Morgunblaðið - 01.11.2022, Blaðsíða 32

LC02
Leður – Verð frá 339.000,-
HÆGINDASTÓLL
CASA býður upp á vaxtalausar raðgreiðslur
(Visa / Euro) í allt að 6 mánuði.
Skeifunni 8 | Sími 588 0640 | casa.is
Opið virka daga 10-18
Rósalind Gísladóttir, sópran og messósópran, mun
koma fram á hádegistónleikum í dag kl. 12 í
Hafnarborg með Antoníu Hevesi píanóleikara. Tón-
leikarnir bera yfirskriftina Söngkonan sem kam-
eljón og á efnisskránni eru aríur úr óperum eftir
tónskáldin Bizet, Rossini, Mascagni og Verdi. Rósa-
lind lærði í Söngskólanum í Reykjavík og hélt síðan
til Spánar þar sem hún stundaði nám í Madríd og
Barcelona. Síðast sótti hún tíma hjá Kristjáni Jó-
hannssyni og hefur farið í einkatíma og sótt mast-
erklassa. Árið 2012 varð Rósalind í 1. sæti í söng-
keppninni Barry Alexander Vocal International
Competition og var í kjölfarið boðið
að syngja í Carnegie Hall í New
York. Rósalind hefur sungið á fjöl-
mörgum tónleikum og sýningum,
m.a. á vegum Óp-hópsins, hádeg-
istónleikum hjá Íslensku óperunni
og í Hafnarborg, Tíbrá í Salnum og
komið fram erlendis auk þess sem
hún hefur verið í kór Íslensku óp-
erunnar undanfarin ár.
Söngkonan sem kameljón
Fram er einu stigi frá Val á toppi Olísdeildar karla í
handbolta eftir 34:32-útisigur á Haukum á Ásvöllum í
gærkvöldi. Framarar hafa komið skemmtilega á óvart í
vetur og hefðu fáir búist við liðinu í öðru sæti, með að-
eins einn ósigur í fyrstu átta leikjunum.
Tímabilið hefur hins vegar verið vonbrigði hjá Hauk-
um. Leikurinn var sá fjórði í röð án sigurs og er liðið að-
eins með tvo sigra í fyrstu sjö leikjunum. Fyrir vikið eru
Haukamenn í áttunda sæti, einu stigi fyrir ofan ÍR, sem
er í fallsæti. »26
Framarar einu stigi frá toppsætinu
Steinþór Guðbjartsson
steinthor@mbl.is
Þorvaldur Friðriksson, fréttamaður
hjá Ríkisútvarpinu um árabil, hefur í
áratugi kynnt sér sögu Kelta á Ís-
landi, flutt fræðsluerindi um efnið og
nú sent frá sér bókina Kelta. Áhrif á
íslenska tungu og menningu, sem
Sögur útgáfa gefur út. „Ég hef um
árabil skoðað íslensk orð og örnefni,
sem ekki virðast norræn og niður-
staðan er í bókinni,“ segir hann.
„Hún er nýmæli því menn hafa ekki
ímyndað sér að svona hátt hlutfall
orða í íslensku séu ekki norræn
heldur gelísk, sem bendir til þess að
hér hljóti að hafa verið töluð gel-
íska.“
Lokaverkefni Þorvaldar í forn-
leifafræði, sem hann lærði í Svíþjóð,
var um keltneskar byggingar á Ís-
landi, borghlaðin hús eins og til
dæmis fiskbyrgi, fjárborgir og sælu-
hús. „Þessi byggingarstíll er mjög
algengur á Írlandi, Skotlandi og eyj-
unum þar um slóðir en nánast
óþekktur í Skandinavíu,“ upplýsir
hann.
Mikið orðasafn
Eftir að Þorvaldur flutti aftur til
Íslands segist hann hafa tekið eftir
öllum þeim orðum sem við notum í
íslensku, orðum sem ekki eru til í
dönsku, sænsku og norsku. Við nán-
ari skoðun megi finna þau flest í gel-
ískum orðabókum. „Þetta eru nöfn
húsdýra; grundvallarorð í íslensku
eins og strákur, stelpa, æska, elli;
nöfn fiska, fugla og örnefni, nöfn
fjalla, fjarða, flóa og stórbýla, sem
eru óútskýranleg út frá norrænu, en
flest auðskýranleg út frá gelísku.“
Í því sambandi bendir hann á við-
tekna skýringu á eldfjallinu Kötlu.
Katla á að hafa verið vinnukona á
Þykkvabæjarklaustri og hún hafi
drekkt vinnumanninum Barða. Þeg-
ar upp hafi komist um morðið hafi
hún stungið sér ofan í eldfjallið og
því heiti það Katla. „Þetta er næst-
hættulegasta eldfjall Íslands og hef-
ur eytt stórri byggð, sem var á Mýr-
dalssandi, en Katla þýðir sú er eyðir
á gelísku. Þannig má rekja sig um
allt land.“ Bolungarvík sé sögð heita
eftir bolungi eða bolungum sem rek-
ið hafi þar upp á sandinn. „Þar er
enginn reki og skrítið að víkin heiti
eftir einhverju sem er ekki þar. En
þar er Syðradalsvatn, sem Ósinn
rennur úr sem Óshlíð heitir eftir og
bolung á gelísku þýðir stöðuvatn.“
Í bókinni rekur Þorvaldur söguna
og birtir skýringar við fjölmörg orð
og örnefni. Hann bendir á að Agnar
Helgason hjá Íslenskri erfðagrein-
ingu hafi komist að því að 63% land-
námskvenna hafi verið Keltar. Þetta
háa hlutfall hafi væntanlega skilið
miklu meira eftir í menningunni en
viðurkennt hafi verið, en það komi
berlega í ljós við skoðun á tungumál-
inu og örnefnunum. Gísli Sigurðs-
son, prófessor á Árnastofnun, og
nokkrir aðrir fræðimenn hafi rann-
sakað áhrifin í fornbókmenntum og
þjóðsögum, sem séu mikil.
Þorvaldur fjallar um keltneska
kristni og líklega skýringu á því
hvers vegna Íslendingar urðu stór-
veldi í bókmenntum á miðöldum.
Hann bendir á að megineinkenni á
framburði á íslensku sé svokallaður
aðblástur, sem sé einkenni á gel-
ískum málum. Íslenska hljómi eins
og gelíska. „Allir Íslendingar tala
ensku með keltneskum framburði,
mjög svipað og Walesbúar gera.
Þetta styður að Íslendingar hafi orð-
ið fyrir málskiptum og hér hafi verið
töluð gelíska.“ Þorvaldur vekur at-
hygli á að skoskir fræðimenn haldi
því fram að annarrar kynslóðar
Norðmenn á Suðureyjum hafi talað
gelísku. Auður djúpúðga og systkini
hennar kunna því að hafa talað gel-
ísku. „Fjölskyldan dreifði sér sem
stórhöfðingjar um allt Ísland, sem
gæti skýrt hvers vegna mikilvæg ör-
nefni á Íslandi eru af gelískum rót-
um runnin.“
Fjöldi örnefna á
gelísku vekur athygli
- Segir því líklegt að gelíska hafi verið töluð á Íslandi
Ljósmynd/Wikipedia
Í Kverkarhelli Rannsókn bendir til að hellirinn hafi verið höggvinn út fyrir
870. Þorvaldur segir mannsmyndina geta sýnt Krist með þyrnikórónu.
Höfundur Þorvaldur Friðriksson
með bókina um áhrif Kelta.
ÞRIÐJUDAGUR 1. NÓVEMBER 305. DAGUR ÁRSINS 2022
Sími: 569 1100
Ritstjórn: ritstjorn@mbl.is Auglýsingar: augl@mbl.is
Áskrift: askrift@mbl.is mbl.is: netfrett@mbl.is
Í lausasölu 822 kr.
Áskrift 8.880 kr. Helgaráskrift 5.550 kr.
PDF á mbl.is 7.730 kr. iPad-áskrift 7.730 kr.
ÍÞRÓTTIR MENNING