Morgunblaðið - 30.11.2022, Blaðsíða 13

13
MORGUNBLAÐIÐ MIÐVIKUDAGUR 30. NÓVEMBER 2022
Mánaskin Tunglið varpar fölri birtu á Þingvallavatn og lætur sér fátt um finnast þótt geimfarið Orion sé á sveimi umhverfis það og von sé á fleiri gestum frá jörðinni á næstu árum.
Kristinn Magnússon
Þolinmæði kínversku
þjóðarinnar gagnvart
hörðum sóttvarnar-
aðgerðum stjórnvalda í
baráttu við Covid-19
virðist á þrotum. Eftir
tæp þrjú ár af lokunum,
sem fylgt hefur verið
eftir af hörku af lög-
reglu og heilu borg-
irnar settar í sóttkví, er
mælirinn loksins fullur.
Mótmælin sem brotist
hafa út síðustu daga eru líklega
mesta áskorun sem Xi Jinping forseti
hefur staðið frammi fyrir frá því að
hann komst til valda árið 2012.
Hrottaleg stefna í sóttvörnum hefur
haft efnahagslegar og félagslegar af-
leiðingar sem enginn í forystu
Kommúnistaflokks Kína reiknaði
með. Lokunarstefna Xi hefur ekki
skilað árangri. Útbreiðsla Covid-19
er að aukast að nýju og efnahags-
legur kostnaður er gríðarlegur.
Mótmælin sem brutust út í kjölfar
eldsvoða í borginni Urumqi, þar sem
tíu manns fórust, eru sérstaklega
hættuleg Xi af tveimur ástæðum,
segir Ian Williams, dálkahöfundur
tímaritsins The Spectator og sér-
fræðingur í málefnum Kína. Annars
vegar vegna þess hve útbreidd þau
eru – frá Urumqi í vestri, til Guang-
zhou í suðri, í gegnum Peking,
Sjanghaí, Wuhan og marga fleiri bæi
og borgir. Hins vegar vegna þess að
námsmenn, efri millistéttin og verk-
smiðju- og farandverkafólk hafa sam-
einast í mótmælunum. Alræðisklíkan
í Peking undir forystu Xi Jinping hef-
ur greinilega vanmetið hve útbreidd
og djúpstæð reiðin er í
garð stjórnvalda.
Verum hugrakkari
„Kínverjar ættu að
vera hugrakkari!“ hróp-
aði ungi maðurinn með
fangið fullt af gulum
blómum um leið og
hann hvatti til dáða
fjölda fólks sem safn-
aðist saman í miðborg
Sjanghaí á sunnudag.
„Er ég að brjóta lög
með því að halda á þess-
um blómum? Þeir þora ekki að hand-
taka okkur!“ Augnabliki síðar var
ungi maðurinn handtekinn af lög-
reglu, honum hent upp í lögreglubíl.
Með þessum orðum hefst fréttaskýr-
ing Jamils Anderlinis, aðalritstjóra
fréttaritsins Politico fyrir Evrópu,
um ástandið í Kína. Hann starfaði í
tvo áratugi sem blaðamaður í Kína.
Leiðtogar kínverska kommúnista-
flokksins hafa alltaf mætt andófi af
mikilli hörku. Brotið mótmæli á bak
aftur af grimmd alræðisherra. Á
Torgi hins himneska friðar í Peking
voru mótmæli undir forystu stúdenta
brotin aftur með hervaldi í júní 1989.
Þúsundir lágu í valnum og fjöldi var
handtekinn. Hreinsanir hófust, er-
lendir blaðamenn voru reknir úr
landi, embættismönnum vikið úr
starfi, ritskoðun hert og öryggis-
lögreglan styrkt.
Sérfræðingar halda því fram að
kúgunin hafi náð nýjum hæðum í
valdatíð Xi og að enginn leiðtogi
kommúnistaflokksins hafi tekið sér
meiri völd en hann frá tímum Mao
Zedong. Í raun sé Xi orðinn alvaldur í
fjölmennasta ríki jarðarinnar. Undir
hans stjórn hafa uighur-múslimar
sætt ofsóknum og börn verið aðskilin
frá foreldrum. Talið er að allt að ein
milljón sé í haldi í „endurmennt-
unarbúðum“ þar sem stunduð er póli-
tísk innræting. Trúarhefðir og tungu-
mál eru skipulega brotin niður.
Menningarlegt þjóðarmorð. Í Hong
Kong hefur kommúnistaflokkurinn
hert tökin, þvert á loforð. Sett hafa
verið sérstök öryggislög til að kæfa
andóf. Meira að segja barnabókahöf-
undar eru ekki óhultir en nýlega voru
fimm þeirra dæmdir fyrir samsæri og
fundnir sekir um að æsa til uppreisn-
ar með bókarskrifum. Hvergi í heim-
inum hafa fleiri blaðamenn verið
fangelsaðir en í Kína. Á hverjum degi
eru almenn mannréttindi brotin á
kínverskum borgurum. Fangelsi, rit-
skoðun og útskúfun eru úrræði of-
beldisstjórnar Xi.
Hið rétta andlit birtist
Hvort mótmælin síðustu daga skila
einhverjum árangri á eftir að koma í
ljós. Sagan er ekki hliðholl mótmæl-
endum. En Xi er vissulega vandi á
höndum. Reiðin vegna harkalegra
sóttvarnaraðgerða getur snúist í ann-
að og meira: Kröfu um aukið frelsi og
lýðræði.
Jamil Anderlini segir að það hafi
verið ótrúlegt að heyra fólk hrópa eft-
ir lýðræði, endalokum stjórnar
kommúnistaflokksins og krefjast
þess að Xi láti af völdum. „Gefðu mér
frelsi eða gefðu mér dauða!“ hrópaði
námsmaður við háskólann í Peking
rétt áður en hann var fjarlægður af
hrottum yfirvalda. Jamil segir greini-
legt að eitthvað hafi breyst í þjóðarsál
Kínverja og það lofi ekki góðu fyrir
Xi eða kínverska kommúnistaflokk-
inn. Það sé ekki aðeins innbyrð
gremja yfir harkalegum sóttvarn-
araðgerðum sem er að brjótast út
heldur uppsöfnuð reiði vegna áratug-
ar af stöðugt vaxandi kúgun undir
stjórn Xi og fámennrar klíku hans.
Hugsjónafólkið sem gengið hefur
fram fyrir skjöldu í mótmælum síð-
ustu daga í bæjum og borgum um allt
Kína hefur ekki hugmynd um hvort
og þá hvaða hryllingur bíður þess.
Hugrekkið er svo sannarlega fyrir
hendi. En óháð Covid munu stjórn-
völd taka niður grímuna og kínversk-
ur almenningur sér hið rétta andlit
ógnar- og kúgunarstjórnar Xi Jinp-
ing.
Því miður er líklegt að vestræn
stjórnvöld þegi þunnu hljóði þegar
mótmæli verða barin niður af þeirri
grimmd sem talin er nauðsynleg.
Efnahagslegir hagsmunir sem eru
undir ráða of miklu.
Óli Björn Kárason »Hugsjónafólkið sem
mótmælt hefur síð-
ustu daga um allt Kína
hefur ekki hugmynd um
hvort og þá hvaða hryll-
ingur bíður þess. Hug-
rekkið er fyrir hendi.
Óli Björn Kárason
Höfundur er alþingismaður
Sjálfstæðisflokksins.
Gríman fellur
Mynd/Associated Press
Mótmæli Ein frægasta fréttamynd allra tíma sýnir ótrúlegt hugrekki kín-
versks mótmælanda sem gekk í veg fyrir skriðdrekana 1989. Enn í dag er
ekki vitað um örlög mannsins.