Dagblaðið Vísir - DV


Dagblaðið Vísir - DV - 21.11.2001, Qupperneq 8

Dagblaðið Vísir - DV - 21.11.2001, Qupperneq 8
8 MIÐVIKUDAGUR 21. NÓVEMBER 2001 Fréttir DV Óskað eftir aðstoð Barnahúss í 360 málum á þremur árum: Tilkynnt um tvö misnotkunarmál í hverri viku - annað hvert mál sætir rannsókn - 62 ákærur frá ársbyrjun 1999 Barnaverndarnefndir á landinu hafa óskað eftir aðstoð frá frá Barnahúsi í máli 360 barna frá þvi að húsið hóf starfsemi sína í nóvem- ber 1998. Þetta þýðir að frá þessum tíma hefur að jafnaði verið tilkynnt um grun um kynferðislega misnotk- un meira en tvisvar sinnum í viku á landinu. Til þessa hefur ákvörðun verið tekin um að 177 af þessum málum sæti opinberri rannsókn. Frá því i ársbyrjun 1999 hefur ríkis- saksóknari gefið út 62 ákærur í kyn- ferðisbrotamálum gegn 17 ára ung- mennum og yngri. Sakfellt var í langflestum af þeim sakamálum_ sem fóru fyrir dóm. Greinileg fjölg- un hefur orðið á ákærum í þessum málaflokki því 24 slíkar hafa verið gefnar út á árinu 2001. Á síðasta ári voru þær 20, 18 árið áður en 22 árið 1998. Vigdís Erlendsdóttir, sálfræðing- ur og forstöðumaður Barnahúss, segir að þó að svo kunni að líta út sem fá mál „nái alla leiö“ - það er endi með ákæru og sakfellingu með dómi - þá sé aðalatriðið að flest þeirra mála sem tilkynnt eru fái viðeigandi greiningu og barnið eða ungmennið fái þá meöferð sem það Fjórir af hverj- um tiu játa sak- argiftir í ákæru Um 40 prósent sakbominga í kyn- ferðisbrotamálum gegn bömum og ungmennum játa að fullu það sem þeim er geflð að sök í ákæm. Á hinn bóginn ber að hafa í huga að oft er ekki ákært nema fyrir hluta af ætluðu heildarbroti þar sem ekki sé talið að tekist hafi að sanna meira en ákært er fyrir þegar upp er staðið. Þetta kemur m.a. fram í lokaritgerð Þorbjargar Sveinsdóttur og Jóhönnu Kristínar Jónsdóttur í sálfræði í vor. í þeim málum sem Þorbjörg og Jóhanna rannsökuðu játaði einn af hverjum fjórum sak- bomingum brot sitt að hluta í ákæm en 35 prósent neituðu hins vegar sök. Þegar Þorbjörg og Jóhanna könn- uðu játningar sakbomings saman- borið við framburð bams kom fram að 27 prósent játuðu í samræmi við það sem bamið sagði. Sex af hverj- um tiu sakbomingum játuðu hins vegar veigaminna brot en bamið hafði greint frá. 13 prósent sakbom- inga á hinn bóginn greindu frá meira kynferðisofbeldi en bamið hafði sagt frá. í rannsókninni kemur fram að fjórir sakbomingar fengu skilorðs- bundinn dóm fyrir brot gegn einu bami hver. Einn sakborningur fékk skilorðsbundinn dóm fyrir brot gegn 2 bömum en einn fékk skil- orðsbundinn dóm fyrir brot gegn 2 bömum en var sýkn- aður af ákæru fyrir brot gegn 2 bömum. Þegar kom aö því að kanna mál þar sem fleira en eitt bam hélt fram kynferðisof- beldi upp á sama manninn fór að koma í ljós að tilhneigingin í slíkum málum er frek- ar sú að ákærðu hjóti óskil- orðsbundinn dóm - með öðr- •««*. um orðum; rannsóknaraðilar og dómskerfið eiga hægara með að sanna sekt manna þegar fleiri en eitt fómarlamb halda fram misnotk- un af hálfu ákærða. þarfnast. „Það hefur ver- ið útbreiddur misskilningur að þó svo að sýknu- dómar gangi eða jafnvel að ekki hafi verið ákært þá sé ekki gripið til úrræða gagn- vart börnunum. Sýknudómur afléttir ekki skyldu barnaverndaryf- irvalda til að grípa til nauðsynlegra úrræða," segir Vigdís. „Barna- verndaryfirvöld geta ákveðið að Ottar Sveinsson blaðamaður Vigdís Erlendsdóttir. ESSSS fjarlægja barn af heimili enda þótt faðir sé sýknaður og líka ef hann er ekki einu sinni ákærður. Þetta hef- ur verið staðfest með nýlegum dómi Hæstaréttar í svokölluðu Vestur- landsmáli," segir Vigdís. Mál sem snúa að föð- ur/barni í minnihluta - En hvemig eru þessi kærumál öll - er hér oftast um að ræða mis- notkun karlkynsforeldris á bami? Vigdís segir þau mál séu í meiri- hluta þar sem gerendur eru ná- tengdir þolandanum, það er faðir, stjúpfaðir eða bróðir eða einhver annar tengdur barninu. í þeim mál- um sem eru tilkynnt eru stundum ósakhæfir drengir, jafnvel 10 ára. Fyrir æsku sakir er því ekki hægt að sækja þá til saka eða kæra. Stundum verða nokkur börn fyrir einum geranda." Vigdís segir að þróun mála gagn- vart þolendum á síðustu misserum sé jákvæð, ekki síst þar sem skýrsla er oftast tekin af sérfræðingi Barna- húss og barnið þurfl svo sjaldnast að mæta aftur til að rifja hina erfiðu reynslu upp fyrir dómi. „Dómarar hafa sýnt okkur mjög mikið traust. í flestum tilfellum erum við, sérfræðingar hjá Barna- húsi, eða sálfræðingar þeir sem taka skýrslur af bömunum. Dómur- unum er ekki skylt að kveðja til kunnáttumann þegar taka þarf skýrslu af bömum vegna kynferðis- brots en þeir hafa þó flestir kosið að láta okkur gera það en eru hins vegar í talsambandi við okkur og geta óskað eftir að við komum ákveðnum spurningum á framfæri - þeir stjórna í raun skýrslu- tökunni. Vissulega er hægt að eyði- leggja eða skemma sakamál mjög með einni spumingu, það er ef leiðandi spurning er lögð f barnið - „hvar var það sem faðir þinn ...“ og svo framveg- is. En ég held að slíkt hafi aldrei gerst hjá okkur. 2-7 prósent ásakana ekki á rök- um reistar Vigdís segir að það hafi verið rannsakað að frekar haldi böm upplýsing- um leyndum en að koma fram með rangar ásakanir „Það hefur verið talað um að 2-7 prósent af ásökun- um um kyn- ferðislega misnotkun séu ekki á rök- 41 um reist. Þannig hafa komið upp til- felli þar sem misskilning- ur eða ann- að er á ferðinni. Það DV-MYND E.OL. Dómari, verjandi hins grunaóa, réttargæslumaóur og sækjandi. Dómarínn er í talsambandi við þann sem tekur skýrsluna af barninu. Með þessu móti getur barnið hins vegar verið eitt með sérfræöingi sem spyr þó það sé dómarinn sem stjórnar skýrsiutökunni. mjög alvarlegt þegar einhver verður fyrir ásökun um svo alvarlegt at- hæfi sem ekki á sér stoð í raunveru- leikanum en þetta á við í miklum minnihluta tilfella," segir Vigdís. „Við höfum líka séð að í forsjár- eða umgengnisdeilumálum hafa mæður haldið einhverju misjöfnu fram um feður, jafnvel þótt barnið hafi ekk- ert sagt um slíka hluti. En það er algengara að börn haldi til baka upplýsingum en að þau gefi rangar upplýsingar." Vigdís segir að kynferðisbrot séu tilkynningaskyld til barna- verndaryfirvalda. „Forsendur fyrir starfi nefndanna er að fólk viti af þessu og ræki skylduna." er auðvitað Kynferðisbrotamál gegn 17 ára og yngri frábrugðin öðrum sakamálum: Meginreglan aðeins ein skýrslutaka af barninu - aðeins einn viðstaddur - framburðurinn bæði notaður á rannsóknar- og dómstigi k Lögreglurannsóknir eða dómsmeð- ferð í málum sem snúa að kynferðis- brotum gegn 17 ára og yngri eru frá- brugðin öðrum sakamálum. Þetta hef- ur ekki sist átt sér stað eftir að ný lög um skýrslutökur af börnum á rann- sóknarstigi sakamála tóku gildi 1. maí 1999. Þegar skýrsla er tekin af bömum í kynferðisbrotamálum er reglan sú að aðeins einn aðili sé viðstaddur í sama herbergi - skýrslan er síðan notuð á rannsóknastiginu en einnig ef málið fer fyrir dóm. Algengasti mátinn í dag er sá að sér- fræðingur i Bamahúsi eða sáifræðing- ur annist skýrslutökuna en á meðan er hann í beinu sam- bandi við héraðsdómara sem staddur er i öðru herbergi ásamt verjanda sakbomings, réttargæslumanni bams, lög- reglumanni eða öðmm máls- aðila. Dómarinn er hins vegar sá sem í raun stjómar skýrslu- tökunni en í gegnum sérfræðinginn með því að vera í beinu talsambandi við hann. Barnið sér aðeins þann sem er með því í herberginu en er greint frá því að Sérfræöingur yfirheyrir barniö. Reynt er að haga því svo aö barnið þurfi ekki að rifja aftur upp erfiða atburði fyrir dómi. aðrir fylgist með á sjónvarpsskjá. í fæstum tiifellum þarf barn nú að mæta fyrir dóm til að vera yfirheyrt af dóm- ara á rannsóknarstigi. Slíkt kemur þó fyrir þar sem einn af fiórum dómurum við Héraðsdóm Reykjavíkur, sem eru sérhæfðir í að annast kynferðisbrota- mál gagnvart bömum, hefur sagt að fyrirkomulagið í Bamahúsi sé of mik- ið frávik frá reglum um milliliðalausa málsmeðferð. Hann kýs því að taka skýrslur af bömum í hans málum í sérútbúnu herbergi við dómstólinn. Slakað á milliliðalausri málsmeðferð í flestum tilfellum þarf bam aðeins að koma í skýrslutökuna, sem framkvæmd er á rannsóknarstigi - hvort sem það er í Barnahúsi eða í héraðsdómi. Ef og þeg- ar síðan kemur til dómsmáls er mynd- bandsupptaka af skýrslutökunni notuð fyrir dómi. Þarf þá barnið sjaldnast að mæta enda er þetta fyrirkomulag hugs- að með þeim hætti að brotaþolinn þurfi ekki að rifia upp hina sáru lifsreynslu oftar en einu sinni. Flestir eru sammála um að með hlið- sjón af þessu sé slakað verulega á kröf- um um milliliðalausa málsmeðferð, það er að vitni, bömin í þessum tiifellum sem vitni, séu yfirheyrð beint af dómara í heyranda hljóði. í ljósi þessa liggur þó fyrir heimild þar sem hægt er að óska eftir að bam mæti fyrir dóm þegar þar að kemur til að gefa skýrslu. Þetta er þó aðeins gert í undantekningartilvikum - ef beinlínis verður ekki undan því kom- ist að spyrja barnið um meira en gert var á rannsóknarstigi.

x

Dagblaðið Vísir - DV

Direct Links

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Dagblaðið Vísir - DV
https://timarit.is/publication/255

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.