Morgunblaðið - 01.11.2022, Síða 16

16 UMRÆÐAN
MORGUNBLAÐIÐ ÞRIÐJUDAGUR 1. NÓVEMBER 2022
Votlendissjóðurinn
er tilnefndur til Um-
hverfisverðlauna
Norðurlandaráðs sem
afhent verða í kvöld í
Helsinki. Þau eru veitt
starfsemi eða einstak-
lingi á Norðurlöndum
sem sett hefur for-
dæmi með því að sam-
þætta virðingu fyrir
umhverfinu starfi sínu,
eða með því að sýna
frumkvæði á annan hátt að sértæk-
um aðgerðum umhverfinu til góða.
Þema umhverfisverðlauna Norður-
landaráðs 2022 er „Náttúrumiðaðar
lausnir – alhliða svar
við hinum stóru um-
hverfisáskorunum
samfélagsins“.
Fyrir um einu og
hálfu ári fór Votlend-
issjóður að skoða leiðir
til þess að fá alþjóðlega
vottun á þær kolefnis-
einingar sem leiða af
endurheimt votlendis.
Verkfræðistofan
Efla vann fyrir sjóðinn
minnisblað um hvað
væru bestu kostirnir í
stöðunni og eftir að hafa kynnt okk-
ur nokkrar leiðir í þessu var ákveðið
að sækjast eftir samstarfi við Verra
www.verra.org.
saman í greinar sem fengju ritrýnda
meðferð í viðurkenndum vísinda-
ritum.
Samhliða þessu er Votlendis-
sjóður að vinna umsóknina. Næsta
skref í þeirri vinnu er fundur með
ráðherra og helstu sérfræðingum
umhverfis-, orku- og loftslagsráðu-
neytisins í þeirri von að ráðuneytið
komi eitthvað að þessu með sjóðn-
um. Það er áhugavert að einnig er
mögulegt að fá vottun á verkefni
Votlendissjóðs sem unnin hafa verið
fram til dagsins í dag undir umsjón
Landgræðslunnar. Það yrði því
óvænt og ánægjuleg búbót fyrir
landeigendur og kaupendur eining-
anna að geta uppfært einingar sínar
yfir í vottaðar einingar.
Það er von stjórnar sjóðsins að á
næsta ári verði allar seldar einingar
sjóðsins vottaðar með alþjóðlegri
vottun frá Verra.
Það verður ekki sagt nógu oft að
Votlendissjóðurinn er óhagnaðar-
drifinn sjálfseignarsjóður sem starf-
ar á frjálsum frumkvæðismarkaði
fyrirtækja, stofnana og einstaklinga
sem vilja styðja sjóðinn í okkar veg-
ferð, sem er ekki bara stöðvun los-
unar koldíoxíðs á ódýran og kraft-
mikinn hátt heldur líka aðgerð í
endurheimt vistkerfa og stuðningur
við náttúrulegan fjölbreytileika sem
aldrei verður metinn til fjár að fullu.
Við sjóðinn vinnur einn starfsmaður
og stjórnin er skipuð fólki sem ekki
þiggur laun eða hlunnindi fyrir sína
vinnu. Sjóðurinn nýtur engra fjár-
framlaga frá ríkinu.
Votlendissjóðurinn, umhverfis-
verðlaun og alþjóðlegar vottanir
Einar Bárðarson
» Votlendissjóðurinn
er tilnefndur til
Umhverfisverðlauna
Norðurlandaráðs
sem afhent verða
í kvöld í Helsinki.
Einar Bárðarson
Höfundur er framkvæmdastjóri
Votlendissjóðs.
Það kom á daginn í þessari vinnu
Eflu að það eru alls ekki margir sem
bjóða upp á vottaða ferla í endur-
heimt votlendis.
Vinnunni hefur stýrt Alexandra
Kjeld, umhverfisverkfræðingur hjá
Eflu, og þá hefur Helga Bjarnadótt-
ir efna- og verkfræðingur, sviðstjóri
hjá Eflu og stjórnarmaður, verið
sjóðnum innan handar líka.
Sérfræðingar Landgræðslunnar
og Landbúnaðarháskólans hafa
einnig aðstoðað við ferlið. Ein af
aðalforsendunum í þessu ferli er að
fá meðaltalslosun hektara á Íslandi
staðfesta. Verkefni Eflu þessa dag-
ana er að taka saman helstu
rannsóknargögn Landgræðslunnar
og Landbúnaðarháskólans og setja
landsins og neitar okk-
ur, þessum nýju litlu,
um vörur sem hann flyt-
ur inn. Athygli vekur að
Golíat þessi neitar að
staðfesta það við mig í
tölvupósti að hann vilji
ekki taka inn fleiri smá-
söluaðila, sem mér
finnst eindregið benda
til að þetta sé í raun
ekki löglegt, eða hvað
finnst ykkur, er þetta
bara allt í lagi og eðli-
legt?
Annar Golíat er stór framleiðandi á
ákveðinni vöru og einnig stærsti
heildsali landsins á því sviði, sem er
kannski allt í fína, nema það að við,
viðskiptavinir þessa Golíats, sitjum
ekki við sama borð. Sumir viðskipta-
vinanna eru stórir og miklir á mark-
aðnum og fá vörurnar á allt öðru verði
en við þessi litlu, sem er auðvitað fyrir
neðan allar hellur. Ég skil vel að
magninnkaup gefi ákveðinn afslátt,
það er eðlilegt, en fyrr má nú rota en
dauðrota þegar útsöluverðið hjá þess-
um stóru viðskiptavinum Golíats er
lægra en við þessi litlu getum keypt
það á í heildsölu hjá honum, og það
þarf enginn að segja mér að stóru við-
Undirrituð rekur lítið
fyrirtæki á landsbyggð-
inni sem glímir alla daga
við Golíat. Mér finnst
orðið tímabært að fjalla
um hann á opinberum
vettvangi þótt einhver
annar væri trúlega bet-
ur til þess fallinn en ég
hvað varðar reynslu og
pennafærni svo ekki sé
nú talað um yfirvegun.
Yfirvegun hefur aldrei verið mín
sterka hlið enda skapið stórt.
Minn rekstur inniheldur kaffihús
sem og blóma- og gjafavöruverslun,
því við hér á landsbyggðinni verðum
oftar en ekki að „múltítaska“ eins og
ungdómurinn segir stundum, bara til
að geta lifað af.
Við á landsbyggðinni viljum gjarn-
an geta boðið sama vöruúrval og sést
í borginni og stærri stöðum en eitt
dæmið sem ég fjalla um segir frá
Golíat nokkrum sem kemur viljandi í
veg fyrir það.
Þetta er stór risi í heildsölu og, sem
er óeðlilegt að mínu mati, líka eigandi
nokkurra stærstu „lífsstílsverslana“
skiptavinirnir hafi þessar vörur hjá
sér án þess að fá eitthvað fyrir sinn
snúð.
Er ég bara svona skrýtin, eða
finnst ykkur þetta í lagi?
Ég flutti um tíma sjálf inn nokkuð
af gjafavöru. Það gekk bara nokkuð
vel þótt mér þætti flutningskostn-
aður allsvaðalegur á köflum. Haustið
2018 keyrði þessi flutningskostnaður
fram úr hófi; fór úr því að vera 30 í
34% ofan á vöruverðið hjá mér, en
þótt það væri svona hátt tókst mér
samt að hafa vörurnar hjá mér ódýr-
ari en stóru búðirnar í borginni sem
fluttu inn sömu vörur í mun meira
magni og var ég nú heldur betur
montin af sjálfri mér.
En hvað um það, þetta haust voru
tilboðin sem ég fékk í flutninginn
komin í um 50% ofan á vöruverðið og
það auðvitað gengur ekki. Mér fannst
þetta ansi skrýtið og ákvað að gera
smá tilraun; fékk gamlan vin minn,
sem vinnur hjá einum risanum á inn-
flutningsmarkaði, og bað hann að fá
tilboð í flutning á mínum vörum sem
og hann gerði, og viti menn, haldið
ykkur nú, tilboðið sem hann fékk var
helmingi lægra en það verð sem ég
fékk!
Ég verð ekki oft kjaftstopp en varð
það svo sannarlega við þessar upp-
hæðir og ég get því á ekki á neinn hátt
túlkað þetta öðruvísi en að við, þessi
litlu, séum að greiða niður flutninga
stóru aðilanna á markaðnum. Enda
rifjaðist það upp fyrir mér þegar einn
Golíatinn sagði í fréttum að flutnings-
kostnaður í vöruverði hjá þeim væri
svona 5-10%, ef við gefum okkur að
hann hafi sagt rétt frá.
Enn og aftur; finnst ykkur þetta
allt í lagi?
Ég gæti haldið lengi áfram í raun,
t.d. um óréttlætið í umræðunni, því
stundum eru hlutirnir dýrari á lands-
byggðinni, auðvitað gleymist það oft
að við þurfum að greiða stórar upp-
hæðir til að fá vörur frá birgjum. Að
fá t.d. einn blómakassa kostar um það
bil 7.000 krónur, sem að sjálfsögðu er
og verður alltaf hluti af vöruverðinu.
Það er nefnilega ekki bara það að við
þessi litlu þurfum að kaupa vöruna
dýrar en hinir stóru, heldur bætist við
flutningskostnaður hjá okkur á lands-
byggðinni. Þó eru til birgjar sem
greiða flutninginn ef verslað er fyrir
X upphæð, en hjá flestum er hún svo
há að við þessi litlu getum ekki nýtt
okkur það, sem aftur þýðir að Golíat
fær enn betri kjör á kostnað okkar
hinna.
Ég fer ekki ofan af því að það er
rangt gefið í þessu umhverfi okkar.
En svona í lokin, þar sem líður
senn að jólum með öllu því sem fylgir
þar á undan. Hugsaðu þig um hvar þú
verslar. Skilurðu peningana þína eftir
þar sem þeir nýtast áfram hér á landi
eða seturðu þá í skúffu á Tortóla?
Verslaðu við einyrkjann og fjöl-
skyldufyrirtækið. Ekki versla við
fyrirtæki sem þú veist ekki hver á,
ekki versla við fyrirtæki þar sem eig-
andi er þessi kennitala og þessi um-
sjónarmaður, og svo önnur kennitala
og svo framvegis og svo framvegis,
sem svo endar í skúffu á Tortóla eða
öðrum viðlíka skattaskjólum.
Eigið ljúfa og notalega haust- og
vetrarmánuði fram undan. Kertaljós
og huggulegheit er málið næstu vik-
urnar.
Sigurlaug
Gísladóttir
Sigurlaug Gísladóttir
»Undirrituð rekur lít-
ið fyrirtæki á lands-
byggðinni sem glímir
alla daga við Golíat.
Höfundur er verslunareigandi
á Blönduósi.
hunabudin@gmail.com
Sagan af íslenska Golíat
Einn af orkusöl-
unum auglýsir: „Það
tekur aðeins eina mín-
útu að skipta um raf-
orkusala.“
Hugsum aðeins!
Hvernig má það vera
að það taki aðeins eina
mínútu að skipta um
orkusala? Hvernig má
það vera að rafmagnið
rofnar ekki einu sinni
sekúndubrot við það að
skipta um orkusala? Svarið er einfalt.
Það breytist einfaldlega ekkert annað
en bankareikningurinn sem pening-
arnir þínir sogast inn á 24 tíma á sól-
arhring.
Raforkan er nákvæmlega sú sama,
frá sömu virkjuninni (sem við eigum)
og fer um sömu lagnirnar (sem við
eigum líka). Til þess að verða „orku-
sali“ þarf ekkert nema nettengda
tölvu og bankareikning. Kröfurnar
eru eingöngu fjárhagslegs eðlis, eigið
fé sem svarar gömlum Range Rover
og trúverðugar rekstraráætlanir. Þá
geturðu farið að mjólka neytendur
fyrir orkuna sem framleidd er í virkj-
unum í almenningseign og leidd um
dreifikerfi sem neytendur eiga sjálfir,
og hlegið svo alla leið í bankann að
þessum vitleysingum. Þetta er
draumastaða fjárgróðabrallara; að
sitja við tölvuna og horfa á peningana
rúlla inn dag og nótt 365 daga á ári án
þess að þurfa að lyfta litla fingri. Best
af öllu er að bora sér eins og hvert
annað sníkjudýr inn í
viðskipti sem almenn-
ingur kemst ekki hjá.
Annar orkusali aug-
lýsir ókeypis flutnings-
kassa ef þú flytur við-
skipti þín til hans.
Hugsum aðeins. Hverjir
haldið þið að borgi kass-
ana? Þessir kassar eru
léttvægir borið saman
við peningana sem þessi
orkusali á eftir að sjúga
upp úr buddunni hjá
fólki allan sólarhringinn allan ársins
hring.
Allt er þetta í boði Evrópusam-
bandsins og orkupakkanna í nafni
samkeppni.
Hvernig í ósköpunum á það að
verða neytendum til hagsbóta að
bæta við algerlega óþörfum millilið-
um sem liggja á sníkjunni? Hugsum
aðeins. Það verður að binda enda á
þessa þvælu. Einn bensínsalinn sagði
forðum: „Fólk er fífl!“ Ætlum við að
láta það sannast?
Er fólk fífl?
Árni Árnason
Árni Árnason
»Hvernig í ósköp-
unum á það að verða
neytendum til hagsbóta
að bæta við algerlega
óþörfum milliliðum sem
liggja á sníkjunni?
Höfundur er vélstjóri.