Morgunblaðið - 13.10.2022, Side 22

22 FRÉTTIR
Innlent
MORGUNBLAÐIÐ FIMMTUDAGUR 13. OKTÓBER 2022
VIÐTAL
Höskuldur Daði Magnússon
hdm@mbl.is
Einar Kárason rithöfundur sendir í
dag frá sér bókina Opið haf. Bókin
er sú þriðja í röð hamfarasagna höf-
undarins. Víst má telja að sú nýjasta
eigi eftir að vekja mikla eftirtekt
enda er hún byggð á einu eftir-
minnilegasta björgunarafreki síðari
tíma.
Opið haf er byggt á afreki Guð-
laugs Friðþórssonar sem bjargaðist
eftir að vélbáturinn Hellisey sökk í
mars árið 1984. Guðlaugur var 22
ára stýrimaður á bátnum þegar hon-
um hvolfdi og sökk austur af Heima-
ey. Guðlaugur synti í land, um sex
kílómetra leið, og eftir að í land kom
varð hann að ganga til byggða, ber-
fættur yfir nýja hraunið í Vest-
mannaeyjum. Fjórir fórust með
Hellisey en afrek Guðlaugs þótti
einstakt.
„Ég er búinn að vera að hugsa um
þetta efni óralengi, alveg frá þessum
atburðum 1984. Mér hefur alltaf
fundist spennandi að reyna að ná
utan um um þetta. Maður á móti
náttúru, það verður ekkert stærra
en þetta,“ segir Einar.
Óvenjulegt fólk og
stórir atburðir heilla
Höfundurinn greindi frá því í við-
tali við Morgunblaðið á síðasta ári
að tilurð margra bóka hans mætti
rekja til þess sem hann hefði heyrt
eða lesið, eitthvað sem hefði orðið
honum minnisstætt og haldið áfram
að sækja á hugann. Árið 2018 sendi
Einar frá sér Stormfugla sem bygg-
ist á atburðum frá árinu 1959 þegar
íslenskir togarar lentu í mannskæðu
fárviðri á Nýfundnalandsmiðum. Í
fyrra kom svo Þung ský þar sem
flugslys í Héðinsfirði árið 1947 er
sögusviðið. Opið haf er þriðja nóvell-
an í þessum hamfaraflokki Einars
sem hann hefur sagt vera þríleik.
„Það sem heillar mig og ég finn að
gæti verið nálægt mínum styrk-
leikum er óvenjulegt fólk og stórir
atburðir,“ sagði Einar í áðurnefndu
viðtali við Morgunblaðið í fyrra.
Óhætt er að segja að sagan af afreki
Guðlaugs Friðþórssonar passi vel
við þá lýsingu. Björgun hans vakti
óhemju athygli á sínum tíma, at-
hygli sem Guðlaugur hefur talað um
að sér hafi þótt nóg um. Hann hefur
kosið að halda sig til hlés hin síðari
ár og hefur sjaldan veitt viðtöl um
björgunarafrekið. Þó ræddi Guð-
laugur við Morgunblaðið árið 2004 í
tilefni þess að 20 ár voru liðin frá
þessum atburðum. Viðeigandi var
að viðtalið birtist á sjómannadaginn
það ár.
„Ég gleymi þessu aldrei. En þótt
ég bjargaðist þá var þetta mikill
harmleikur, sem mér finnst stund-
um gleymast,“ sagði Guðlaugur í
viðtalinu. „Þrátt fyrir að ég ynni
þetta afrek, sem svo er kallað, þá
dóu þarna fjórir ungir menn í blóma
lífsins. Það vegur í mínum huga
miklu þyngra en það að ég bjarg-
aðist.“
Guðlaugur rifjaði jafnframt upp í
viðtalinu 2004 að fyrstu sólarhring-
ana eftir að í land var komið hefði
hann upplifað ákveðin augnablik í
atburðarásinni við það eitt að loka
augunum. „Það sat í mér þegar
möstrin skullu í sjóinn og ljósin fóru
á kaf. Ég upplifði það augnablik aft-
ur og aftur og ég sé það alveg fyrir
mér nú. Þá áttaði maður sig á því að
það var eitthvað alvarlegt að gerast.
Þegar ég hugsa um þetta man ég at-
burðarásina mjög vel, þótt ég muni
hana kannski ekki alveg jafn vel nú
og nokkrum dögum eftir slysið,“
sagði Guðlaugur.
Bjó til nýjar persónur
Einar segir í samtali við Morgun-
blaðið að hann hafi sett sig í sam-
band við Guðlaug við ritun bókar-
innar. Ekki hafi komið til greina að
notast við þessa atburði í óþökk
hans. „Ég skrifaði honum og sagði
að þetta efni hefði lengi leitað á mig.
Svo var ég í Eyjum í sumar, kom
þangað á hraðbát með vinum mínum
og við sigldum í kringum eyjarnar,
og við mæltum okkur mót. Guð-
laugur sagði mér að það hefði stund-
um hvarflað að sér að ég væri mað-
ur sem væri treystandi fyrir hans
sögu. Það fannst mér mjög uppörv-
andi, maður hefði aldrei komist í
neitt stuð með þetta ef maður hefði
haft það á bakinu að vera að troðast
inn á tilfinningasvið annarra.“
Einar segir að hann hafi snemma
tekið þá stefnu að búa til nýjar per-
sónur í stað þess að reyna að setja
sig í spor skipverja á Hellisey.
„Fyrst hvarflaði að mér að ég þyrfti
að kynna mér sögu bátsfélaga hans
en svo ákvað ég að það væri alger-
lega út í bláinn. Þetta eru til þess að
gera nýlátnir menn þótt það séu
þrjátíu og eitthvað ár síðan þetta
var. Þess í stað bjó ég til nýjar per-
sónur og nýjan mann sem er þarna í
forgrunni – sem heitir bara Okkar
maður. Ég bjó til bakgrunn hans,
foreldra, æsku og upplifanir, vini og
kærustur og svona. Ég skrifa bara
sögu manns sem lendir í þessu, ekki
sögu hans. Svo sendi ég Guðlaugi
handritið og hann var sáttur. Hann
sagði jafnframt að hann væri
ánægðastur með að það væri ekkert
um sig!“ segir Einar og hlær.
Studdist við eftirminnileg
viðtöl við Guðlaug
En þótt Einar hafi skapað nýjar
persónur studdist hann við þær
upplýsingar sem fyrir liggja. „Árni
Johnsen tók mikið viðtal við Guð-
laug sem birtist í Mogganum meðan
hann lá enn þá á spítalanum, og Óm-
ar Ragnarsson fyrir sjónvarpið. Það
eru til 2-3 viðtöl við hann frá þessum
tíma og ég notaði stikkorð úr þeim.
Til að mynda þegar hann talar við
fuglana á ferð sinni og að hann hafi
eiginlega misst móðinn þegar bátur
sigldi fram hjá honum og heyrði
ekki hrópin. Eins lýsingar Guðlaugs
þegar hann var að taka land. Upp-
lýsingarnar sem ég hafði voru
kannski upp á fáeinar síður en svo
skrifaði maður 130 blaðsíðna bók.“
Einar segir aðspurður að endingu
að hann búist við því að taka sér frí
frá hamfarasögum að sinni eftir út-
gáfu þeirrar síðustu. „Já, þetta er
auðvitað lokahnykkur á þríleik. En
ég hef áður skrifað trílógíu sem varð
svo að kvartett, þótt ég hafi enn
engin plön í þeim efnum.“
Skrifar um einstakt afrek Guðlaugs
- Ný bók Einars Kárasonar byggist á sögu Guðlaugs Friðþórssonar sem bjargaðist eftir sjóslys árið
1984 - Saga sem lifað hefur með þjóðinni - „Maður á móti náttúru, það verður ekkert stærra“
Morgunblaðið/Arnþór Birkisson
Hamfarasögur Einar Kárason rithöfundur lýkur þríleik sínum með nóvellunni Opið haf sem kemur út í dag.
Bláu húsin v/Faxafen • Sími 553 7355
Vefverslun
selena.is
Ný sending af
vinsælu Lascana
Minimiser
línunni
Litir: Svartur og vínrauður
Haldari: 9.800 kr.-
Buxur: 5.200 kr.-
Aðdáendur Ólafs Jóhanns Ólafssonar
rithöfundar ættu að setja sig í stell-
ingar því hinn 2. nóvember er von á
nýrri bók frá honum. Bókin kallast
Játning og í henni segir frá tveimur
íslenskum námsmönnum, Elísabetu
og Benedikt, sem kynnast í Leipzig í
Austur-Þýskalandi í lok níunda ára-
tugarins, fyrir hrun múrsins. Þau
fella hugi saman en líf þeirra tekur
óvænta stefnu þegar yfirvöld fara að
sýna þeim áhuga. Áratugum síðar er
Elísabet á Ítalíu að taka ljósmyndir
af hrörlegum húsum í gömlum þorp-
um þegar hún neyðist skyndilega til
að minnast þessara löngu liðnu daga
sem hún vill síst af öllu rifja upp. „Ég
verð að geta einbeitt mér að því verk-
efni sem bíður mín og ég er hingað
komin til að sinna. Hugurinn getur
ekki verið annars staðar. Ekki á Ís-
landi. Ekki í Austur-Þýskalandi.
Allra síst þar,“ segir í kynningu frá
útgefenda. Þar er þess jafnframt get-
ið að Játning sé skáldsaga um ást og
minningar, heilindi og svik, fjöl-
skyldusambönd og hverfulleika, um
sannleika og lífslygi, og þær ákvarð-
anir sem við stöndum frammi fyrir á
ögurstundum lífsins.
Síðasta bók Ólafs Jóhanns, Snert-
ing, var gefin út fyrir tveimur árum
og var mest selda bók þess árs. Hún
hlaut bókmenntaverðlaun bóksala
sem besta skáldsaga ársins og var
einnig tilnefnd til Íslensku bók-
menntaverðlaunanna. Nú standa yfir
tökur á kvikmynd eftir bókinni í leik-
stjórn Baltasars Kormáks.
hdm@mbl.is
Ástin kviknaði
austan við múrinn
- Ný bók Ólafs Jóhanns heitir Játning
Ný bók Ólafur Jóhann Ólafsson
sendir frá sér Játningu í nóvember.