Morgunblaðið - 29.10.2022, Qupperneq 22

22
MORGUNBLAÐIÐ LAUGARDAGUR 29. OKTÓBER 2022
Hægt er að lýsa skoðun á ritstjórnargreinum Morgunblaðsins á http://www.mbl.is/mogginn/leidarar/
Sennilega
muna fáir
eftir Ekko
umferðarspilinu.
Það kom út árið
1965 og í auglýs-
ingu í Morg-
unblaðinu í des-
ember það ár sagði
útgefandinn að það væri
„nauðsynlegt fyrir börn, sem
bílstjóra“.
Ólíklegt er að borðspil
þetta hafi náð miklum vin-
sældum. Á því er nefnilega
einn megingalli. Það byggist
eingöngu á refsingum. Leik-
maður þarf að fara fimm reiti
aftur á bak vegna þess að
hann virti ekki stöðvunar-
skyldu eða sitja hjá tvær um-
ferðir vegna þess að hann fór
yfir á rauðu ljósi.
Höfundarnir hefðu getað
haft hugmyndaflug til að
hygla spilurum fyrir að stöðva
fyrir gangandi vegfaranda
eða gefa ávallt stefnuljós, en
enga umbun er að finna í
spilinu.
Hugmyndafræðin á bak við
Ekko umferðarspilið virðist
ráða ríkjum hjá ráðamönnum
í borginni um þessar mundir.
Þeirra helsta pólitíska mark-
mið virðist vera að gera eig-
endum bíla lífið leitt. Það er
yfirlýst markmið meirihlut-
ans að draga úr bílaeign og
ráðast gegn þeim ferðamáta,
sem borgarbúar hafa flestir
kosið sér, en í viðleitninni til
þess er aldrei boðið upp á
neitt sætt, bara súrt.
Nýjasta útspilið er fyrir-
ætlanir um að stækka gjald-
svæði bílastæða í Reykjavík.
Hingað til hefur áherslan
verið á að almenningur greiði
fyrir bílastæði í miðbænum.
Þangað sækir fólk þjónustu af
ýmsum toga og á erindi. Ýta
gjöld fyrir bílastæði meðal
annars undir það að fólk leggi
ekki lengur en nauðsynlegt er
þar sem bílastæði eru af
skornum skammti.
Á undanförnum árum hafa
gjaldsvæðin verið stækkuð og
ná nú til gatna, sem tæpast
heyra undir ofangreinda skil-
greiningu. Í auknum mæli eru
íbúðagötur orðnar að gjald-
svæði; götur, sem velta má
fyrir sér hvort séu hluti af
miðbænum eða bara í grennd
við hann. Það vekur spurn-
inguna hversu langt eigi að
ganga í gjaldskyldu þegar að-
eins er um íbúðabyggð að
ræða. Borgin veitir íbúum
vissulega passa til að leggja,
en skammtar aðeins einn á
heimili. Það er því ljóst að
þeir munu lenda í vandræðum
sem eru með fleiri en einn bíl
á heimilinu.
Mesta breytingin, sem
fyrirhuguð er, verður í
Vesturbænum.
Þar verða gjald-
skyldumörkin
færð til vesturs
frá Ægisgötu að
Stýrimannastíg og
Garðastræti að
Hofsvallagötu.
Íbúarnir hljóta að velta fyrir
sér hvers vegna þar eigi að
vera gjaldskylda frekar en í
öðrum íbúðahverfum borg-
arinnar.
Rökstuðningur fyrir þessari
breytingu er sá að mikil og
stöðug nýting sé á bílastæðum
á jaðri gjaldsvæða. Það gefi
tilefni til stækkunar í sam-
ræmi við verklagsreglur, seg-
ir í tilkynningu frá borginni.
Þessi verklagsregla hljómar
eins og svikamylla því að allt-
af má búast við því að bílum
verði lagt við jaðar gjald-
svæðis. Þegar mörkin eru
færð myndast nýr jaðar og
þegar allir fara að leggja við
hann leiðir verklagsreglan til
þess að enn þarf að stækka. Á
endanum leiðir það til gjald-
skyldu alla leið upp á Kjalar-
nes.
Í frétt á mbl.is í gær kom
fram að ekki hefði verið haft
samráð við íbúa um þessa
fyrirhuguðu breytingu. Það
rímar ágætlega við bækling,
sem í vikunni datt inn um lúgu
borgarbúa um íbúalýðræði.
Ástæðan fyrir því að ekki er
haft samráð við íbúa er auð-
vitað að ólíklegt – ef ekki úti-
lokað – er að þessar breyt-
ingar hefðu fallið í góðan
jarðveg.
Bifreiðaeigendur í borginni
hafa í nokkur kjörtímabil mátt
búa við að verulega hefur ver-
ið þrengt að þeim. Umferð
verður þyngri í borginni með
hverju árinu sem líður og á
ákveðnum tímum geta bíl-
stjórar gert ráð fyrir að sitja
fastir í umferðarstöppu.
Framkvæmdum, sem gætu
greitt fyrir umferð, er hafnað.
Umferðarljós eru ekki stillt í
takt þannig að umferðin flæði
áfram. Þar sem það gæti gerst
eru gangbrautarljós stillt
þannig að þau kvikni gagngert
úr takti við umferðarljósin sitt
hvorum megin við af slíkri ná-
kvæmni að sú hugsun kviknar
að það sé vísvitandi.
Svo er smám saman þrengt
að bílnum með ýmsum hætti.
Fyrirhuguð stækkun gjald-
svæðanna í borginni er bara
eitt dæmi, hlutur fyrir heild.
Mætti halda að alla vega eitt
eintak af Ekko umferðar-
spilinu hafi varðveist. Það sé
geymt í ráðhúsinu og dregið
fram þegar bílaeigendur
þykja hafa fengið að paufast
of lengi um göturnar óhvekkt-
ir af nýjum uppátækjum til að
þrengja að þeim.
Stækka á gjald-
svæði til að leggja
bílum og að venju
eru íbúar ekki
spurðir}
Baráttan gegn bílnum
F
yrir sex árum var almenn og há-
vær krafa um að heilbrigðiskerfið
yrði sett í forgang. Um 80.000
manns skrifuðu undir kröfu um að
til heilbrigðiskerfisins yrði varið
11% af vergri landsframleiðslu líkt og í hinum
norrænu ríkjunum. Í dag er um 8,5% af vergri
landsframleiðslu varið til heilbrigðismála. Ef
farið væri eftir 11% kröfunni frá árinu 2016
þyrfti að bæta við til heilbrigðismála tæpum
100 milljörðum króna.
Nágrannaþjóðir okkar fjárfesta mun meira
en við í heilsu og lífsgæðum fólks. Enda er það
fjárfesting sem borgar sig. Við þurfum og eig-
um að hlúa að veiku fólki og umbuna þeim sem
hafa helgað sig því starfi með mannsæmandi
launum og mannsæmandi vinnutíma.
Nú ríkir neyðarástand á bráðamóttöku
Landspítalans og starfsaðstæður eru víða óboðlegar.
Fjármálaráðherra talar um betri stöðu ríkissjóðs en búist
var við. Sú staða er ekki nýtt til að bæta heilbrigðiskerfið
en krafa er gerð um að heilbrigðisstarfsfólk hlaupi hraðar
og geri meira fyrir minna.
Stóri vandinn á bráðamóttöku Landspítalans er skortur
á hjúkrunarfræðingum en ástandið er ekki bara slæmt
þar. Það er líka slæmt á Suðurnesjum, á Suðurlandi og
Akureyri. Hjúkrunarfræðingar hafa ekki samið um launa-
kjör sín síðan árið 2011 og eru með tvo gerðardóma á bak-
inu.
Það verður að bregðast við mönnunarvandanum með
afgerandi hætti. Það verður að hækka launin og bæta
starfsumhverfi svo hægt sé að veita viðunandi
þjónustu. Uppsagnir hjúkrunarfræðinga eru
ekki bara á bráðamóttöku Landspítalans held-
ur í öllu kerfinu. Það gerist hægt og hljótt.
Starfsfólkið bugast undan álagi og fer. Eftir er
starfsfólk sem þarf að vinna undir enn meira
álagi. Heilbrigðisstarfsfólk er sett í óviðráð-
anlega stöðu en reynir samt að láta allt ganga.
Hverjar eru lausnir ríkisstjórnarinnar?
Upphæðir fyrri ára eru uppreiknaðar í fjár-
lagafrumvarpinu, ára sem þó sýndu alvarlega
veikleika í heilbrigðiskerfinu. Fjármálaráð-
herrann segir lausnina vera aukinn einka-
rekstur sem ríkið greiðir fyrir á meðan heil-
brigðisstofnanir eru fjársveltar, starfsfólkið
fer vegna álags og slæmra starfsaðstæðna og
biðlistar lengjast.
Samningar við sérgreinalækna runnu út ár-
ið 2019. Sérgreinalæknar innheimta í samningsleysinu
aukagjöld af sjúklingum sem kallast komugjöld, upphæðir
sem leggjast ofan á þá fjárhæð sem einstaklingur greiðir
samkvæmt greiðsluþátttökukerfinu. Komugjöldin eru á
milli 2.500-4.000 kr., mismunandi eftir læknastofum og þar
á ofan allt upp í 8.000 kr. fyrir speglanir. Kostnaðurinn
vegna samningsleysisins fellur á sjúklinga. Farið er ofan í
vasa fólks sem stendur veikt fyrir og þarf á þjónustu að
halda. Mál er að linni. Sex ár eru síðan ákall 80.000 manna
heyrðist um stóraukin framlög til heilbrigðiskerfisins.
Ástandið er verra núna. oddnyh@althingi.is
Oddný G.
Harðardóttir
Pistill
Krafa fólksins að engu höfð
Höfundur er þingmaður Samfylkingarinnar.
STOFNAÐ 1913
Útgáfufélag: Árvakur hf., Reykjavík.
Ritstjóri:
Davíð Oddsson
Aðstoðarritstjóri:
Karl Blöndal
Ritstjóri og framkvæmdastjóri:
Haraldur Johannessen
BAKSVIÐ
Guðni Einarsson
gudni@mbl.is
U
mboðsmaður Alþingis
mælist til þess að
innviðaráðuneytið taki
leiðbeiningar, sem sam-
göngu- og sveitarstjórnarráðuneytið
veitti vegna ágangsfjár, í heild sinni
til endurskoðunar þar sem þær sam-
rýmist ekki lögum. Þetta kemur fram
í áliti umboðsmanns frá 14. október
sl.
Þar kemur fram að leiðbeining-
arnar hafi komið til vegna stjórn-
sýslu sveitarfélags í tengslum við
beiðni um smölun ágangsfjár og
vegna þeirrar réttaróvissu sem virt-
ist vera um skyldur sveitarfélaga við
þær aðstæður sem fyrir hendi voru.
„Í þeim kom m.a. fram að til-
tekin ákvæði í lögum um búfjárhald
annars vegar og lögum um afréttar-
málefni, fjallskil o.fl. hins vegar,
væru ósamrýmanleg og því skyldu
ákvæði fyrrnefndu laganna ganga
hinum framar því þau væru yngri. Í
því fólst að til þess að banna umgang
og beit búfjár í heimalandi, þar sem
svo háttaði til að viðkomandi sveitar-
félag hefði ekki skyldað umráðamenn
búfjár til að hafa það í vörslu, bæri
umráðamanni landsins að taka
ákvörðun um að friða það í samræmi
við nánari skilyrði laga þar um,“ seg-
ir í álitinu.
Umboðsmaður fjallaði í álitinu
um friðhelgi eignarréttar samkvæmt
stjórnarskránni og mannréttinda-
sáttmála Evrópu. Hann vísaði m.a. til
Jónsbókar og réttarbótar Eiríks kon-
ungs frá 1294. Umboðsmaður taldi
varhugavert að skýra friðunar-
ákvæði laga um búfjárhald þannig að
vilji löggjafans hefði staðið til þess að
kollvarpa aldagömlu réttarástandi og
takmarka eignarrétt umráðamanns
lands með tilliti til ágangs búfjár, líkt
og ráðuneytið virtist hafa gert í
leiðbeiningunum. „Eignarréttindi
yrðu almennt ekki takmörkuð nema
á grundvelli skýrrar lagaheimildar.
Ekki væri því grundvöllur fyrir túlk-
un ráðuneytisins.“
Sveitarfélagið smalaði ekki
Eigandi lögbýlis í tilteknu sveit-
arfélagi leitaði til umboðsmanns Al-
þingis 2021 og kvartaði yfir úrlausn
samgöngu- og sveitarstjórnarráðu-
neytisins vegna kvörtunar vegna
stjórnsýslu sveitarfélagsins. Hún
tengdist beiðni jarðeigandans um
smölun ágangsfjár á jörð hans.
Landeigandinn stundar skóg-
rækt á jörð sinni en er ekki með
fjárbúskap. Samkvæmt erindum
hans til umboðsmanns var fé annarra
margsinnis á beit í landi hans. Hann
fór fram á það við bæjarstjóra sveit-
arfélagsins að ágangsfé á landi hans
yrði smalað og komið til eigenda á
þeirra kostnað. Bæjarstjórinn neitaði
að verða við því. Landeigandinn leit-
aði þá til lögreglustjóra með sama er-
indi en fékk einnig neitun. Þá kvart-
aði landeigandinn yfir viðbrögðum
sveitarfélagsins til ráðuneytisins.
Í leiðbeiningum ráðuneytisins
kemur fram að ákvæði laga um bú-
fjárhald frá 2013 gangi framar
ákvæðum laga um afréttarmálefni,
fjallskil o.fl. frá 1986. Það þýði að um-
ráðamanni lands beri sjálfum að
ákveða að tiltekið landsvæði sé friðað
til að umgangur og beit búfjár sé
bönnuð þar. Um leið þurfi umráða-
maður landsins að ganga úr skugga
um að vörslugirðingar uppfylli kröf-
ur búnaðarnefndar og tilkynna sveit-
arfélaginu um það. Komist búfé inn á
friðað land skuli hann ábyrgjast
handsömun þess, koma því í örugga
vörslu og fara með það eins og kveðið
er á um í lögum um búfjárhald. At-
hugun umboðsmanns var afmörkuð
við hvort afstaða samgöngu- og sveit-
arstjórnarráðuneytisins samrýmdist
lögum.
Leiðbeiningar ekki
í samræmi við lög
Morgunblaðið/Golli
Kindur Maður sem stundar skógrækt vildi ekki að fé væri á beit á landi
hans. Sveitarfélagið neitaði að smala og maðurinn kærði til ráðuneytisins.
Leitað var eftir afstöðu inn-
viðráðuneytisins til álits um-
boðsmanns Alþingis og spurt
um viðbrögð. Svar ráðuneyt-
isins er svohljóðandi:
„Innviðaráðuneytið er með
álit umboðsmanns Alþingis (nr.
11167/2021) til skoðunar. Leið-
beiningar ráðuneytisins sem
fjallað er um í áliti umboðs-
manns byggðu m.a. á afstöðu
matvælaráðuneytisins en lög-
gjöfin sem um ræðir í málinu
heyrir undir það ráðuneyti. Inn-
viðaráðuneytið mun óska eftir
áliti matvælaráðuneytisins um
niðurstöðu umboðsmanns áður
en það tekur afstöðu í málinu.
Það er þó mat innviðaráðu-
neytisins að nauðsynlegt sé að
breyta lögum sem um þetta
gilda enda kemur fram í leið-
beiningum ráðuneytisins, eins
og umboðsmaður bendir einnig
á, að löggjöf um þetta málefni
er óskýr og réttaróvissa er um
ýmis atriði.“
Breyta þarf
lögunum
INNVIÐARÁÐUNEYTIÐ