Bautasteinn - 01.04.2003, Blaðsíða 15

Karl Jóhann Jónsson hélt nýlega athygl-
isverða sýningu á portrettmálverkum í
Hafnarborg í Hafnarfirði. Karl Jóhann er
menntaður myndlistarmaður, en á náms-
árunum starfaði hann hjá Kirkjugörðum
Reykjavíkur á sumrin og líkaði vel. Svo
fór því að hann ílengdist í starfinu og hef-
ur nú starfað við garðyrkju hjá kirkju-
görðunum í tíu ár. Hann segir ýmsar á-
stæður fyrir því að hann hafi slegið fram-
haldsnámi á frest, en fyrst og fremst hafi
honum líkað starfið afskaplega vel. „Garð-
yrkjustarfið rímar vel við myndlistina og
hjá görðunum vinnur líka margt sómafólk
sem ég lít á sem vini mína. Þetta er ákaf-
lega persónulegur og mannvænn vinnu-
staður og hér er gott að vera,“ segir Karl
Jóhann.
Hann segir á-
huga sinn á port-
rettmyndum hafa
verið meðfæddan
því þegar hann
var strákur teikn-
aði hann manns-
andlit á meðan
aðrir guttar teikn-
uðu bíla. „Eftir að
ég lauk námi hef-
ur myndlistin þró-
ast frá því að vera
algerlega abstrakt
yfir í það að nálg-
ast mikið raunsæi. Ég hef yfirleitt átt auð-
velt með að ná svip af fólki og hef fengist
við að mála portrett í aðra röndina. Starf
mitt við garðyrkjuna hefur hins vegar
víkkað áhugasvið mitt og tré þykja mér
mjög áhugaverð, litur þeirra, áferð og
vaxtarlag. Einnig finnst mér eitthvað fal-
legt við þá hugmynd að tré sem vaxa í
kirkjugarði séu eins konar táknmynd
þeirra sem í garðinum hvíla, jafnvel um-
breytt portrett. Engin tvö tré eru eins og
bera með sér ólíka „karaktera“ en það er
einmitt „karakterinn“ eða þetta einstaka
sem ég vil fanga,“ segir þessi hæfileika-
ríki listamaður að lokum og eins og
myndirnar hans sýna er hægt að mála
jafnt portrett af tré sem af manneskju og
„karakterinn“ skín í gegn.
15
Garðyrkjan rímar vel við myndlistina
Portrett af reynitré.
Karl, bifvélavirki kirkjugarðanna með fram-
andlegan vélarhlut.
14
Í JURTAGARÐI HERRANS
Ekki getur friðsælli eða unaðslegri reit á byggðu bóli en gróinn
kirkjugarð eða „jurtagarð Herrans“ eins og Hallgrímur nefnir
hann í útfararsálmi sínum, og þá einkum sólarmegin við kirkjuna
á björtu og hlýju sumri.
Nokkru fyrr þetta sama sumar mátti sjá lítið tjald á sléttum bletti
milli leiða sunnanvert við Spákonufellskirkju. Fyrir utan það sat
þreklegur maður á litlum þrífæti með segldúk í setu og hafði upp-
háan, flatan og tilhöggvinn stein milli hnjánna. Maðurinn var eng-
inn annar en sá víðfrægi steinsmiður Sverrir Runólfsson, nýkom-
inn frá því mikla verki, að hlaða upp veggi Þingeyrakirkjunnar nýju
úr höggnu grjóti. Fram á næsta leiðið lá félagi hans fram á lappir
sínar og horfði aðdáunaraugum á mikilmennið, húsbónda sinn. Sá
hét Magnús berfættur, svartur á feldinn og afar stór, en með ljósar
eða gulleitar lappir. Sverrir Runólfsson hafði engu glatað af útilegu-
mannatrú bernsku sinnar, enda hafði hann auglýst eftir ungum og
ódeigum mönnum til að fylgja sér inn í óbyggðir landsins og fara
með stríði á hendur þessari hálfmennsku þursaþjóð sem rændi og
át feitustu sauðina frá bændum landsins, en drap erindamenn á
ferðum sínum, og það jafnvel á vegum biskupa eða annarra höfð-
ingja. Þegar hann brýndi nauðsyn slíkrar herfarar fyrir þeim ber-
fætta og hófst mjög upp í svip og rómi, þá sleikti Mangi út um, því
þá vissi hann að nú færi húsbóndinn að fá sér slurk og sjálfum
honum góðan bita til samlætis.
Ekki leyndi sér þrekið þegar steinhöggvarinn stóð upp af þrí-
fætinum, hóf stóra steinhelluna upp á bringu og lagði hana flata á
nálægt leiði, þar sem hann ætlaði að höggva í hana letrið.
Meistarinn lá á bakinu inni í tjaldinu, eins langt og það tók, en
Magnús til fóta og með trýnið sívökult út um tjaldskörina. Eftir
hænublund reis meistarinn á fætur og fálmaði um sig. -Hvar í
fjandanum er breiði blýanturinn minn og blaðmiðinn? Magnús
sneri að honum hausnum og blíndi vinstra megin við öxl hans.
Þá þreifaði húsbóndinn ofan í vestisvasann og dró upp
hvorttveggja, rauðan smiðsblýantinn og samanbrotna blaðið. -Já,
Mangi minn, alltaf hefur þú á réttu að standa. En komum okkur
nú að verki. Enn leitaði meistarinn eftir papparæmunni sem hann
notaði fyrir reglustiku og var með réttum 90 gráða skurði til end-
anna. Með hana, blýant og blaðmiðann settist hann á spegilfágað-
an steininn og dró fínlega línu yfir um þvert, en byrjaði síðan að
marka stafina:
LUCINDA
AUGUSTA JOSEPHA
HILLEBRANDT
FÖDT - THOMSEN
F. 16. AUG. 1852 D.20. JANR. 1877
AUGUST HILLEBRANDT
F. 20. JANR. D. 21. JANR. 1877
-Nú verð ég víst að finna sjónarkverið mitt, því eitthvert verður
að vera á þessu krúsið, Mangi minn. Rétt í því sem meistarinn
ætlaði inn í tjaldið eftir uppdráttarkverinu, rak Magnús upp glað-
legt spangól. Já, það var ekki um að villast: Kaupmaðurinn
sveigði hestum sínum upp að sáluhliðinu og kom stórstígur með
vænan poka yfir um leiðin. -Jæja nú, gúdda, herra Hildibrandur,
mælti Sverrir. Hvernig gengur nú að rýja fátæklingana? -Helvítis
úsla fátæklingerne á ekki lengur ein króna, svaraði sá mektugi.
En hér er próvíantinn handa ykkur báðum. Með þeim orðum tók
hann í sigggróna krumluna á Sverri Runólfssyni, sem kreisti fast,
og lagði pokann við tjaldskörina. Magnús berfættur flýtti sér til
þess að rannsaka innihald pokans með glaðlegum nösum, gaf frá
sér ánægjulegt bofs og lagðist með framlappirnar ofan á fenginn.
-Nú fer ég að meitla letrið og dálítið ris fyrir ofan það, og upp úr
helginni verðum við Mangi minn tilbúnir að sigla. En þá eigum
við eftir að gera upp, Brandur minn karlinn.
Helgi þeirra félaga í tjaldinu varð ein samfelld veizla, nema
hvað Magnúsi var sýnilega ekkert vel við klukknasláttinn á
sunnudagsmorguninn, enda alinn upp í rammri heiðni en ekki
postullegri trú.
Á mánudagsmorguninn, þegar verulega var farið að lækka í
seinni pyttlunni Sverris og Magnús var kominn inn að beini á lær-
inu góða, komu þrír menn frá Hólanesi til þess að hlaða og tyrfa
upp leiðið, en hjálpuðu steinsmiðnum loks að koma fullhöggnum
legsteininum og varðsteinunum á sinn rétta stað. Allir dáðu þeir
handaverk Sverris og sögðu engan mann á landinu ráða við slíka
smíð nema hann einan.
Helför Sverris og Magnúss berfætts
Um hádegisbilið á tíunda degi mánaðarins felldu þeir tjaldið og
undu það í göndul upp á stengurnar, en gengu síðan rösklega nið-
ur í þorpið, að uppsátrunum. Þar lá bátur Sverris, skekta eða lítið
tveggja manna far, spölkorn uppi í sandinum. Ekki vildi ógnvaldur
öræfanna lítillækka sig með því að biðja nokkurn mann um að
setja fram með sér, en gerði það einn og sjálfur. Þegar skektan
kenndi vatns, fór hann um borð og stakk mastrinu niður um gatið
á fremri þóftunni, lagaði seglgopann til á ránni og sagði forvitnum
nærstöddum að hann ætlaði að sigla sveiginn fyrir Flóann, til Sig-
urðar Sverrissonar frænda síns, sýslumanns í Bæ í Hrútafirði.
Til er frásögn sjónarvotta um það sem næst gerðist:
„Þegar Sverrir steig upp í bátinn til brottferðar, lúpaðist hund-
urinn og vildi ekki fara upp í hjá honum. Sverrir leit fast á hann
og spurði af mikilli alvöru: -Eigum við þá að skiljast hérna,
Mangi? Það stóðst seppi ekki og skreið upp í, þó nauðugur væri.“
(M. Bj.: H.H. 242, neðanmáls).
Aldrei komu þeir félagar síðan lifandi fram, en hundinn og
bátsflakið rak upp á Vatnsnesinu. En minning steinsmiðsins frá-
bæra, Sverris Runólfssonar, lifir enn í verkum hans, steinhlöðn-
um byggingum, höggnum minningarmörkum, svo sem hörpu-
steininum yfir Sigurði Breiðfjörð skáldi í Hólavallagarði og varð-
anum tignarlega yfir meyna Lucindu í Spákonufellsgarði.
*Á stöku stað í undanfarinni frásögn er gripið til óprentaðrar skáldsögu höfundarins um náskyld efni.
Ljósm.: Magnús Reynir Jónsson.
Ásdís Halla Braga-
dóttir, bæjarstjóri í
Garðabæ.
Sjálfsmynd af listamanninum með nýfædda
dóttur sína.
Eiríkur Smith, listmálari.