Morgunblaðið - Sunnudagur - 25.12.2022, Qupperneq 8

8
HEIMILDARMYND
MORGUNBLAÐIÐ SUNNUDAGUR 25.12.2022
Morgunblaðið/Ásdís
Árni Jón Árnason fór í vegferð
lífs síns meðViktoríu Hermanns-
dóttur sem skrásetti allt í heim-
ildarmyndinniVelkominn Árni.
Mér finnst ég nýr maður
Heimildarmyndin Velkominn Árni, sem hlaut áhorfendaverðlaun á Skjaldborg, verður sýnd á Rúv á jóladag.
Í myndinni er fylgst með manni á áttræðisaldri í vegferð í leit að uppruna sínum en í leiðinni finnur hann sinn tilgang.
Ásdís Ásgeirsdóttir asdis@mbl.is
E
inlæg vinátta og
væntumþykja rík-
ir á milli Árna Jóns
Árnasonar og Viktoríu
Hermannsdóttur sem
blaðamaður hitti á heimili Árna
einn snjóþungan eftirmiðdag í
vikunni. Árni hefur búið í íbúð sinni
í Kópavogi í fimm áratugi og þar
líður honum vel innan um bækur,
englastyttur, málverk eftir sjálfan
sig og ljósmyndir af fjölskyldumeð-
limum, gömlum sem nýjum. Kynni
dagskrárgerðarkonunnar Viktoríu
og Árna, verkamanns á eftirlaun-
um, hófust með einu símtali en úr
varð að Viktoría gerði heimildar-
mynd, ásamt Allan Sigurðssyni,
um einstaka sögu Árna sem fyrir
tilviljun hóf leit að föður sínum á
áttræðisaldri.
Uppljóstrun á dánarbeði
Bandaríkjamaður nokkur, David
frá Kalíforníu, sat á dánarbeði
föður síns dag einn fyrir um áratug,
sem væri ekki í frásögur færandi
nema fyrir þær sakir að hinn
deyjandi maður ljóstrar þá upp
hernaðarleyndarmáli. Hann hefði
eignast son á Íslandi árið 1946
þegar hann var þar við herþjónustu
og því ættu David og systkini hans
hálfbróður á Íslandi. Nokkur ár liðu
og David velti þessu lengi fyrir sér
og gat ekki hætt að hugsa um þenn-
an meinta bróður hinum megin
á hnettinum. Hann ákvað loks að
freista þess að finna hann og komst
þá í samband við Viktoríu, en hún
hafði þá verið með athyglisverða
útvarpsþætti; Ástandsbörn, um
börn íslenskra kvenna og erlendra
hermanna.
„Ég fékk tölvupóst frá þessum
bandaríska manni sem var að leita
að hálfbróður sínum. Þetta var
óvenjulegt því oftar var það barnið
sem leitaði að föður en þarna var
verið að leita að „barni“ sem enginn
hafði vitað um. Ég var efins um
að eitthvað kæmi út úr þessu en
setti færslu á Facebook og bað fólk
að hjálpa og eftir klukkutíma var
búið að deila henni út um allt. Júlía
Margrét, fyrrverandi blaðamaður
Morgunblaðsins og ofurgrúskari,
gerði einhverja galdra á timarit.is
og fann nafnið á mögulegri móður,
en sú kona var fædd töluvert fyrr
en það sem við gerðum ráð fyrir,“
segir Viktoría, en konan umrædda
hét Guðbjörg Tómasdóttir og hafði
verið 47 ára árið 1945.
„En þessi kona hafði eignast barn
1945 og sá drengur situr hér við
hlið okkar. Hann er Árnason en við
komumst að því að þessi Árni hafði
látist sex árum áður en Árni Jón
fæddist. Þetta þótti okkur skrítið
og við kveiktum á því að þarna
gæti bróðirinn verið fundinn. Og þá
hringdi ég í Árna,“ segir Viktoría.
Faðirinn var hermaður
Árni var að vonum hissa yfir
þessu sérkennilega símtali.
„Ég hafði aldrei reynt að hafa
uppi á föður mínum, enda var
móðir mín reið honum á sínum
tíma. Hún var þarna 47 ára en hann
rúmlega tvítugur og við höldum að
hún hafi gert sér einhverjar vonir
um samband,“ segir Árni, en hann
átti þrjú eldri systkini sem nú eru
látin.
„Þegar ég hringdi í Árna var hann
löngu hættur að pæla í hver væri
faðir hans,“ segir Viktoría.
„Ég held að bræður mínir hafi
ekki vitað neitt en mögulega vissi
systir mín eitthvað, en það var vitað
að faðir minn hefði verið hermaður.
Mamma hafði sagt mér það en ég
fékk aldrei að vita nafnið,“ segir
Árni sem segist hafa farið að spyrja
móður sína um föður sinn þegar
hann var að nálgast unglingsárin.
„Hún brást illa við og varð hin reið-
asta,“ segir hann en móðir hans lést
þegar hann var á fermingaraldri og
tók leyndarmálið með sér í gröfina.
Árni bjó þá hjá frændfólki og
síðar með bróður sínum, en bræð-
urnir þrír voru alla tíð ógiftir og
barnlausir.
„Systir mín sá um þetta og á níu
börn,“ segir Árni, en hann sá lengi
um eldri bróður sinn Sigurð í veik-
indum hans.
Hafði litla trú á sér
Viktoría hafði aldrei í hyggju
að gera neitt annað en að hjálpa
þessum Bandaríkjamanni að finna
bróður sinn, en þegar hún talaði
við Árna í síma í fyrsta sinn fannst
henni hann afar áhugaverður.
„Mér fannst svo sérstakt að hann
hafði aldrei hugsað mikið út í þetta.
Hann sagði mér frá lífi sínu en hann
hafði aldrei upplifað mikla ást frá
móður sinni. Við hittumst svo og
spjölluðum meira og mér fannst
Árni svo frábær og sagan hans svo
sérstök,“ segir hún.
„Mér fannst ég nú alltaf svo
klaufalegur og stirðmæltur,“ segir
Árni.
„Hann hefur alltafminni trú á sér en
við hin,“ segir Viktoría ogÁrni hlær.
„Hann er svo vel lesinn og fróð-
ur,“ segir hún og segir þau hafa átt
mörg góð samtöl.
Árni segir ýmislegt hafa rifjast
upp við öll samtölin og Viktoría
ákvað í kjölfarið að gera útvarps-
þátt um sögu Árna. Síðar kviknaði
hugmyndin að heimildarmyndinni
sem sýnd verður á jóladag og nefn-
ist Velkominn Árni.
Var alltaf litinn hornauga
Myndin er um leitina að fað-
erninu, en varð óvart þroskasaga
manns sem finnur sjálfan sig að
sögn Viktoríu, en ævi Árna hefur
ekki verið dans á rósum. Eins og
fyrr segir missti þessi föðurlausi
drengur snemma mömmu sína og
var hann oft mjög langt niðri. Hann
kláraði aðeins grunnskóla, átti ekki
marga vini og var hálfgerður einfari
alla tíð sem hafði lítið sjálfstraust.
„Árna fannst hann alltaf alls
staðar vera fyrir,“ segir hún.
„Ég kom bara þarna eins og
aðskotahlutur; skrattinn úr
sauðarleggnum. Ég var alltaf litinn
hornauga,“ segir Árni.
„David kom hingað og við vildum
komast að því hvort þetta væri rétt
að þeir væru hálfbræður. Árna lang-
aði að fara út til þeirra og ég ákvað
þá að gera myndina,“ segir Vikt-
oría sem henti sér beint út í djúpu
laugina, en hún hafði aldrei áður
komið nálægt heimildarmyndagerð.
Óðu af stað til Ameríku
„Við óðum svo af stað og vissum
ekkert hvað við vorum að gera,“
segir Viktoría sem fékk Allan
Sigurðsson með sér í lið og segir
þau hafa farið út árið 2018 að finna
meinta fjölskyldu Árna.
„Það gerðist ýmislegt í millitíð-
inni; ég eignaðist tvö börn og svo
kom Covid, en það er gott því svona
mynd þarf að malla svolítið,“ segir
hún.
„Árni var á krossgötum þegar
þetta var því hann var nýbúinn að
missa bróður sinn Sigurð sem hann
hafði alltaf séð um. Kannski þess
vegna var hann opnari fyrir því að
fara af stað í svona ferðalag,“ segir
hún og segir Árna alltaf hafa hlúð
að öðrum í lífinu en kannski minna
hugsað um sjálfan sig.
Árni hafði aldrei áður komið til
Bandaríkjanna og viðurkennir að
tilfinningin hafi verið einkennileg;
að fara utan að hitta möguleg hálf-
systkini sín, en ekki hafði faðernið
verið staðfest með erfðafræðiprófi.
Bandaríska fjölskyldan tók vel á
móti Árna og sum þeirra voru viss
um að þarna væri týndi bróðirinn
en ekki voru allir jafn vissir í sinni
sök.
„Það var smá óvissa með þetta,“
segir Viktoría og segir þau hafa
ákveðið að fara í DNA-próf þar við
komuna.
„Það gerðist ýmislegt óvænt sem
flækti hlutina aðeins en við viljum
ekki gefa allt upp fyrir þá sem
munu sjá myndina,“ segir Viktoría
og brosir.
Eins og endurfæðing
Líf Árna hefur gjörbreyst eftir
ævintýrið sem hófst með einu sím-
tali fyrir nokkrum árum.
„Mér finnst ég nýr maður. Ég er
miklu opnari og það er eins og ég
hafi endurfæðst. Ég fór að skrifa og
á meira en tíu handrit að ljóðabók-
um og hugleiðingum. Ég er meira
að segja búinn að skrifa uppkast að
ævisögunni, en það spratt allt upp
af þessu ævintýri,“ segir Árni sem
nú þegar hefur gefið út eina ljóða-
bók sem nefnist Seyðingur.
„Ég fékk sjálfstraust. Ég leit alltaf
á mig sem misheppnaðan mann,“
segir Árni og segir það hafa gefið
sér mikið að kynnast alls konar fólki
í þessu ferli öllu.
„Ég næ tökum á lífinu eftir þetta
en áður var ég rekald,“ segir Árni
og Viktoría skýtur inn í að það hafi
líka gefið sér ákaflega mikið að
kynnast Árna.
„Árni gefur manni alltaf dýpri sýn
á öllu. Við erum mjög miklir vinir,“
segir Viktoría.
„Það liggur við að ég sé kominn í
fjölskylduna,“ segir hann og Viktor-
ía tekur undir það.
„Við grínumst oft með að við
séum búin að ættleiða Árna 77 ára,
og að hann sé sjötta barnið,“ segir
Viktoría og hlær.
„Það vantar bara ættleiðingar-
pappírana,“ segir hann kankvís.
Ég hafði aldrei reynt
að hafa uppi á föð-
ur mínum, enda var
móðir mín reið honum
á sínum tíma. Hún var
þarna 47 ára en hann
rúmlega tvítugur og við
höldum að hún hafi gert
sér einhverjar vonir um
samband.“