldrei áhyggjur af æfingum. Í raun-
verulegu lífi höfum við aldrei tækifæri til að
æfa neitt! Þar er allt organískt og þannig vil ég
hafa það þegar ég túlka annað fólk.“
De Palma hefur ekki lært leiklist en hún var
uppgötvuð tvítug af Almodóvar í Madríd, þegar
hún var komin til borgarinnar með níu manna
hljómsveit sinni, Peor imposible – Hin verstu
mögulegu – og hefur verið að leika síðan í kvik-
myndum og á sviði og segist byggja á innsæinu.
Henni finnst ekkert erfitt að leika á móti lærð-
um leikurum, segist virða það sem þeir kunna
og geta og í leiknum standi allir með sínum per-
sónum. „Sumir beita einhverri aðferð – method
– og ná með því lífrænum leik. Fyrir mig er það
of mikil strategía, of mikið kerfi; dagsdaglega
er ég raunsæismanneskja en í leik byggi ég al-
farið á innsæinu. Ég veit ekki hvað mun gerast
og vil ekki vita það. Vil bara sjá hvað gerist.
Eins og ég sagði þá verður minn eigin per-
sónuleiki að víkja úr líkamanum, ég legg hann
undir persónuna sem kemur inn í mig. Og af-
raksturinn getur verið undarlegur. Ég hef
horft á sjálfa mig í kvikmyndum og undrast
hvernig ég tala eða hreyfi hendurnar. En kar-
akterinn hefur tekið mig yfir. Að leika hlutverk
er eins og að leika sér – ég læt bara vaða.
Ég vil heldur ekki hugsa um listamenn sem
einhverja snillinga. Við erum bara farvegir fyr-
ir listina. Og þá getur maður heldur ekki borið
neina ábyrgð á því þótt afraksturinn verði ekk-
ert sérstakur.“
Kann að meta minni hlutverkin
Rossy de Palma er vægast sagt eftirsótt leik-
kona eins og sést á því að hún leikur í þremur
til fimm kvikmyndum á ári.
„Já, en það eru ekki burðarhlutverk. Ég
kann vel að meta minni hlutverkin,“ segir hún
og brosir breitt. „Mér finnst gaman að koma á
tökustað og taka stemninguna inn, gaman að
vera með þeim sem eru við tökurnar og gaman
að gleðja fólkið í kringum mig. Ævintýrið allt er
mér mikilvægt, ekki bara það sem gerist fyrir
framan tökuvélina. Á tíunda áratugnum lék ég
til dæmis í mörgum lélegum ítölskum kvik-
myndum en ég lærði ítölsku, fékk að búa í Róm
og skemmti mér konunglega! Mér er alveg
sama þótt kvikmyndir sem ég leik í þyki ekki
góðar – þótt ég kjósi að þær séu það! Lykil-
atriðið er að lífið er ævintýri.“ Og aftur hallar
hún sér að mér og bankar á handarbak mitt
máli sínu til áréttingar.
En þegar Almodóvar hefur samband og vill
að hún leiki í nýrri mynd, leggur hún þá allt
annað til hliðar?
„Já, allt er sérstakt þegar Pedro á í hlut. Það
er einstaklega gaman að vinna með honum.
Hann hefur líka gefið mér ótal ráð; alveg frá
byrjun hef ég notið þess að sjá hann vinna. Allt
er svo lífrænt í tökuferlinu og útkoman svo
raunveruleg. Í Madres paralelas er hlutverk
mitt lítið en samt svo áhrifaríkt og skapað af
mikilli næmni af hans hálfu. Og þótt hlutverkið
sé lítið þá legg ég mig alla fram við að gæða það
raunverulegum tilfinningum. Pedro veit að ég
er eins og jóker í spilastokk, hann kallar og ég
geri hvað sem hann biður um.“
Lykilatriði að lífið er ævintýri
- Spænska leikkonan Rossy de Palma er heiðursgestur alþjóðlegu kvikmyndahátíðarinnar RIFF
- Var uppgötvuð af Pedro Almodovar og sló í gegn með leik í mörgum mynda leikstjórans dáða
Morgunblaðið/Einar Falur
Dáir óvissu „Mér finnst best þegar eitthvað óvænt gerist í sköpunarferlinu, rétt eins og í raun-
veruleikanum þar sem alltaf verða uppákomur og óvæntir atburðir,“ segir Rossy de Palma.
Í „masterclass“-dagskrá í Háskólabíói í dag,
laugardag, kl. 15.30 mun Halldóra Geirharðs-
dóttir leikkona ræða við Rossy de Palma um
feril hennar og konur í kvikmyndum.