Morgunblaðið - 30.01.1986, Page 12

Morgunblaðið - 30.01.1986, Page 12
MORGUNBLAÐIÐ, FIMMTUDAGUR 30. JANÚAR1986 12 Morgunblaðið/Helgi Bj. Jóhannes Torfason i fjósinu: „Kvótakerfið er í eðli sínu andstætt framleiðnisjónarmiðum ... landbúnaðurinn hefur ekki notið afraksturs eðlilegrar framleiðsluþróunar og tækninýjunga." „Vandamálin „leyst“ með því að gera störf bænda að hlutastörfum“ Morgunblaðið/Helgi Bj. Séð heim að Torfalæk. Býli Jóhannesar er til hægri á myndinni: íbúðarhús, hlaða og fjós, en til vinstri er Torfalækur I þar sem Torfi Jónsson, oddviti Torfalækjarhrepps og faðir Jóhannesar, býr. Rætt við Jóhannes Torfason bónda á Torfalæk II ÍSLENSKUR landbúnaður hefur átt við veruleg vandamál að striða undanfarin ár og eru þau ef til vill sérstaklega áberandi i dag. Sama er að segja um land- búnað i flestum löndum hins vestræna heims. Lita má svo á að þetta séu vandamál atvinnu- greinar sem er að taka grund- vallarbreytingum og getur ekki lengur sldpað sama sess og áður var, bæði vegna framþróunar í atvinnugreininni og þjóðlifinu og markaðsaðstæðna. Slíkar breyt- ingar hafa orðið i ýmsum at- vinnugreinum á Vesturlöndum á undanförnum áratugum. í því sambandi nægir að benda á kola- iðnaðinn í Bretlandi, stáliðnaðinn í hinum vestræna heimi og bila- iðnaðinn í Bandaríkjunum. Blaðamaður ræddi ýmsar hlið- ar þessa máls á dögunum í sam- tali við Jóhannes Torfason bónda á Torfalæk II í Torfalækjar- hreppi i Austur-Húnavatnssýslu. Jóhannes rekur myndarlegt kúa- bú á Torfalæk II ásamt Elínu Sigurðardóttur og fimm börnum þeirra. Hann er formaður Búnað- arsambands Austur-Húnavatns- sýslu og formaður stjórnar Framleiðnisjóðs landbúnaðarins. Einnig er hann formaður stjóm- ar Heimafóðurs hf., en það fyrir- tæki á og rekur vélar sem mala og köggla hey í Húnavatnssýsl- um. Jóhannes hefilr velt málefn- um landbúnaðarins mikið fyrir sér og þó hann sé forystumaður i aðalbændasamtökunum i sinu heimahéraði er hann fyrst og fremst duglegur bóndi og er fróðlegt að fá álit hans á hlutun- um. Raunverulegnr sam dráttur 25—30% - Hver telur þú að séu helstu vandamál íslensks landbúnaðar í dag? „Meginvandi íslensks landbúnað- ar nú er sá að eftirspum eftir land- búnaðarvörum helst ekki í hendur við framleiðslu og framleiðslugetu. Einnig hefur markaðurinn minnkað í kjölfar breytinga á neysluvenjum við það að útflutningsmöguleikamir hafa þrengst, en það síðamefnda stafar af tvennu: óðaverðbólgu hér innanlands undanfarin 15 ár og þeirri stefnu fyrrum viðskiptaþjóða okkar að auka eigin matvælafram- leiðslu. Þetta hefur komið þannig út gagnvart bændum að gripið var til kvótakerfis og álagningar kjam- fóðurgjalds fyrir 5—6 ámm. Ég tel að það hafi verið eina færa leiðin þá til að hemja framleiðsluna þó ef til vill megi segja að mest hafi munað um áhrif árferðis og ótta manna við stjómunaraðgerðimar. En kvótakerfið er í eðli sínu and- stætt framleiðnisjónarmiðum og á þeim tíma sem liðinn er síðan það var sett á hefur landbúnaðurinn ekki notið afraksturs eðlilegrar framleiðsluþróunar og tækninýj- unga. 15—20% samdráttur hefur orðið í búvöruframleiðslunni frá því sem mest var en eðlileg fram- leiðsluaukning vegna framleiðni aukningar og tækniþróunar væri 1—3% á ári. Þegar þetta er lagt saman kemur í ljós að raunveruleg- ur samdráttur er 25—30% og hefur hann að verulegu leyti komið fram sem lífskjaraskerðing hjá bændum vegna þess að þeim hefur lítið sem ekkert fækkað. Athyglisvert er að vinnslustöðvunum hefur ekkert fækkað á þessu tímabili og má því ætla að rekstur þeirra sé mun óhag- kvæmari en áður var. Töluverð fjár- festing er ónotuð í ýmsum fram- leiðslutækjum í landbúnaði, en það á nú við um fleiri atvinnugreinar svo sem sjávarútveg, verslun, blaðaútgáfu og kaupskipaútgerð. Menn hafa ekki gert sér grein fyrir því að sá tilflutningur fólks úr sveitunum sem verið hefur undan- farin ár og reyndar í heila öld - frá því landbúnaður var lifnaðar- háttur 90% þjóðarinnar þar til nú að 5% þjóðarinnar er að framleiða matinn - er þróun sem er eðlileg og ekki verður stöðvuð nú. Land- búnaðurinn á ekki að þurfa að standa einn undir byggðastefnunni svokölluðu. Miðað við tæknistigið í dag sé ég ekki að landbúnaðurinn gefi meira en 2.000 ársstörf við fjölskyldubú í mjólkur- og kindakjötsframleiðslu og 500-700 störf í annari frummat- vælaframleiðslu (alifuglarækt, grænmetisframleiðslu, hrossarækt o.fl.). Þetta erum við ekki búnir að viðurkenna ennþá í raun. Það var fyrst með búvörulögunum frá síð- asta vori að byijað var að viður- kenna þessar óþægilegu staðreynd- ir í verki.“ Bændur leystir úr ánauð “Ég tel að búvörulögin, sem bændur vissulega höfðu stefnumót- andi áhrif á, hafi markað ákveðna pólitíska sátt um framleiðslustefnu sem landbúnaðurinn og þjóðin geta vel sætt sig við og veita báðum aðilum öryggi. Mikilvægustu atriði laganna er að framleiðsla búvöru til neyslu og iðnaðarþarfa sé í sem mestu samræmi við þarfir markað- arins og að framleiðslan sé sem mest af innlendum aðfongum. Einn- ig tel ég að staðgreiðsla búvara til bænda sé mjög mikilvæg. Hún leysir okkur frá þeirri kvöð að veita afurðastöðvunum óverðtryggð lán á lágum vöxtum í formi eftirstöðva afurðaverðs. Þessi kvöð liefur numið allt að helmingi launa okkar en við vorum á sama tíma krafðir um hæstu lögleyfðu vexti af við- skiptaskuldum hjá þessum sömu fyrirtækjum eða systurfélögum þeirra. Bændur voru áður eini aðil- inn sem ekki fékk sitt út úr fram- leiðslunni. Nú er girt fyrir það að afurðastöðvamar geti velt vandan- um yfir á bændur en verða að leysa hann sjálfar. Lögin girða hins vegar ekki fyrir það að bændur geti átt og rekið afurðastöðvar í hlutafé- lags- eða samvinnufélagaformi." Helmings fækkun fyr irsjáanleg - Þú segir að framleiðslan gefi 2500—2700 ársstörf en bændur eru tvöfalt fleiri. Ert þú að segja að fyrirsjáanleg sé helmings fækkun í stéttinni? „Já, tvímælalaust. Menn hafa ekki viðurkennt þessa staðreynd en „leyst" vandamálið að hluta með því að gera störf bænda að hluta- störfum, sérstaklega í sauðfjár- ræktinni, en það hefur auðvitað mikla óhagkvæmni í för með sér. Lítum á staðreyndimar. í dag fram- leiða 2.000 menn mjólk, að meðal- tali 50 þúsund lítra hver á ári. Með því að fækka framleiðendunum og stækka búin upp í að framleiða 100 þúsund lítra á ári gætu 1.000 menn haft sæmileg laun af framleiðsl- unni. Bú sem framleiðir 100 þúsund lítra á ári er vel viðráðanlegt fyrir eina Q'ölskyldu. Dæmið er ennþá dekkra í sauðfjárframleiðslunni. Þar framleiða á fjórða þúsund bændur samtals um 12 þúsund tonn af kindakjöti, eða innan við 4 tonn að meðaltali á ári. Hver bóndi á mjög auðveldlega að geta framleitt 10 tonn af kjöti á ári og geta þá 1.000 bændur séð um að framleiða þau 10 þúsund tonn sem þörf er á fyrir innanlandsmarkaðinn. Nauðsynlegt er að efla hin hefð- bundnu bú sem rekstrareiningar, þannig að sem mest hagkvæmni og arðsemi náist. Það stangast hins vegar á við kvótakerfið og það að við getum haldið þeim fjölda fólks við þessa búvöruframleiðslu sem nú er. Undanfarinn hálfan áratug hefur þróunin verið stöðvuð með stjómunaraðgerðum. Það verðlagn- ingarkerfí sem tekið var upp sam- kvæmt nýju búvörulögunum gerir meiri kröfur til hagkvæmni í frum- framleiðslunni og vinnslunni en áður var. Gamla verðlagningarkerf- ið var bændum ákaflega óhagstætt. Reynt var að sætta öll sjónarmið í einni verðlagningu, sem mjög oft bitnaði á hlut bænda, eins og glöggt má sjá á ýmsum þáttum verðlags- grundvallar, til dæmis fjármagns- kostnaði og launalið. Nú er verðið ákveðið á hveiju stigi með þeim rökum sem þar koma fram. Ég tel að þessi breyting muni leiða til meiri hagkvæmni í rekstri afurða- stöðva og að kröfur um fyllstu hagkvæmni miðað við samdrátt framleiðslunnar muni óhjákvæmi- lega hafa í för með sér samvinnu í rekstri og sameiningu vinnslu- stöðva." Umfjöllun fjölmiöla einkennist oft af bráöræði „í framhaldi af því sem ég hef sagt um vandamál landbúnaðarins vil ég geta þess að mér finnst umfjöllun fjölmiðla um landbúnað- inn oft á tíðum einkennast af bráð- ræði. Hafa þarf í huga að í land- búnaðinum er unnið með lifandi 'verur, sem gera miklar kröfur og ólíkar því sem er í annarri fram- leiðslu. Bændafólkið lifir í heimi þar sem ákveðin náttúrulögmál ráða ferð. Staða landbúnaðarins er að því leyti viðkvæmari en annarrar framleiðslu að verið er að uppfylla frumþarfír í þjóðfélaginu og afurð- imar og verð þeirra skiptir miklu hjá öllum landsmönnum. Stjóm- valdsaðgerðir, eins og niðurgreiðsl- ur sem hafa tekið vemlegum breyt- ingum, hafa líka mikil áhrif. Sumir em algerlega á móti niðurgreiðslum á þessum nauðsynjavömm en mót- mæla ekki niðurgreiðslum hins opinbera á annarri þjónustu svo sem skóla- og heilbrigðisþjónustu. Lítið samræmi er í slíkum málflutningi, en auðvitað þurfa þeir sem gagn- rýna niðurgreiðslur á búvömm að vera sjálfum sér samkvæmir." Sem dæmi um þessa umljöllum Qölmiðla get ég nefnt kjötinnflutn- ing til vamarliðsins. Við emm með lög sem banna innflutninginn og eigum að framfylgja þeim á öllu landinu en ekki hluta þess. Ég tel að rök ýmissa fjölmiðla um að við- skipti við vamarliðið, til dæmis með kjöt, sé á einhvern hátt skuldbind- wm—

x

Morgunblaðið

Direct Links

If you want to link to this newspaper/magazine, please use these links:

Link to this newspaper/magazine: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Link to this issue:

Link to this page:

Link to this article:

Please do not link directly to images or PDFs on Timarit.is as such URLs may change without warning. Please use the URLs provided above for linking to the website.