Morgunblaðið - 30.11.2022, Side 12

MORGUNBLAÐIÐ MIÐVIKUDAGUR 30. NÓVEMBER 2022
12
STOFNAÐ 1913
Útgáfufélag: Árvakur hf., Reykjavík.
Ritstjóri: Ritstjóri og framkvæmdastjóri:
Davíð Oddsson Haraldur Johannessen
Aðstoðarritstjóri:
Karl Blöndal
Hægt er að lýsa skoðun á ritstjórnargreinum Morgunblaðsins á www.mbl.is/mogginn/leidarar/
Pistill
Lífskjörað láni
R
íkisstjórn VG, Sjálfstæðisflokks
og Framsóknar hefur mistekist
að takast á við eina stærstu
áskorunina sem hún stendur
frammi fyrir. Vaxtakostnaður
ríkissjóðs hefur aukist hratt á síðustu
árum, vegna hallareksturs og skulda-
söfnunar ríkisstjórnarinnar, og við erum
minnt á veruleikann sem fylgir hávaxtaum-
hverfinu á Íslandi. Minnt á þann blákalda
veruleika að þetta séríslenska hávaxtaum-
hverfi gleypir fjármuni sem við hljótum öll
að vera sammála um að væri betur fyrir
komið annars staðar.
Þrátt fyrir mikinn hagvöxt hér á landi er
hlutfall vaxtagjalda af vergri landsfram-
leiðslu umtalsvert hærra hér en í nágranna-
ríkjunum. Vaxtagjöldin eru þannig fimm til
sex sinnum hærri en á hinum Norðurlöndunum. Og
sem hlutfall af vergri landsframleiðslu eru vaxta-
gjöld okkar líka hærri en vaxtagjöld landa sem eru
töluvert skuldsettari en Ísland. Íslensku vaxtagjöldin
eru meira að segja hærri en hjá þjóðum sem skulda
tvöfalt meira en Ísland. Þessa þungu staðreynd mega
þau sérstaklega hafa í huga, sem vilja auka enn frekar
á skuldsetningu íslenska ríkisins af því að skulda-
hlutfall ríkissjóðs þoli það. Það sem við þolum ekki
er langvarandi ástand þar sem vaxtagjöld eru þriðji
stærsti útgjaldaliður ríkissjóðs, eins og nú er.
Á síðustu 4-5 árum hafa vaxtagjöld ríkissjóðs aukist
um u.þ.b. 40-50 milljarða króna. Á næsta ári er gert
ráð fyrir að vaxtagjöldin verði 95 milljarðar
króna. Ef við setjum þessa 95 milljarða í
samhengi við aðra útgjaldaflokka þá er
þetta litlu minna en allt framhaldsskóla- og
háskólastigið fær í fjárlögum næsta árs
og meira en framlög til samgöngumála
og heilsugæslu til samans. Það þarf ekki
sérstaklega virkt ímyndunarafl til að sjá
hvað það skiptir miklu máli að lækka þessa
upphæð verulega. Hvað væri ekki hægt að
gera fyrir þá fjármuni? Heilbrigðiskerfið
okkar myndi alla vega ekki hafna innspýt-
ingunni.
Langtímavextir á evrusvæðinu eru um
helmingur af langtímavöxtum hér á landi.
Ef gjaldmiðillinn okkar byði upp á sam-
bærilega vexti myndi það spara okkur
sömu fjárhæð og nemur aukningu vaxta-
gjaldanna síðustu 5 ár, eða um 40-50 milljarða. Sú
fjárhæð samsvarar til dæmis framlögum okkar til
Sjúkratrygginga Íslands á næsta ári. Fjárhæðin gæti
tryggt samninga við sjálfstætt starfandi sálfræðinga
og lækna og áfram mætti telja.
Ef vaxtagjöld ríkissjóðs væru ekki þriðji stærsti
útgjaldaliður ríkissjóðs eins og í dag værum við í mun
betri færum til að tryggja sjálfbæra velferð samhliða
ábyrgri efnahagsstjórn í stað þess að taka lífskjörin
að láni og senda komandi kynslóðum reikninginn.
HannaKatrín
Friðriksson
Höfundur er þingflokksformaður Viðreisnar.
hannakatrin@althingi.is
Á faraldsfæti
Reykjavíkur-
borg sendi
ekki færri en 20
starfsmenn sína
á innkauparáð-
stefnu í Kaup-
mannahöfn í liðinni viku.
Þetta er vel í lagt, jafnvel
þegar tekið er mið af því hver
starfsmannafjöldi borgarinn-
ar er orðinn, og borgarfulltrú-
ar mættu að ósekju velta því
fyrir sér hvort ekki sé mögu-
legt að spara í mannahaldi og
ferðalögum.
Ekki er þó við miklum
stuðningi að búast frá borg-
arstjóra í þeim efnum því
að hann hefur verið mikið á
flugi að undanförnu og ekki
aðeins í þágu loftslagsins.
Borgarstjóri brá
sér meðal annars
til Barcelona og
Amsterdam í
liðnum mánuði og
í þessum mánuði
til Kaupmannahafnar og
Parísar. Til Kaupmannahafn-
ar átti hann brýnt erindi, og
ekki einn, á ráðstefnu WHO
European Healthy Cities,
og til Parísar fór hann í enn
brýnni erindagjörðum vegna
Champion Mayors Initiative
um hagvöxt fyrir alla.
Í París átti borgarstjóri
fund með kollega sínum og
hafa þau getað borið saman
bækur sínar um skuldasöfnun
og almenna rekstraróreiðu
höfuðborga.
Borgarstjóri og aðrir
borgarstarfsmenn
fara víða}
Aukin tortryggni
K ína mætir
vaxandi
tortryggni
víða um heim og
hefur unnið fyrir
þeirri tortryggni.
Þetta birtist meðal annars í
því sem tilkynnt var í gær í
Bretlandi, að kínverskt kjarn-
orkufyrirtæki fengi ekki að
vera þátttakandi í kjarnorku-
veri sem ætlunin er að reisa
í Suffolk. Bresk stjórnvöld
ákváðu að kaupa kínverska
fyrirtækið út úr verkefninu og
kom tilkynning þar um í fram-
haldi af því að Rishi Sunak
forsætisráðherra lýsti því yfir
að „gullnu tímabili“ í sam-
skiptum Kína og Bretlands
væri lokið, en stjórn Davids
Camerons sagði árið 2015 að
slíkt tímabil væri runnið upp.
Frá þeim tíma hefur margt
gerst og þó að enn sé sami
forseti í Kína og þá, Xi
Jinping, þá hafa viðhorfin
breyst mikið. Og raunar er
sú staðreynd að enn er sami
forseti þar í landi, þvert á
hefðir og fyrri reglur, hluti af
þeim áhyggjum sem önnur
ríki hafa af þróuninni í Kína.
Xi Jinping hefur hert mjög
tökin innanlands og virðist
nú nánast einráður, auk þess
sem tónninn gagnvart öðrum
ríkjum hefur einnig harðnað
mjög, og er þá ekki aðeins
horft til Taívans.
En afstaðan til Xi Jinping og
stjórnar Kínverska komm-
únistaflokksins hefur einnig
breyst innanlands í Kína eins
og glöggt má sjá á þeim mót-
mælum sem þar hafa verið
að undanförnu. Kínversk
stjórnvöld hindra fjölmiðla
sem mest þau mega í umfjöll-
un um mótmælin og handtóku
til að mynda fréttamann BBC
sem reyndi að
flytja fréttir af
ástandinu. Slíkar
hindranir valda
erfiðleikum við að
meta nákvæmlega
umfang mótmælanna. Þó er
ljóst að mótmælin eru mikil
og víða um landið og hefur
helst verið líkt við mótmælin
á Torgi hins himneska friðar
fyrir rúmum þremur áratug-
um, en þau voru barin niður
af miklu miskunnarleysi.
Mótmælin nú snúast um
yfirgengilegar aðgerðir
kínverskra stjórnvalda vegna
kórónuveirunnar, þar sem
útgöngubanni og lokunum er
ítrekað beitt með hörmuleg-
um afleiðingum, bæði fyrir
líf fólks á einstökum svæðum
og efnahagslíf í Kína í heild.
Þetta síðarnefnda hefur orðið
til þess að fleiri finna fyrir
aðgerðunum, sem ýtir undir
óánægjuna.
Mótmælin snúast þó um
fleira, sem sést á því að þau
beinast að skorti á tjáningar-
frelsi, auk þess sem sumir
mótmælendur hafa vogað
sér að krefjast afsagnar Xi
Jinping, sem telst afar langt
gengið þar í landi. Einhverjir
hafa velt því fyrir sér hvort
mótmælin nú geti ógnað stöðu
forsetans eða Kommúnista-
flokksins. Það er ólíklegt sem
stendur, en þau staðfesta hins
vegar að almenningur í Kína
hefur breyst. Hann er betur
upplýstur en áður og ber sig
saman við lífskjör erlendis,
enda margir Kínverjar orðnir
vel eða þokkalega efnum
búnir. Mótmælin geta þess
vegna, þó að þau hreyfi ekki
við stjórnvöldum um sinn,
verið vísbending um það sem
koma skal.
Kínastjórn er síður
treyst en áður, inn-
anlands sem utan}
S
tarfshópur um öryggi
siglinga telur að ráðast
þurfi í mótvægisaðgerðir til
að tryggja öryggi siglinga í
fjörðum þar sem gert er ráð fyrir
sjókvíaeldi og annarri staðbundinni
nýtingu á svæðum sem þrengja að
siglingaleiðum. Aðgerðirnar lúta
meðal annars að betri merkingum
og færslu festinga sjókvía.
Unnið hefur verið að gerð strand-
svæðaskipulags fyrir Vestfirði og
Austfirði á undanförnum árum.
Þessi svæði voru tekin fyrst fyrir
vegna mikil sjóeldis og hugsanlegra
árekstra við aðra nýtingu fjarð-
anna. Samgöngustofa, Vegagerðin
og Landhelgisgæsla Íslands gerðu
sérstaklar athugasemdir við
afmörkun siglingaleiða. Landhelgis-
gæslan taldi að öryggi siglinga væri
ekki nægjanlega tryggt með þeim
tillögum sem fram kæmu í svæðis-
skipulaginu. Samgöngustofa benti á
að ásókn í notkun strandsvæða færi
vaxandi og umferð stórra skipa til
hafna landsins. Óhjákvæmilegt væri
að hagsmunir rækjust á, jafnvel svo
að siglingaöryggi væri ógnað.
Í síðari umsögn Samgöngu-
stofu, sem unnin var í samráði við
Vegagerðina sem fer með vitamál,
er vakin athygli á því að sigling í
hvítum ljósgeirum vita eigi að vera
hindrunarlaus og örugg. Í tillögum
að strandsvæðaskipulagi hafi sum
eldissvæðin verið merkt í slíkum
ljósgeirum. Önnur hafi verið merkt
ofan í hefðbundnar almennar sigl-
ingaleiðir. Nefnd eru allmörg dæmi
um þetta.
Gripið til mótvægisaðgerða
Eftir fund sem fulltrúar Sam-
göngustofu og Vegagerðarinnar
áttu með embættismönnum í
innviðaráðuneytinu var ákveðið
að skipa starfshóp með fulltrúum
stofnananna og Skipulagsstofn-
unar til að bregðast við þessum
ábendingum. Starfshópurinn hefur
nú skilað tillögum.
Ábendingar hópsins eru af
tvennum toga. Í fyrsta lagi eru
lagðar til mótvægisaðgerðir. Á það
við um svæði þar sem leyfi fyrir
fiskeldi hafa verið veitt eða eru í
umsóknarferli. Lúta þær einkum
að breyttu fyrirkomulagi merkinga,
svo sem breytingum á hvítum
ljósgeira og viðbótarlýsingu og
merkingum við svæði, ákvæði um
lágmarksdýpi festinga og fleira.
Einnig eru gerðar tillögur um að
skerpa á ákvæðum skipulagstillagn-
anna um fyrirkomulag búnaðar
vegna fiskeldis til að tryggja sigl-
ingaöryggi.
Starfshópurinn telur í flestum til-
vikum mögulegt að tryggja siglinga-
öryggi með breyttum merkingum.
Það geti til dæmis þýtt þrengingu
hvíts ljósgeira á vissum stöðum,
endurnýjun á stefnuvita eða
viðbætur á yfirborðsmerkingum til
þess að beina sjófarendum um ör-
uggan farveg og frá hindrunum, líkt
og kvíastæðum. Einnig er komið
fram með ábendingar um að auka
ljósmagn vita í vissum tilvikum, þar
sem kvíar eru í hættugeirum vita en
kvíasvæði hafi verið lýst upp í áður
afskekktum og ljóslausum fjörðum.
Í fiskeldislögum segir að ekki
megi sigla nær sjóeldisstöðvum en
50 metrum. Vitnað er til ákvæða
alþjóðasamnings um öryggi manns-
lífa á hafinu. Starfshópurinn bendir
á að fiskeldi skal vera í að minnsta
kosti 50 metra fjarlægð frá ljósgeira
vita. Botnfestingar eldiskvía skulu
vera á meira en 15 metra dýpi þar
sem þær eru innan hvíts vitageira.
Leggur starfshópurinn til að í
framtíðinni verði ekki gefin út frek-
ari leyfi fyrir eldi í hvítum ljósgeira
og öryggi siglinga látið hafa þar
forgang.
Merkingum við eldis-
svæði verði breytt
Morgunblaðið/Ómar Óskarsson
Viti Lagt er til að öryggi sjófarenda hafi forgang yfir nýja atvinnustarf-
semi við gerð strandsvæðaskipulags fyrir Austfirði og Vestfirði.
ATHUGASEMDIR
Eldissvæði á
siglingaleið
Vegagerðin og Samgöngustofa
gera ítarlegar athugsemdir við
tillögur strandsvæðaskipulags
í öllum fjörðum Vestfjarða og
Austfjarða. Fjöldi umsókna er
um eldissvæði á Ísafjarðar-
svæði og eru mörg þeirra í
hvítum ljósgeira frá vitum eða á
hefðbundnum siglingaleiðum.
Umsókn Arnarlax um eldissvæði
við Óshlíð er í hvítum ljósgeira
frá vitanum á Arnarnesi og þar
hefur siglingaleið verið sveigð
frá landi, frá viðtekinni leið.
Starfshópurinn leggur til að
fyrirkomulagi verið breytt.
Eldissvæði Háafells og umsókn
Arctic Sea Fish eru á hefðbund-
inni siglingaleið sem hefur verið
skipulögð fjær landi. Lagt er til
að svæðinu verði skipt upp til
að hleypa hvítum geira í gegn.
Starfshópurinn telur hugsan-
legt að bæta við merkingum
á svæði Háafells og skoða
fleiri breytingar. Einnig er talið
mögulegt að setja nýjan vita á
Kampsnes til að stýra sigling-
um meðfram svæðinu.
BAKSVIÐ
Helgi Bjarnason
helgi@mbl.is