Árbók Hins íslenzka fornleifafélags

Árgangur

Árbók Hins íslenzka fornleifafélags - 01.01.1976, Síða 109

Árbók Hins íslenzka fornleifafélags - 01.01.1976, Síða 109
SÁMSSTADIR f ÞJÓRSÁRDAL 111 höfundi ásamt fleirum sýndar rústir á svokölluðum Bug við Hvítá undir Bláfelii á Hrunamannaafrétti. Rústirnar voru af bæ og hefur þar verið rauðablástur. Eitt höfuðeinkenni þessara rústa, sem í raun voru aðeins fremur ólögulegar grjótdreifar eftir steinaundirstöður veggja, var hin mikla lengd þeirra. Virtust þar hafa verið a. m. k. tvö ílöng hús, hugsanlega sambyggð gafl í gafl líkt og fjós og íveru- hús á Þórarinsstöðum. Það mun mega telja eitt einkenni húsaskipunar eyðibæjanna á Hrunamannaafrétti að hús hafa þar verið sambyggð. f Þjórsárdal hafa fjós og íveruhús hins vegar ekki verið sam- byggð. Þar hefur verið nokkurn spöl að fara milli fjóss og bæjar. Þarna er því meginmunur í skipulagi húsa í þessum tveimur jafn- gömlu eyðibyggðum. I fslendingasögum má sjá að til hafa verið þessir tvenns konar skipulagshættir húsabygginga á bæjum á 12. og 13. öld. Greinilegt er t. d. í helgisögunni um Ásólf og gröf hans að fnnra Hólmi, að fjós og íveruhús eru þar ekki talin sambyggð, því að kirkja virðist hafa átt að standa á milli.114 Þá eru til frægar lýsingar á launvígum í Gísla sögu Súrssonar og Droplaugarsonasögu sem hafa að sögusviði bæi þar sem íveruhús og fjós hafa verið sambyggð.115 Eins og bent hefur verið á eru fornleifarnar í Þjórsárdal og á Hrunamannaafrétti frá sama tíma. Hinn sterki svipur sem er með rústunum á hvoru fornminjasvæði um sig endurspeglar samfélags- tengsl íbúanna. Þó er ógerningur að ráða nokkuð nánar um þessi tengsl eða muninn á svæðunum af samanburði þessara fornleifa, a. m. k. af þeim vitnisburði sem til er nú.. Af rituðum heimildum frá 12. og 13. öld má helst ætla að tvenns konar samfélagsstofnanir komi helst til greina sem einingarband innan svæða. Er það annars vegar goðorð og hins vegar hreppur, nerna hvort tveggja sé að einhverju leyti. En margt er óljóst um sam- band goðorða og hreppa á 12. öld svo að ekki sé minnst á hugsanleg tengsl þeirra við jarðeignir og jarðeigendur. Að lokum skal endurtekið það sem brýnast má telja í rannsóknum minjasvæðisins í Þjórsárdal. Annars vegar þarf að gera sérstaka skrá með lýsingum á öllum lausafundum úr Þjórsárdal. Hins vegar þarf að fara fram loftmyndun á dalnum og gera þarf nákvæmt kort m Landnámabók (1900), bls. 14—15 og 137; Ólafs saga Tryggvasonar en mesta (1958), bls. 278—279. 115 Gísla saga Súrssonar (1943), lF VI, bls. 53—54. Droplaugarsona saga (1950), ÍF XI, bls. 169—170.
Síða 1
Síða 2
Síða 3
Síða 4
Síða 5
Síða 6
Síða 7
Síða 8
Síða 9
Síða 10
Síða 11
Síða 12
Síða 13
Síða 14
Síða 15
Síða 16
Síða 17
Síða 18
Síða 19
Síða 20
Síða 21
Síða 22
Síða 23
Síða 24
Síða 25
Síða 26
Síða 27
Síða 28
Síða 29
Síða 30
Síða 31
Síða 32
Síða 33
Síða 34
Síða 35
Síða 36
Síða 37
Síða 38
Síða 39
Síða 40
Síða 41
Síða 42
Síða 43
Síða 44
Síða 45
Síða 46
Síða 47
Síða 48
Síða 49
Síða 50
Síða 51
Síða 52
Síða 53
Síða 54
Síða 55
Síða 56
Síða 57
Síða 58
Síða 59
Síða 60
Síða 61
Síða 62
Síða 63
Síða 64
Síða 65
Síða 66
Síða 67
Síða 68
Síða 69
Síða 70
Síða 71
Síða 72
Síða 73
Síða 74
Síða 75
Síða 76
Síða 77
Síða 78
Síða 79
Síða 80
Síða 81
Síða 82
Síða 83
Síða 84
Síða 85
Síða 86
Síða 87
Síða 88
Síða 89
Síða 90
Síða 91
Síða 92
Síða 93
Síða 94
Síða 95
Síða 96
Síða 97
Síða 98
Síða 99
Síða 100
Síða 101
Síða 102
Síða 103
Síða 104
Síða 105
Síða 106
Síða 107
Síða 108
Síða 109
Síða 110
Síða 111
Síða 112
Síða 113
Síða 114
Síða 115
Síða 116
Síða 117
Síða 118
Síða 119
Síða 120
Síða 121
Síða 122
Síða 123
Síða 124
Síða 125
Síða 126
Síða 127
Síða 128
Síða 129
Síða 130
Síða 131
Síða 132
Síða 133
Síða 134
Síða 135
Síða 136
Síða 137
Síða 138
Síða 139
Síða 140
Síða 141
Síða 142
Síða 143
Síða 144
Síða 145
Síða 146
Síða 147
Síða 148
Síða 149
Síða 150
Síða 151
Síða 152
Síða 153
Síða 154
Síða 155
Síða 156
Síða 157
Síða 158
Síða 159
Síða 160
Síða 161
Síða 162
Síða 163
Síða 164
Síða 165
Síða 166
Síða 167
Síða 168
Síða 169
Síða 170
Síða 171
Síða 172
Síða 173
Síða 174
Síða 175
Síða 176
Síða 177
Síða 178

x

Árbók Hins íslenzka fornleifafélags

Beinleiðis leinki

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Árbók Hins íslenzka fornleifafélags
https://timarit.is/publication/97

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.